Կերատիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Եղջերաթաղանթի բորբոքում
keratitis
Clare-314.jpg
աչքի եղջերենու բորբոքային հիվանդություն
Պատճառտրավմա, բակտերիաներ, սնկեր, ինֆեկցիաներ, մակաբույծներ
Հիվանդության ախտանշաններլուսավախություն, արցունքահոսություն, ցավ, աչքի կարմրություն, տեսողության թուլացում, բլեֆարոսպազմ, օտար մարմնի զգացում
Բժշկական մասնագիտությունակնաբանություն
Բուժումհակաբակտերիալ, հակասնկային, հակավիրուսային թերապիա
Commons-logo.svg Keratitis Վիքիպահեստում

Կերատիտ, եղջերենու բորբոքային հիվանդություն է, որը հիմնականում արտահայտվում է պղտորմամբ, խոցոտմամբ, ցավով և աչքի կարմրությամբ։ Կարող է լինել ինչպես տրավմատիկ, այնպես էլ ինֆեկցիոն (գրիպ, տուբերկուլյոզ) ծագման։ Եղջերաթաղանթի բորբոքմամբ հիվանդները գանգատվում են աչքի կարմրությունից, լուսավախությունից, արցունքահոսությունից, բլեֆարոսպազմից, ցավից, զգալի դիսկոմֆորտից, օտար մարմնի զգացումից։ Կերատիտներից հետո հաճախ մնում է կայուն պղտորում։ Մեղմ պղտորման դեպքում կոչվում է ամպիկ, եթե պղտորումն ինտենսիվ է, կոչվում է հատ։ Կերատիտի հավանական ելքը հատի առաջացումը կամ տեսողության թուլացումն է։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

էպիթելիալ կերատիտը աչքի հատակը զննելու Slit Lamp՝ ճեղքային լամպով դիտելիս
  • Ըստ բնույթի
    • խոցոտվող-եղջերենու ամբողջականությունը խախտված է։ Լինում է մակերեսային և խորը։ Մակերեսային կերատիտի դեպքում վնասվում է եղջերաթաղանթի վերին շերտը։ Կարող է առաջանալ որպես կոնյուկտիվիտի կամ դակրոցիստիտի (արցունքապարկի բորբոքման) բարդություն։ Խորը կերատիտի դեպքում բորբոքային գործընթացը տարածվում է դեպի եղջերաթաղանթի ավելի խոր շերտեր։ Այս դեպքում եղջերաթաղանթի վրա մնում են սպիներ։
    • չխոցոտվող-եղջերենու էպիթելը ինտակտ է։
  • Ըստ ընթացքի
    • սուր- սուր էպիթելիալ կերատիտ, ինտերստիցիալ կերատիտ, սկավառակաձև կերատիտ, մետաղադրամանման կերատիտ
    • քրոնիկ- նեյրոտրոֆիկ կերատիտ, լորձաթաղանթի թիթեղանման կերատիտ
Եղջերթաղանթի դենդրիտիկ խոց, ներկվում է ֆլյուորեսցեին ներկով
Ադենովիրուսային կերատիտ 24 տարեկան կնոջ մոտ
  • Ըստ հարուցչի բնույթի
    • վիրուսային-հերպետիկ կերատիտ, որը 70 % դեպքերում պայմանավորված է հերպես սիլմպլեքս (Herpes simplex) վիրուսի առաջին տեսակով (HSV) և վարիցելլա զոստեր վիրուսով (VZC): Հերպես բառը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է սողալ։ Հերպես սիմպլեքս վիրուսային ինֆեկցիան տարածվում է ինֆեկցված օջախների կամ նրա սեկրետների ուղղակի կոնտակտի միջոցով (համբույր կամ սեռական կոնտակտ)։ Վարակը կարող է փոխանցվել նորածիններին՝ ծննդաբերական ուղիներից, եթե մայրն ունի գենիտալ ինֆեկցիա։ Առաջնային ինֆեկցիայից հետո վիրուսը թափանցում է տրիգեմինալ գանգլիոն, որտեղ կարող է մնալ լատենտ շատ տարիներ։ Հերպետիկ կերատիտից հետո, հիմնականում առաջանում են «դենդրիտիկ խոցեր», հիվանդությունը կարող է ունենալ նաև ռեցիդիվող բնույթ։ Ռեցիդիվող օկուլյար ինֆեկցիան առաջանում է լատենտ ինֆեկցված տրիգեմինուսի (եռվորյակ նյարդ) գանգլիոնում վիրուսի ռեակտիվացիայի հետևանքով, վերջինս՝ նյարդերի աքսոններով անտերոգրադ տրանսպորտի հետևանքով դեպի սենսոր նյարդերի վերջույթները, ապա աչքի մակերեսի հյուսվածքներ։
    • բակտերիալ-կարող է առաջանալ տրավմայի կամ կոնտակտային լինզաներ կրելու հետևանքով։ Որպես կանոն, բակտերիալ կերատիտի հարուցիչը հիմնականում ոսկեգույն ստաֆիլոկոկը (Staphylococcus aureus) և կապտաթարախային ցուպիկն (Pseudomonas aeruginosa, հաճախ կոնտակտային լինզաներ կրողների մոտ) են։ Կերատիտը թարախային բնույթի է և հաճախ կոչվում է եղջերենու թարախային խոց։ Հիվանդները գանգատվում են ցավից, աչքի կարմրությունից, լուսավախությունից, արցունքահոսությունից, տեսողության վատացումից։
    • ականտամեոբայով հարուցված կերատիտ-հազվագյուտ հանդիպող պրոտոզոային ինֆեկցիա է, հաճախ հանդիպում է կոնտակտային լինզաներ կրող անձանց մոտ։ Բնորոշ է ցավը, լուսավախությունը, արցունքահոսությունը, տեսողության վատացումը, կենտրոնական եղջերենում օղակաձև ինֆիլտրատի առկայությունը, կարող է բերել կուրության։
    • սնկային-հիվանդությունն ուղեկցվում է կորնեալ համախտանիշի զարգացմամբ, ցավով, աչքի հիպերեմիայով (գերարյունություն)։ Խոցոտվում են եղջերաթաղանթի և՛ մակերեսային, և՛ խորանիստ շերտերը, ընդհուպ մինչև պերֆորացիա (թափածկում)։ Բորբոքային գործընթացի մեջ երբեմն ներառվում է նաև անոթաթաղանթը։ Սնկային կերտիտը առավելպես դիտվում է գյուղական բնակչության մոտ։ Եղջերաթաղանթի միկրոտրավման հողի կամ բանջարեղենի հետ հանդիսանում է հիմնական ռիսկի գործոնը։ Սնկային կերատիտի հետևանքով կարող է առաջանալ բբի վրա սպիտակ հատ և տեսողության վատացում։ Սնկային կերատիտի ախտորոշումը դժվար է, որի պատճառով երբեմն սխալ բուժում է իրականացվում։
Ականտմեոբայով հարուցված կերատիտ

