Հաղթանակի օրը Եվրոպայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հաղթանակի օրը Եվրոպայում

Տեսակպետական տոն և non-working day?
Ամսաթիվմայիսի 8
Տոնվում է Ֆրանսիա
Ի հիշատակԵրկրորդ աշխարհամարտի ավարտը Եվրոպայում
Stars and Stripes թերթի 1945 թվականի մայիսի 8-ի համարը

Հաղթանակի օրը Եվրոպայում (անգլ.՝ V-E Day, կամ Victory in Europe Day), տոն, որի ընթացքում ԽՍՀՄ-ի մաս կազմող երկրները, ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների մեծ մասը նշում են Գերմանիայի կապիտուլյացիայի և, համապատասխանաբար, Եվրոպայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտի օրը։ Պաշտոնապես նշվում է 1945 թվականի մայիսի 8-ին և 9-ին։

Տոնի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«VE Day» տերմինը ծագել է դեռ 1944 թվականի սեպտեմբերին[1]՝ սպասելով Գերմանիայի դեմ հաղթանակին։

1945 թվականի ապրիլի 30-ին Նացիստական Գերմանիայի առաջնորդ Ադոլֆ Հիտլերը ինքնասպան եղավ Բեռլինի ճակատամարտի ժամանակ։ Գերմանիայի նախագահի և գերագույն գլխավոր հրամանատարի պաշտոնում նրան փոխարինել է Կարլ Դենիցը։ Դենիցի գլխավորած վարչակազմը հայտնի է որպես Ֆլենսբուրգի կառավարություն։

1945 թվականի մայիսի 7-ին, ժամը 02:40-ին (միջին եվրոպական ժամանակ), Ռեյմսում գերմանացի գեներալ Ալֆրեդ Յոդլը ստորագրեց Գերմանիայի հանձնման ակտը։ Կապիտուլյացիայի ակտն ընդունվեց՝ դաշնակից կողմից՝ գեներալ Բեդել Սմիթը, ԽՍՀՄ-ից՝ Խորհրդային գեներալ-մայոր Սուսլոպարովը (Ստալինի ներկայացուցիչը դաշնակից հրամանատարությունում)։ Նացիստական Գերմանիայի կապիտուլյացիան ուժի մեջ է մտել մայիսի 8-ին, ժամը 23:01-ին (միջին եվրոպական ամառային ժամանակ) կամ Մոսկվայի ժամանակով մայիսի 9-ին 00:01-ին:

1945 թվականի այս օրը՝ մայիսի 8-ին, Եվրոպայի բազմաթիվ քաղաքներում անցկացվեցին լայնածավալ տոնակատարություններ։ Լոնդոնում Մեծ թվով մարդիկ էին հավաքվել Թրաֆալգարի հրապարակում և Բուքինգհեմյան պալատի մոտ, որտեղ թագավոր Գեորգ VI-ը, արքայադուստր Էլիզաբեթը և Ուինսթոն Չերչիլը դուրս եկան պատշգամբ և շնորհավորեցին մարդկանց։

ԱՄՆ-ում նախագահ Հարի Թրումանը հաղթանակը նվիրել է իր նախորդի հիշատակին, որը մահացավ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի հաղթանակից մեկ ամիս առաջ, որը, նրա խոսքով, նվիրված էր պատերազմում տարած հաղթանակին։ ԱՄՆ-ում դրոշները իջեցվեցին մինչև մայիսի 12-ը, երբ ավարտվեց Ռուզվելտի սուգը։

Երկու կապիտուլյացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեյմս, 1945 թվականի մայիսի 7
Չերչիլը 1945 թվականի մայիսի 8-ին

1945 թվականի մայիսի 7-ին Ռեյմսում ստորագրված երրորդ ռեյխի հանձնման ակտը չբավարարեց Ստալինին, և Սուսլոպարովը նկատողություն ստացավ գերագույն գլխավոր հրամանատարից[2]։ ԽՍՀՄ ղեկավարը հրամայեց, որ մարշալ Ժուկովը Բեռլինում ընդունի նացիստական զինված ուժերի ներկայացուցիչների ընդհանուր հանձնումը։ Մայիսի 8-ին ժամը 23:43-ին (Մոսկվայի ժամանակով) կապիտուլյացիան ստորագրվեց երկրորդ անգամ, հրադադարը՝ մայիսի 9-ին ժամը 0:01-ից: Այս անգամ այն ստորագրվել են Ժուկովը՝ սովետական կողմից, իսկ գերմանական կողմից գեներալ-ֆելդմարշալ Վ. Քեյթելը։ Փաստաթղթի տակ ստորագրել են նաև ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի ներկայացուցիչները։

Խորհրդային Միությունում կապիտուլյացիայի մասին առաջին ակտը անվանել են «Գերմանիայի կապիտուլյացիայի մասին նախնական արձանագրություն»՝ կապիտուլյացիայի ակտ ճանաչելով մայիսի 9-ին Բեռլինի մերձակայքում գտնվող Կառլսհորստում ռազմական ինժեներական դպրոցի ճաշարանի շենքում ստորագրված փաստաթուղթը[3]։ Ըստ այդմ, Հաղթանակի օրը ԽՍՀՄ-ում սկսեցին տոնել մեկ օր անց (մայիսի 9-ին), քան հակահիտլերյան կոալիցիայի այլ երկրներում։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Harper Douglas։ «VE Day»։ Online Etymology Dictionary։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-12-ին։ Վերցված է 2016-03-12 
  2. Германия капитулировала дважды Archived 2012-04-01 at the Wayback Machine. // Би-би-си.
  3. Сталин — О победе над Германией Archived 2016-10-10 at the Wayback Machine. // SovMusic.ru.