Թոմ Սվիֆթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թոմ Սվիֆթ
TomSwiftMotorcycleSmallCropped.jpg
Տեսակգրքերի շարք և գեղարվեստական անձ
ՀեղինակEdward Stratemeyer?
Սեռարական
Tom Swift Վիքիպահեստում

Թոմ Սվիֆթ (անգլ.՝ Tom Swift), գիտական ֆանտաստիկայի և արկածային ժանրի՝ դեռահասների համար նախատեսված համանուն գրքերի շարքի գլխավոր հերոսը, որոնք ԱՄՆ-ում լույս են տեսել 20-րդ դարասկզբից։ Սկզբում Թոմ Սվիֆթը երիտասարդ հանճար է, որ իր ժամանակները գերազանցող գյուտեր է անում՝ ստեղծելով տուրբինային շարժիչով մոտոցիկլետ, մոտորանավակ, օդանավ, էլեկտրական հրացան, ֆոտոհեռախոս և այլն։

Տեսք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հանճարեղ գյուտարարի մասին գրքերը հայտնվել են էդիսոնադայի ժանրի ժողովրդականության ժամանակ[1]։ Թոմ Սվիֆթի մասին առաջին գրքերը լույս են տեսել 1910 թվականին մանկական և դեռահասների համար գրականության հրատարակմամբ զբաղվող «Stratemeyer Syndicate» հրատարակչության կողմից: Հերոսի կերպարը հորինել է հրատարակչության հիմնադիր Էդվարդ Ստրատեմայերը[2]։ Գրքերի վրա աշխատել է մի խումբ հեղինակներ՝ Վիկտոր Էփլթոն ընդհանուր կեղծանվամբ, որոնց թվում են եղել նաև Էդվարդ Ստրատեմայերը և նրա դուստրը՝ Հարիետը[3]։ Այդ գոյություն չունեցող գրողի անունն օգտագործվել է նաև հաջորդ բոլոր շարքերում: «Թոմ Սվիֆթ» անունն առաջին անգամ հանդիպում է Ստրատիմայերի հրատարակչության «Shorthand Tom the Reporter; Or, the Exploits of a Bright Boy» (1903) աշխատանքում։

Գրքերի առաջին շարքը հրատարակվել է 1910-1941 թվականներին և ունի 40 հատոր[4]։

Գրքերի երկրորդ շարքն ընդգրկում է 33 հատոր։ 1954 թվականին Հարիետ Ադամսն ստեղծել է «Թոմ Սվիֆթ կրտսերին»՝ հասակ առած գյուտարարի որդուն և հրատարակել գրքեր «Վիկտոր Էփլթոն II» կեղծանունով։ Տեքստերը գրվել են նաև այլ գրողների կողմից[3]։ Երկրորդ շարքի գրքերի սյուժեները նման են բնօրինակ շարքին և պատմում են Թոմ Սվիֆթի գիտատեխնիկական գյուտերի ու հայտնագործությունների և դրանց հետ կապված ամենատարբեր արկածների մասին։ Շարքը լույս է տեսել մինչև 1971 թվականը։

Երրորդ շարքը (1981-1984) նվիրված է Թոմ Սվիֆթ կրտսերի տիեզերական ճանապարհորդություններին և ներառում է 11 հատոր։ Ստրատեմայերի հրատարակչության հերոսի մասին գրքեր հրատարակելու իրավունքը ձեռք է բերել նաև «Simon & Schuster» հրատարակչությունը[5]։ Վերջինս հետագայում տպագրել է հաջորդ երկու շարքերը։

Չորրորդ շարքը (1991-1993), որում Թոմ Սվիֆթը վերադառնում է Երկիր, բաղկացած է 13 հատորից։

Հինգերորդ շարքը՝ «Tom Swift, Young Inventor» (2006 թվականից) ներառում է վեց գիրք։

Թոմ Սվիֆթի մասին գրքերը Միացյալ Նահանգներից դուրս թարգմանվել են նորվեգերեն, ֆրանսերեն, իսլանդերեն և ֆիններեն[6]։

Հերոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմ Սվիֆթ կրտսերի արկածների մասին պատմող գրքերից մեկի շապիկը (1961)

Թոմն ընդհանուր կրթություն ստացած բնածին հանճար է, որի կերպարն ստեղծվել է Հենրի Ֆորդի[7], Թոմաս Էդիսոնի, Գլեն Կյորտիսի օրինակով[4]։

