Հյուսիսսաամերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Հյուսիսսաամերեն
սաամ.՝ Davvisámegiella, Sámegiella
Տեսակլեզու
Ենթադասսաամական լեզուներ
Մասն էսաամական լեզուներ
ԵրկրներՆորվեգիա Նորվեգիա
Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա
Շվեդիա Շվեդիա
Պաշտոնական կարգավիճակ7 կոմունա Նորվեգիայում,
4 համայնք Ֆինլանդիայում,
4 կոմունա Շվեդիայում
Խոսողների քանակ20 000 մարդ (2013)[1], 1700 մարդ (2001)[1], 4000 մարդ (1992)[1] և 25 700 մարդ (2009)[1]
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակոչ նպաստավոր
Դասակարգում*Ուրալյան լեզվաընտանիք
Գրերի համակարգլատինատառ (Սաամական գիր)
IETFse
ԳՕՍՏ 7.75–97саа 575
ISO 639-1se
ISO 639-2sme
ISO 639-3sme
Northern Sami language Վիքիպահեստում
Սաամյան լեզուների տարածվածությունը ժամանակակից քարտեզի վրա: Հարավային սաամյան լեզու (1), Ումե-սաամյան լեզու (2), Պիտե-սաամյան լեզու (3), Լուլե-սաամյան լեզու (4), Հյուսիսային սաամյան լեզու (5), Կոլտա-սաամյան լեզու (6), Ինարի-սաամյան լեզու (7), Կիլդո-սաամյան լեզու (8), Տերո-սաամյան լեզու (9):
Մուգ գույնով նշված են այն տարածքները, որտեղ սաամյան լեզուները ուն են պաշտոնական կարգավիճակ

Հյուսիսսաամերեն (սաամ.՝ Davvisámegiella, Sámegiella), լեզվակիրների առումով սաամական լեզուներից ամենամեծ լեզուն: Պատկանում է արևմտյան խմբին: Տարածված է Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում: Ունի գիր, որը հիմնված է լատինական այբուբենի վրա:

Շվեդիայում և Ֆինլանդիայում «սաամական լեզու» ասելիս հասկանում են հենց հյուսիսսաամականը՝ չնայած այդ երկրներում կան սաամական այլ լեզվաճյուղերի լեզվակիրներ:

Լեզվակիրների թիվը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաուլ Լուիսի գրքում հրապարակված տվյալների համաձայն՝ հյուսիսսաամերենի լեզվակիրների թիվը 20,7 հազար է (ըստ նույն գրքի՝ հյուսիսսաամների թվաքանակը 40—50 հազար է[2]։ Սակայն այստեղ պետք է հասկանալ նաև, որ գրքի տվյալները վերցված են պաշտոնական վիճակագրությունից, իսկ պետական մարմինները ցանկանում են հյուսիսսաամերենի լեզվակիրների թվաքանակը և հյուսիսսաամների ընդհանուր թվաքանակը հնարավորինս նվազեցրած ցույց տան:

Համաձայն պաշտոնական տվյալների՝ Նորվեգիայում հյուսիսսաամերենի լեզվակիրների թվաքանակը 15000 է, Ֆինլանդիայում՝ 1700, Շվեդիայում՝ 4000:[2]

Սաամական լեզուներից ամենաշատ լեզվակիրներ ունի հյուսիսսաամերենը:[2]

Պաշտոնական կարգավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսսաամերեն լեզուն հանդիսանում է պաշտոնական Նորվեգիայի 7 կոմունաներում (Կարասիոկ, Կյոտուկեյն, Կոֆյորդ, Լավանգեն, Նեսեբյու, Պորսանգեր և Տանա)[3], Ֆինլանդիայի 4 համայնքներում (Ինարի, Սոդանքյուլյա, Ութսոյկա,Էնոնթեքյո)[3] և Շվեդիայի 4 կոմունաներում (Արեփլուգ, Ելիվարե, Յոքմոք, Կիրունա):[2]

Հյուսիսսաամերենի պահպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում և Շվեդիայում գործում են նախադպրոցական և դպրոցական հաստատություններ, որտեղ կրթությունը մատուցվում է հյուսիսսաամերենով:

Զանգվածային լրատվամիջոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում և Շվեդիայում հյուսիսսաամերենով հեռարձակվում են ռադիոհաղորդումներ, հրապարակվում թերթեր և պարբերականներ:

Նշված երկրներում հյուսիսսաամերենով հեռարձակվում է Ođđasat («Լուրեր») հեռուստահաղորդումը: Նախագիծը իրականացվում է Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերության, YLE և SVT հեռուստաընկերությունների միջոցով:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 M. Paul Lewis, Ethnologue: Languages of the World (2009)
  3. 3,0 3,1 Северное сотрудничество. Язык. Информационное бюро Совета Министров Северных Стран в Санкт-Петербурге, Россия. (ռուսերեն)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]