Էնրիկո Բետտի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էնրիկո Բետտի
իտալ.՝ Enrico Betti
Betti Enrico.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 21, 1823(1823-10-21)[1][2]
Պիստոյա, Տոսկանա, Իտալիա
Մահացել էօգոստոսի 11, 1892(1892-08-11)[1][2] (68 տարեկանում)
Տերիչոլա, Պիզա, Տոսկանա, Իտալիա
ԳերեզմանCamposanto Monumentale
ՔաղաքացիությունFlag of Italy (1861–1946).svg Իտալիայի թագավորություն
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, տոպոլոգ, պրոֆեսոր և քաղաքական գործիչ
Հաստատություն(ներ)Պիզայի համալսարան
Գործունեության ոլորտՏեղաբանություն
Պաշտոն(ներ)Director of the Scuola Normale Superiore[3], Director of the Scuola Normale Superiore[3], senator of the Kingdom of Italy, member of the Chamber of Deputies of the Kingdom of Italy[4], member of the Chamber of Deputies of the Kingdom of Italy[4] և member of the Chamber of Deputies of the Kingdom of Italy[4]
ԱնդամակցությունՇվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա և Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՊիզայի համալսարան
Գիտական աստիճանlaurea[4]
Տիրապետում է լեզուներինիտալերեն
Գիտական ղեկավարՋուզեպպե Դովերի[5]
Եղել է գիտական ղեկավարՈւլիսս Դինի, Չեզարե Արցելա, Լուիջի Բիանկի[6], Վիտո Վոլտերա[6], Գրեգորիո Ռիչչի-Կուրբաստրո և Ֆեդերիգո Էնրիկես[7]
Հայտնի աշակերտներAdolfo Campetti
Enrico Betti Վիքիպահեստում

Էնրիկո Բետտի (իտալ.՝ Enrico Betti, հոկտեմբերի 21, 1823(1823-10-21)[1][2], Պիստոյա, Տոսկանա, Իտալիա - օգոստոսի 11, 1892(1892-08-11)[1][2], Տերիչոլա, Պիզա, Տոսկանա, Իտալիա), իտալացի մաթեմատիկոս և ֆիզիկոս: Հայտնի է տեղաբանության վերաբերյալ իր աշխատանքներով, զբաղվել է նաև ընդհանուր հանրահաշվով և մաթեմատիկական վերլուծությամբ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է տոսկանական Պիստոյա քաղաքում, վաղ տարիքից զրկվել է հորից: 1846 թվականին ավարտել է Պիզայի համալսարանը: Մասնակցություն է ունեցել Իտալիայի միավորման համար մղվող զինված պայքարին, այնուհետև դասախոսել է Պիզայի համալսարանում:

  • 1857 թ. բարձրագույն հանրահաշվի պրոֆեսոր, այնուհետև փոխադրվել է վերլուծության բարձրագույն երկրաչափության ամբիոն
  • 1864 թ. Մաթեմատիկական ֆիզիկայի պրոֆեսոր
  • 1870 թ. Երկնային մեխանիկայի պրոֆեսոր

Բետտին դասավանդել է նաև Պիզայի Բարձրագույն նորմալական դպրոցում, իսկ 1864 թվականից դառնում է նրա տնօրենը: Այդ տարիներին Բարձրագույն նորմալական դպրոցը դարձել է Իտալիայի առաջատար ուսումնական հաստատություններից մեկը: Իտալիայի 19-րդ դարի երկրորդ կեսի շատ նշանավոր մաթեմատիկոսներ սովորել են նրա դասախոսություններով: Սկզբնապես (1850-1860) Բետտիի հետազոտությունները վերաբերվում էին հանրահաշվին (Գալուայի տեսություն), մաթեմատիկական վերլուծությանը (Էլլիպտիկ ֆունկցիաներ), ֆունկցիաների տեսությանը: Եվրոպայում ճամփորդությունների ժամանակ (1858) ծանոթացել է Ռիմանի հետ, տարվել է նրա գաղափարներով և շարունակել նրա աշխատանքները բազմաչափ երկրաչափության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի վերաբերյալ: 1871 թվականին Բետտին հոդված հրատարակեց «Կամայական թվերի տարածության չափերի վերաբերյալ» (Sopra gli spazi di un numero qualunque di dimensioni), որտեղ ի հայտ եկավ մի տերմին-հասկացություն, որը հետագայում կոչվեց «Բետտիի թվեր»: Տերմինի անվանումը տվեց Անրի Պուանկարեն, որն էլ ավարտեց տոպոլոգիայի հիմքերի ստեղծումը: Բետտին իր ավանդը ունեցավ պոտենցիալի տեսության, մակերեսների բազմաչափ կապակցման տեսության բնագավառում: Ֆիզիկայի բնագավառում ուսումնասիրեց ջերմության տարածման, հիդրոդինամիկայի և մազական տեսության պրոբլեմները: Առաձգականության տեսության մեջ բացահայտել է Բետտիի կարևորագույն թեորմը:

1862 թվականից իտալական խորհրդարանի անդամ էր, 1884 թվականին դարձել է պատգամավոր[8]:

Նշանավոր աշակերտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բետտիի վերը հիշատակվածներից ամենանշանավորը «Կամայական թվերի տարածության չափերի վերաբերյալ» հոդվածն է:

Բետտիի ստեղծագործությունների երկհատորյակը հրատարակվել է հետմահու 1903-1913 թվականներին:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Боголюбов А. Н. Математики. Механики. Биографический справочник. - Киев: Наукова думка, 1983.
  • Колмогоров А. Н., Юшкевич А. П. (ред.). Математика XIX века. - М.: Наука, 1981. - Т. 2. Геометрия. Теория аналитических функций..

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]