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պայամնավորված կերատիտի տարբեր տեսակների առկայությամբ կերատիտի առաջացման պատճառները կարող են տարբեր լինել։ Սակայն առավել հաճախ հիվանդության առաջացման պատճառը վիրուսն է, վիտամին A-ի անբավարարությունը, որոշ վարակիչ հիվանդություններ (գրիպ, դիֆթերիա, սիֆիլիս, գոնորեա, տուբերկուլոզ), իսկ երբեմն նաև` այլ միկրոօրգանիզմները։ Երբ աչքի եղջերենին ծառի ճյուղով, եղունգով կամ ինչ-որ այլ օտար մարմնով վնասվում է նույնպես կարող է առաջանալ կերատիտ։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կերատիտի վաղ և ճիշտ ախտորոշումը կարևոր դեր է խաղում բուժման գործընթացում, քանի որ այս հիվանդությունը հաճախ շփոթում են ալերգիկ կոնյուկտիվիտի հետ։

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժումը կախված է կերատիտի տեսակից։ Անկախ կերատիտի առաջացման պատճառից խորհուրդ է տրվում դադարեցնել կոնտակտային լինզաների օգտագործումը։ Ինֆեկցիոն կերատիտը, որպես կանոն պահանջում է հակաբակտերիալ, հակասնկային կամ հակավիրուսային թերապիա։ Կերատիտի ժամանակ հաճախ նշանակվում են աչքի կաթիլներ, հաբեր, երբեմն նույնիսկ ներարակումներ։ Հերպետիկ կամ այլ վիրուսային կերատիտների ժամանակ նշանակում են աչքի կաթիլներ Oftalmoferon, որը պարունակում է Interferonum alpha-2, դիմեդրոլ, բորաթթու, մեթացել (metacoelia-արհեստական արցունք)։ Օգտագործվում է նաև Tobramycin, իսկ բորբոքումից պաշտպանության համար կիրառվում է Indocollyre և Corneregel: Բակտերիալ ինֆեկցիաների ժամանակ կիրառելի են հակաբակտերիալ դեղամիջոցները, օրինակ՝ լևոֆլոկսացին, մոկսիֆլոքսացին, օֆլոքսացին։ Խորհուրդ չի տրվում կիրառել ստերոիդ հակաբորբոքային միջոցներ, քանի որ նրանք կարող են բերել հիվանդության սրացման, խոցոտման և եղջերաթաղանթի պերֆորացիայի։ Կերատիտի առաջին նշանների ի հայտ գալուց անմիջապես հետո անհրաժեշտ է դիմել ակնաբույժի։ Քանի որ որոշ ինֆեկցիաների հետևանքով կարող են ի հայտ գալ հետևյալ բարդությունները՝ սպի եղջերաթաղանթի վրա, տեսողության թուլացում, եղջերաթաղանթի պերֆորացիա, ինֆեկցիայի տարածում դեպի ավելի խոր շերտեր, կուրություն։ Կերատիտի բուժման ժամանակ ճիշտ ընտրված մարտավարությունը հնարավորություն կտա խուսափել հետագա բարդություններից։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 496 CC-BY-SA-icon-80x15.png