Նկատելի է, թե ինչպես է Թոմ Սվիֆթի գյուտերի բնույթը փոխվում գիտական առաջընթացին զուգահեռ. եթե առաջին շարքում նա ստեղծում է առանց լարի կապի միջոցներ ու թռչող սարքեր, ապա վերջին շարքերը նվիրված են ժամանակակից գիտության ձեռքբերումներին (տիեզերական տեխնոլոգիաներ, կիբեռնետիկա, գենետիկական ճարտարագիտություն, նանոտեխնոլոգիաներ): Թոմ Սվիֆթի բազմաթիվ հայտնագործություններ ունեն իրական նախատիպեր (Չարլզ Պարսոնի ալմաստի սինթեզումը)[8] կամ կանխագուշակել ապագա տեխնոլոգիական զարգացումները։ Օրինակ՝ «Թոմ Սվիֆթն ու նրա ֆոտոհեռախոսը» գիրքը լույս է տեսել 1912 թվականին, իսկ պատկերը հեռախոսով ուղարկելու գաղափարն սկսել է զարգանալ 1925 թվականից։ 1912 թվականի «Թոմ Սվիֆթն ու նրա կախարդական տեսախցիկը» (անգլ.՝ Tom Swift and His Wizard Camera) գրքում նկարագրվում է դյուրակիր տեսախցիկի գաղափարը, որն սկսել է քննարկվել միայն 1923 թվականից[9]։

Ազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1914 թվականին Էդվարդ Ստրատեմայերը ծրագրել է ստեղծել կինոնկար Թոմ Սվիֆթի մասին, բայց ֆիլմի ստեղծման այդ և հետագա նախագծերը չեն իրականացել[10]։ 1946 թվականին Միացյալ Նահանգներում ռադիոյով հաղորդվել է գրքերի ընթերցումներ։ Թոմ Սվիֆթին ոգեշնչման աղբյուր են կոչել մի շարք գյուտարարներ, գիտնականներ ու գրողներ՝ Ռեյմոնդ Կուրցվեյլ[11], Ռոբերտ Հայնլայն, Այզեկ Ազիմով[12], Ստիվ Վոզնյակ[13][14]։ «Քամուց քշվածները» գրքի հեղինակ Մարգարետ Միտչելը խոստովանել է, որ մանկության տարիներին կարդացել է Թոմ Սվիֆթի մասին գրքեր[15]։ Թոմ Սվիֆթի մասին հիշատակումներ հաճախ կարելի է հանդիպել ամերիկացի գրողների, մասնավորապես Ռեյ Բրեդբերիի և Սթիվեն Քինգի գրքերում։

Թոմ Սվիֆթի մասին գրքերի գրական ոճը բարդացված է մակբայներով, ինչը 1950-1960-ական թվականներին ծաղրանմանակել է «սվիֆթիկա» կալամբուրի տիպը[16] Սվիֆթի գրքերի երկխոսությունների բնորոշ ոճի շնորհիվ.

  • «Մենք պետք է փախչենք,— սրընթաց ասաց Թոմ Սվիֆը»։
  • «Ես պարզապես հայտնագործել եմ լամպի նոր տեսակ,— ասած Թոմ Սվիֆթը փայլելով»։

