Կառլ Դեյն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կառլ Դեյն
Karl Dane 1927.jpg
Ծննդյան թիվ՝հոկտեմբերի 12, 1886(1886-10-12)[1][2][3]
Ծննդավայր՝Կոպենհագեն, Դանիա[4]
Վախճանի թիվ՝ապրիլի 14, 1934(1934-04-14)[1][3] (47 տարեկանում)
Վախճանի վայր՝Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[4]
Քաղաքացիություն՝ԱՄՆ
Flag of Denmark.svg Դանիա
Մասնագիտություն՝թատրոնի դերասան, ագարակապան, կինոդերասան և զինծառայող
IMDb։ID 0199322

Կառլ Դեյն (անգլ.՝ Karl Dane, հոկտեմբերի 12, 1886(1886-10-12)[1][2][3], Կոպենհագեն, Դանիա[4] - ապրիլի 14, 1934(1934-04-14)[1][3], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[4]), դանիական ծագումով ամերիկացի կինոդերասան: Խաղացել է համր ֆիլմերում, իր շեշտադրության պատճառով չկարողանալով տեղափոխվել ձայնային կինո, սնանկացել է, կորցրել բոլոր կանանց և ինքնասպան եղել։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ, արտագաղթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռասմուս Կառլ Տերկելսեն Գոթլիբ (դան․՝ Rasmus Karl Therkelsen Gottlieb-այսպես է դերասանի իրական անունը), ծնվել է 1886 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կոպենհագենում: Հայրը Ռասմուս Կառլ Մարիուս Գոթլիբն է, իսկ մայրը՝ Աննա Քաթրինա Սիմոնսեն Գոթլիբը: Ունի երկու եղբայր՝ Ռեյնալդ Մարիուս և Վիգո Էյլեր: Ապագա դերասանը մեծացել է անապահով ընտանիքում: Նրա հայրը շատ էր խմում և քիչ էր վաստակում, ինչի հետևանքով ընտանիքը 1903 թվականին բաժանվեց:

Երիտասարդն իր եղբոր հետ միասին ստացել է ատաղձագործի մասնագիտություն: 1907 թվականին նա զորակոչվել է բանակ, երկու տարի ծառայել է հրետանային զորքերում և ստացել է կրտսեր կապրալի կոչում: 1910 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ամուսնացել է դերձակուհի Կառլե Դադմար Հագենի հետ և այդ ամուսնությունից ունի երկու զավակ՝ Էյլերտ Կառլի (ծնվ. 1911) և Ինգեբորգա Հելենի (ծնվ. 1912): Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո նորից զորակոչվել է բանակ, ծառայել մեկ տարի և ստացել կապրալի կոչում:

Քանի որ այդ ժամանակ Դանիայում և ընդհանրապես ամբողջ Եվրոպայում աշխատանք քիչ կար, Ռասմուս Կառլ Տերկելսեն Գոթլիբը որոշել է տեղափոխվել ԱՄՆ: Ընտանիքին իր հետ չի տանում՝ խոստանալով, որ վերադառնալու է արդեն հարստացած: 1916 թվականի հունվարի 25-ի նա նստեց «Օսկար II» շոգենավը՝ առանց անգլերենի որևէ գիտելիքի և գրպանում ունենալով 25 դոլլար: Երկու ու կես շաբաթ անց ապագա դերասանն առաջին անգամ ոտք է դրել ամերիկյան հողի վրա: Ընկերոջ՝ Չարլզ Լինդգրենի հետ բնակություն հաստատեց Բրուքլինում և աշխատանք է գտել որպես մետաղագործ, բայց մի քանի ամիս անց գնացել է Լինքոլն (Նեբրասկա նահանգ), որտեղ սկսեց աշխատել որպես ավտոմեխանիկ, սակայն 1917 թվականին վերադառնում է Նյու Յորք՝ աշխատելով իր մասնագիտությամբ և մեկ շաբաթում վաստակելով 3 դոլլար:

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1917 թվականի վերջում Գոթլիբը առաջին անգամ նկարահանվեց կարճամետրաժ ֆիլմի էպիզոտիկ դերում: Չնայած նրան, որ նրա մասնակցությամբ տեսարանները հեռացվել են, բայց նա ստանում էր նախկինից 7 անգամ շատ (օրը 3 դոլլար (2016 թվականին վաստակեց գրեթե 56 դոլլար[5])): Հաջորդ տարի նա նկատելի դերով նկարահանել է «Իմ չորս տարին Գերմանիայում» գերմանական ֆիլմում, որը մեծ հաջողություններ է ունեցել և այդ ժամանակից ի վեր վերջինս պարբերաբար հայտնվեց կինոյում՝ դառնալով լուռ կինոյի պրոֆեսիոնալ դերասան: 1918-1919 թվականներին նկարահանվելով հակագերմանական ֆիլմերում դերասանը, վերցնելով Կառլ Դանի կեղծանունը, տեղափոխվեց Հոլիվուդ: 1919 թվականին նա բաժանվել է իր կնոջից, ով մնաց օվկիանոսից այն կողմ:

1921 թվականի սկզբին Դանը հանդիպեց Շվեդիայից արտագաաղթած Հելեն Բենսոնին և նույն տարվա հունիսի 15-ին ամուսնացավ նրա հետ: Կառլը լքեց իր ստեղծագործական կարիերան և կնոջ հետ տեղափոխեվեց Վան Նայս քաղաք (Կալիֆորնիա) նահանգ, որտեղ նրանք ձեռք բերեցին թռչնաբուծարան: 1923 թվականի օգոստոսի 9-ին Բենսոնը մահացել է ծննդաբերության ժամանակ: Նորածինը նույնպես չի փրկվել: Դեյնին դեպրեսիայից դուրս բերեց նրա ընկեր Չարլզ Հատչիսոնը, ով 1923 թվականի դեկտեմբերին նրան համոզեց նկարահանվել իր հեռուստասերիալում: 1924 թվականի մարտի 8-ին նա երրորդ անգամ ամուսնացավ հեռախոսային օպերատոր Էմմա Աուիլդ Պեոբոդի Սոյերի հետ, ով իրենից մեծ էր յոթ տարի, սակայն այդ ամուսնությունը տևեց մինչև սեպտեմբերի 30-ը:

