Սարիղամիշի ճակատամարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սարիղամիշի ճակատամարտ (այլ կիրառումներ)
Եղեգնիկի ճակատամարտ
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Sarikam.jpg
Ռուսների կարգավիճակը ճակատամարտում
Թվական դեկտեմբերի 9 (22) — հունվարի 5 (17), 1915 թվական
Վայր Եղեգնիկ
Արդյունք Ռուս-հայկական կողմի հաղթանակ
Հակառակորդներ
Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Հայաստան Հայաստան Ռուսական կայսրության կազմում
Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրություն
Հրամանատարներ
Ռուսական կայսրություն Իլլարիոն Վորոնցով-Դաշկով
Ռուսական կայսրություն Նիկոլայ Յուդենիչ
Հայաստան Համազասպ Սրվանձտյան
Հայաստան Արշակ Գավաֆյան
Օսմանյան կայսրություն Էնվեր փաշա
Կողմերի ուժեր
63.000 90.000
Հայ կամավորների 4-րդ գունդ տեղակայված Բարդուզի լեռնանցքում։[1]

Եղեգնիկի ճակատամարտը (ռուս.՝ Сражение при Сарыкамыше; թուրք.՝ Sarıkamış Muharebesi կամ Sarıkamış Savaşı) Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների ամենամեծ ռազմական բախումներից է։ Ընթացել է 1914 թ. դեկտեմբերի 22-ից մինչև 1915 թվականի հունվարի 17-ը, որպես Կովկասյան արշավանքի մի մաս։ Ավարտվել է ռուսների հաղթանակով։ Ռուսերը ընտրել էին մի ռազմավարություն, որ զորքերից պահանջում էր լինել շատ շարժուն և ճիշտ պահին լինել ճիշտ տեղում։ Այս մոտեցումը տարածված էր գերմանական և ֆրանսիական մարտավարություններում[2] Օսմանյան զորքերը, որ պատրաստ չէին ձմեռային պայմաններին Ալլահուէկբեր լեռների (Allahüekber Dağları|Allahüekber mountains) մոտ ջախջախվեցին[2]:

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանը Կովկասյան ճակատը դիտարկում էր Արևելյան ճակատի նկատմամբ երկրորդական և Արևելյան ճակատը ստանում էր ռուսական ռեսուրսների մեծ մասը։

Ռուսաստանը Կարսի բերդը Թուրքիայից գրավեց Ռուս–Թուրքական պատերազմի ընթացքում 1877 թ. և վախենում էր Կովկասյան արշավանքից, որ ուղղված էր Կարսն ու Բաթումի նավահանգիստը հետ վերցնելուն։ Օսմանյան գեներալական կազմը չնչին էր ռուսականի համեմատ[3]:

Կովկասյան արշավանքը Ռուսական ուժերին ջլատող նպատակ ուներ։ Պլանը համաձայնեցված էր Գերմանացի խորհրդատուների հետ, քանի որ հաջողությունը այս տարածաշրջանում, կնշանակեր Ռուսական ուժերի դուրս բերումը Լեհական և Գալիցյան ճակատներից[4]: Գերմանիան աջակցում էր ռեսուրսներով և Օսմանյան 3-րդ բանակը օգտագործվում էր ճակատամարտում[3]: Կովկասյան արշավանքի անմիջական նպատակն էր հետ վերցնել Արդվինը, Արդահանը, Ղարսը և Բաթումի նավահանգիստը։ Որպես հեռահար նպատակ, Օսմանյան ռազմական նախարար Իսմաիլ Էնվերը հույս ուներ, որ հաջողությունը կհեշտացներ բացել ճանապարհը դեպի Թիֆլիս և Կովկասյան մուսուլմանների ապստամբությունների շնորհիվ[4]: Մեկ այլ թուրք ավելի շուտ գերմանական ռազմավարական նպատակ էր՝ կտրել ռուսական հատվածը և միացնել իրենց ածխաջրածնային պաշարներին Կասպից ծովի շրջակայքում[5]: Անգլո-Պարսկական Նավթային միավորումը նավթի իրացման բացառիկ իրավունքներ ուներ Պարսկական կայսրության տարածքում, բացառությամբ Ադրբեջանի, Գիլանի, Մազենդարանի, Ազդարաբադի և Խորասանի մարզերի[5]: 1914 թ, մինչ պատերազմը, Բրիտանական կառավարությունը միավորման հետ պայմանագրեր էր կապել, որով նրանք ապահովում էին նավատորմը նավթով[5]:

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի 3-րդ բանակի շտաբը տեղակայված էր Էրզրումում՝ Հասան Իզեթի հրամանատարության ներքո։

Հայերը պատերազմում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայերի և Օսմանյան կայսրության միջև հարաբերությունները 1890-ականների բազմաթիվ կոտորածներից հետո արդեն սկսել էին վատանալ[6][7][8]: 1914 թ բանակցություններ էին ընթանում Էրզրումի հայկական կոնգրեսում բանակցություններ էին ընթանում Միության և Առաջադիմության Կոմիտե և հայ մտավորականության միջև։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Garegin Pasdermadjian, "Why Armenia Should be Free" p. 21.
  2. 2,0 2,1 The Encyclopedia Americana, 1920, v.28, p.404
  3. 3,0 3,1 A. F. Pollard. A Short History Of The Great War. chapter VI: The first winter of the war.
  4. 4,0 4,1 Hinterhoff, Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia, pp.499-503
  5. 5,0 5,1 5,2 The Encyclopedia Americana, 1920, v.28, p.403
  6. Fromkin, David, A Peace to End All Peace, p.211. Henry Holt & Co., 1989. ISBN 0805068848
  7. Suny, Ronald, Looking Toward Ararat:Armenia in Modern History, p.46. Indiana University Press, 1993. ISBN 0253207738
  8. Charny, Israel W., Encyclopedia of Genocide, p.287. ABC-CLIO, 1999. ISBN 0874369282

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ռուբեն Սահակյան, Մարտական գործողությունները Կովկասյան ռազմաճակատում. Սարիղամիշյան օպերացիան, Հայկական բանակ, 1996, թիվ 3-4,էջ 13-29։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]