«Տազեր» էլեկտրաշոկային զենքի անվանումը Ջեք Քավերը տվել է «Tom Swift and His Electric Rifle» (1911) ստեղծագործության վերնագրի առաջին տառերով՝ արտասանության հեշտության համար ավելացնելով ձայնավոր՝ Taser[17]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Brooks Landon Science Fiction After 1900: From the Steam Man to the Stars. — Routledge, 2014-05-01. — С. 48. — 292 с. — ISBN 9781136761188
  2. Dale C. Andrews (24.08.2013)։ «The Hardy Boys Mystery»։ Sleuth Sayers։ www.sleuthsayers.org։ Վերցված է 2017-12-03 
  3. 3,0 3,1 Deidre Johnson Stratemeyer pseudonyms and series books: an annotated checklist of Stratemeyer and Stratemeyer Syndicate publications. — Greenwood Press, 1982. — С. 23, 26-27. — 392 с. — ISBN 9780313226328
  4. 4,0 4,1 John T. Dizer Tom Swift & Company: "Boys' books" by Stratemeyer and others. — McFarland & Co., 1982. — С. 35, 145. — 200 с. — ISBN 9780899500249
  5. Plunkett-Powell, Karen The Nancy Drew Scrapbook: 60 years of America's favorite teenage sleuth. — New York: St. Martin's Press, 1993. — С. 23. — ISBN 978-0-312-09881-0
  6. Fowler, Elizabeth M. (9 сентября 1962)։ «Personality: Bookkeeper Now a Publisher»։ The New York Times 
  7. Daniel S. Burt The Chronology of American Literature: America's Literary Achievements from the Colonial Era to Modern Times. — Houghton Mifflin Harcourt, 2004. — С. 322. — 824 с. — ISBN 0618168214
  8. Robert M. Hazen The Diamond Makers. — Cambridge University Press, 1999-07-22. — С. 30. — 264 с. — ISBN 9780521654746
  9. Pyle, Richard Tom Swift tries to reinvent appeal (англ.) // The Tampa Tribune. — 1991. — С. 1.
  10. James Keeline Tom Swift film attempt of 1966-69 and a few others before and after (англ.) // Yahoo! Groups: Tom-Swift.. — 2012.
  11. Pilkington Ed։ «'The future is going to be very exciting'»։ The M&G Online (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-12-03 
  12. Everett Franklin Bleiler Science-fiction, the Early Years: A Full Description of More Than 3,000 Science-fiction Stories from Earliest Times to the Appearance of the Genre Magazines in 1930 : with Author, Title, and Motif Indexes. — Kent State University Press, 1990. — С. 15. — 1032 с. — ISBN 9780873384162
  13. Martha E. Kendall Steve Wozniak: Inventor of the Apple Computer. — Highland Publishing Group, 2000. — С. 4. — 124 с. — ISBN 9780945783084
  14. Owen W. Linzmayer Apple Confidential 2.0: The Definitive History of the World's Most Colorful Company. — No Starch Press, 2004. — С. 1. — 341 с. — ISBN 9781593270100
  15. Anne Goodwyn Jones Tomorrow is Another Day: The Woman Writer in the South, 1859--1936. — LSU Press, 1982-05-01. — С. 322. — 446 с. — ISBN 9780807153277
  16. Lundin, Leigh (20 ноября 2011)։ «Wellerness»։ Word Play։ www.sleuthsayers.org։ Վերցված է 2017-12-03 
  17. Sun Wire Services Taser inventor dies at 88 (англ.) // The Toronto Sun. — 2009. — С. 17.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Appleton Victor (1981)։ The City in the Stars։ New York: Simon & Schuster։ ISBN 978-0-671-41115-2 
  • Appleton II Victor (1965)։ Tom Swift and His Polar-Ray Dynasphere։ New York: Grosset & Dunlap 
  • Bleiler Everett Franklin, Richard Bleiler (1990)։ Science-fiction, the early years: a full description of more than 3,000 science-fiction stories from earliest times to the appearance of the genre magazines in 1930 : with author, title, and motif indexes։ Ohio: Kent State University Press։ ISBN 978-0-87338-416-2 
  • Burt Daniel S (2004)։ The chronology of American literature: America's literary achievements from the colonial era to modern times։ New York: Houghton Mifflin Harcourt։ ISBN 978-0-618-16821-7 
  • Carr Steven Alan (2001)։ Hollywood and Anti-Semitism: A cultural history up to World War II։ Cambridge: Cambridge University Press։ ISBN 978-0-521-79854-9 
  • Carter R.J. (22 June 2006)։ «Book Review: Into the Abyss (Tom Swift, Young Inventor #1)»։ The Trades (Burlee LLC)։ Արխիվացված է օրիգինալից 6 October 2007-ին։ Վերցված է 20 June 2009 
  • «Chip off the Old Block»։ Time Magazine։ 4 January 1954։ Վերցված է 3 May 2009 
  • Davis William A (June 12, 1991)։ «Boy inventor moves Swiftly into the '90s»։ The Boston Globe։ էջ 73։ Արխիվացված է օրիգինալից March 13, 2016-ին։ Վերցված է 5 May 2009 