Իր կարիերայի գագաթնակետին հասնելու ժամանակ՝ 1926-1927 թվականներին, Դեյնը մեծ գումարներ է վաստակել՝ շաբաթական մինչև 1500 դոլլար[6]: 1928 թվականի հուլիսի 13-ին նա պաշտոնապես դարձավ ԱՄՆ քաղաքացի, իսկ հետո պաշտոնապես փոխել է իր անունը Կառլ Դեյն: 1928 թվականից ի վեր ակնհայտ էր ձայնային ֆիլմի գերազանցումը համր ֆիլմի նկատմամբ: 1930 թվականին Մետրո-Գոլդուին-Մայերը, ում հետ Դեյնը աշխատեց վերջին չորս տարիներին, խզեց դերասանի պայմանագիրը: 1930-ից 1931 թվականներին Դեյնը աշխատել է Վոդևիլի նահանգում աշխատել է Paramount Pictures ընկերությունում: 1931 թվականի նոյեմբերին Դեյնը և մի քանի գործընկերներ ստեղծեցին հանքարդյունաբերական ընկերություն, սակայն այն երկու ամիս անց այրվեց: 1932 թվականի փետրվարին Դեյնը վերադարձել է, բայց այդ ժամանակ արդեն անհատական ելույթներով: Նա այդպես հանդես եկավ ընդամենը մի քանի ամիս: 1933 թվականին նա նկարահանվել է իր վերջին ֆիլմում: Այդ տարվա ամռանը նա փորձեց ինքնուրույն աշխատել հանքարդյունաբերության ոլորտում, որի վրա ծախսել են խնայողությունների մնացած մասը: Նա փորձել է աշխատել փականագործ, հյուսն, մատուցող, նույնիսկ վաճառել է հոթ-դոգեր Մետրո-Գոլդուին-Մայերի գրանսենյակի մոտ:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1934 թվականի ապրիլի 13-ին փողոցում գողացան Դեյնի փողերը՝ 18 դոլլար: Հաջորդ օրը նա պետք էր թատրոն գնար երիտասարդ ընկերոջ հետ՝ Ֆրանսիս Լիկ անունով, սակայն Կառլը այդպես էլ չգնաց ժամադրությանը: Ֆրանսիսը անհանգստացած էր, գնաց նրա տուն և տանտիրոջ օգնությամբ կոտրեց դուռը: Կառլ Դեյնը մահացած նստած էր բազմոցի վրա, ձեռքին՝ ատրճանակ[7], իսկ գլխին՝ փամփուշտից առաջացած խոռոչ: Ինքնասպանությունից առաջ գրել է. «Ֆրենսիս, իմ բոլոր ընկերներ, մնաք բարով»: Դեյնի մարմինը վերցնելու և թաղելու ցանկություն ոչ-ոք չհայտնեց: Դիակը ոստիկանության դիահերձարան մտավ հետևյալ ծածկագիրով. «Գուցե Դանիայում կան հարազատներ: Սպասեք մի որոշ ժամանակ»[8]: Նրա հարազատները ազնվորեն փնտրել են, նույնիսկ գովազդներ են տվել Կոպենհագենի մի քանի առաջատար թերթերում, սակայն հարազատները Դեյնի մահվան մասին իմացան ընդամենը մի քանի շաբաթ անց: Հայտնի դերասան և Դեյնի ընկեր Ջին Հերշոլթը կարողացավ համոզել Մետրո-Գոլդուին-Մայերին կազմակերպել և վճարել թաղման արարողության համար, որը տեղի է ունեցել ապրիլի 18-ին «Hollywood Forever» գերեզմանատան մոտ՝ հիսուն մարդկանց ներկայությամբ[9]: Երբեմնի հաջողակ ու հարուստ կինեմատոգրաֆի թողած ժառանգությունը գնահատվել է 197 դոլլար:

Հիշողություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր հայրենիքում՝ Դանիայում, Կառլ Դեյնը երկար ժամանակ հայտնի եղել է որպես քիչ հայտնի դերասան: Մինչև 2006 թվականը՝ դերասանի 120 ամյակը, Fokus ամսագրում նյութ չեն հրապարակել[10][11]: 2009 թվականին հրապարակել է գրողի կենսագրությունը[12]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #139856528 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. Калькулятор инфляции доллара США с 1913 года по настоящее время
  6. Karl Dane Ends Life; Once Star in Movie World (անգլ.), газета The Tuscaloosa News, 17 апреля 1934, стр. 1
  7. Karl Dane, Movie Star, Ends Life (անգլ.), газета St. Petersburg Times, 15 апреля 1934, стр. 28
  8. Body of Dane is Unclaimed (անգլ.), газета Schenectady Gazette, 16 апреля 1934, стр. 8
  9. Few Stars Attend Karl Dane Services (անգլ.), газета Berkeley Daily Gazette, 18 апреля 1934, стр. 2
  10. Danmarks glemte filmstjerne (դան.) на официальном сайте актёра
  11. Лаура Петерсон Бало. Denmark’s Forgotten Film Star (անգլ.) на официальном сайте актёра
  12. Karl Dane: A Biography and Filmography

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]