  • Disch Thomas M (21 December 2007)։ «Book Review: Tom Swift: The Negative Zone»։ Entertainment Weekly։ Վերցված է 22 May 2009 
  • Dizer John T (1982)։ Tom Swift & Company։ Jefferson, North Carolina: McFarland Publishing։ ISBN 978-0-89950-024-9 
  • Erardi, Glenn (13 December 2008). "Porcelains are 'Piano Babies'". The Berkshire Eagle (Pittsfield, MA). Accessed through Access World News on 23 May 2009.
  • Finnan Robert (1996)։ «The Tom Swift Unofficial Home Page»։ Վերցված է 30 January 2014 
  • Fowler, Elizabeth M. (9 September 1962). "Personality: Bookkeeper Now a Publisher". The New York Times, p. 159. Accessed through ProQuest Historical Newspapers on 23 May 2009.
  • Gurko Leo (1953)։ Heroes, highbrows, and the popular mind։ New Hampshire: Ayer Publishing։ ISBN 978-0-8369-2160-1 
  • Hayes Dade (26 November 2007)։ «Worldwide scoops up 'Tom Swift': Hecht's studio nabs rights to entire book series»։ Variety։ Վերցված է 3 May 2009 
  • Hazen Robert (1999)։ The Diamond Makers։ Cambridge: Cambridge University Press։ ISBN 978-0-521-65474-6 
  • Johnson Deidre (1982)։ Stratemeyer Pseudonyms and Series Books։ California: Greenwood Press։ ISBN 978-0-313-22632-8 
  • Keeline James D։ «Tom Swift on the Silver Screen»։ Վերցված է 3 May 2009 
  • Keeline James D (21 January 2012)։ «Tom Swift film attempt of 1966–69 and a few others before and after»։ Yahoo! Groups: Tom-Swift։ Վերցված է 27 June 2012 
  • Kendall Martha (2000)։ Steve Wozniak: Inventor of the Apple Computer։ California: Highland Publishing Group։ ISBN 978-0-945783-08-4 
  • Kurzweil Ray (2005)։ The singularity is near: when humans transcend biology։ New York: Viking։ ISBN 978-0-670-03384-3 
  • Landon Brooks (2002)։ Science fiction after 1900: from the steam man to the stars։ New York: Routledge։ ISBN 978-0-415-93888-4 
  • Linzmayer Owen (2004)։ Apple confidential 2.0: the definitive history of the world's most colorful company։ California: No Starch Press։ ISBN 978-1-59327-010-0 
  • Molson Francis J (1999)։ Sullivan Charles William, ed.։ "American Technological Fiction for Youth: 1900–1940" in Young Adult Science Fiction։ California: Greenwood Press։ ISBN 978-0-313-28940-8 
  • Molson Francis J (Summer 1985)։ «Three Generations of Tom Swift»։ Children's Literature Association Quarterly 10 (2): 60–63։ ISSN 0885-0429։ doi:10.1353/chq.0.0612 
  • Nitrozac Snaggy (2003)։ The Best of the Joy of Tech։ California: O'Reilly։ ISBN 978-0-596-00578-8 
  • Pilkington Ed (2 May 2009)։ «'The future is going to be very exciting'»։ Mail & Guardian Online։ էջ 32։ Վերցված է 5 May 2009 
  • Plunkett-Powell Karen (1993)։ The Nancy Drew Scrapbook: 60 years of America's favorite teenage sleuth։ New York: St. Martin's Press։ ISBN 978-0-312-09881-0 
  • Prager Arthur (December 1976)։ «Bless my collar button, if it isn't Tom Swift, the world's greatest inventor»։ American Heritage 28 (1): 64 
  • Prager Arthur (1971)։ Rascals at Large, or, The Clue in the Old Nostalgia։ New York: Doubleday։ ISBN 99974-860-7-2։ OCLC 200980 
  • Pyle, Richard (16 August 1991). "Tom Swift tries to reinvent appeal". The Tampa Tribune, p. 1. Accessed through Access World News on 23 May 2009.
  • «Season for Swifties»։ Time Magazine։ 31 May 1963։ Վերցված է 22 May 2009 
  • Sullivan Charles William (1999)։ Sullivan Charles William, ed.։ "American Young Adult Science Fiction Since 1947" in Young Adult Science Fiction։ California: Greenwood Press։ ISBN 978-0-313-28940-8 
  • Sun Wire Services (14 February 2009)։ «Taser inventor dies at 88»։ The Toronto Sun։ էջ 17։ Վերցված է 27 January 2015 
  • «Tom Swift, Master Inventor»։ St. Petersburg Times։ 19 March 1956։ Վերցված է 22 May 2009 
  • Turner Fred (2006)։ From counterculture to cyberculture: Stewart Brand, the Whole Earth Network, and the rise of digital utopianism։ Chicago: University of Chicago Press։ ISBN 978-0-226-81741-5 
  • Virgin Bill (19 July 2007)։ «The Call of Wizardry is a Sign of the Technological Times»։ Seattle Post-Intelligencer (WA)։ Վերցված է 5 May 2009 
  • Von der Osten Robert (April 2004)։ «Four Generations of Tom Swift: Ideology in Juvenile Science Fiction»։ The Lion and the Unicorn 28 (2): 268–283։ doi:10.1353/uni.2004.0023