Երիցուկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Երիցուկ
Երիցուկ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ [[Ծաղկավոր բույսեր]]
Դաս [[Երկշաքիլավորներ]]
Կարգ [[Բարդածաղկավորներ]]
Ընտանիք [[Բարդազգիներ]]
Ցեղ '''Երիցուկ'''
Լատիներեն անվանում
Matricaria
Հոմանիշներ
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Matricaria recutita L. (1753) =
Matricaria chamomilla L. (1753)[1]

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Երիցուկը (լատ.՝ Matricária) բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող մինչև 30 սմ բարձրության հասնող միամյա խոտաբույս է։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմատն առանցքային է, բարակ, ճյուղավորված։ Ցողունը ուղղաձիգ է կամ վեր սլացող, բարակ, ճյուղավոր։ Տերևները դասավորված են հերթադիր, նստած, երկակի կամ եռակի փետրավոր, կտրտված բարակ, նեղ հատվածներով։ Երիցուկն ունի մինչև 60 սմ բարձրություն։ Ծաղկային զամբյուղիկները խոշոր չեն, նստած են ցողունի գագաթներին և երկար ծաղկակիրների ճյուղերին։ Ծաղկազամբյուղի եզրային ծաղիկները վարսանդավոր են (իգական), լեզվակավոր, սպիտակ գույնի։ Ծաղկազամբյուղի ներքին ծաղիկները ոսկեդեղնավուն են, երկսեռ, ձագարա-խողովակաձև։ Ծաղկակիրը երկարակոնաձև է, ներսում դատարկ, մերկ, ծաղկման վերջում երկարում է։

Երիցուկի պտուղը կորացած, հիմքում սեղմված, եռկողանի, գորշ կանաչավուն գույնի սերմիկ է։ Բույսի բոլոր օրգաններն ունեն ուժեղ բուրումնավետ հոտ։ Պտուղները սկսում են հասունանալ հուլիս ամսին։ Բազմանում է սերմերով։

Մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին ժամանակներից մինչ մեր օրերն ամպագույն երիցուկը (լատ.՝ Chamomilla recutita) համարվել է հավատի, հույսի, սիրո խորհրդանիշ։

Քիմիական կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիցուկ

Բույսը պարունակում է սալիցիլաթթու, ասկորբինաթթու, դառնահամ նյութեր, ֆիտոստերին, դաբաղանյութեր, խոլին, եթերայուղ (մինչև 0,85%), որի կազմում կան մոտ 40 տարբեր տարրեր, այդ թվում խամազուլեն, բիսաբոլոլ և նրա օքսիդները, էն-ին-բիցիկլո եթերներ և այլն։ Ինչպես նաև՝ ստեարինային թթուների գլիցերիդներ, ֆլավոնային գլիկոզիդ, ումբելլիֆերոն, դիօքսիկումարին, շաքար, մոմ, յուղեր՝ լինոլեային, պալմիտինային, օլեինային։

Ծաղկաբույլերը պարունակում են մոխիր՝ 10,57%, մակրոէլեմենտներ (մգ/գ)`

  • K - 41,80, Ca - 8,30; Mn - 3,10; Fe - 0,30
  • միկրոէլեմենտներ` Mg - 0,29, Cu - 0,78, Zn - 0,80, Co - 0,16; Cr - 0,09 և այլն
  • Չի հայտնաբերված՝ Mo, Cd, Li, Au, Ag, Br.
  • Խտացված ձևով կան՝ Zn, Cu, Se։

Կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բժշկությունում

Ունի բազմաթիվ բուժիչ հատկություններ։ Ծաղիկները։ Թուրմ (ներքին). ստամոքս-աղիքային տրակտի հիվանդությունների, լյարդի և լեղուղիների հիվանդությունների, փքանքի (մեթեորիզմ), ստամոքսի կծկումների (սպազմ) ժամանակ։ Հոգնաների ձևով. կոլիտների և թութքի ժամանակ։

Ողողումների ձևով. լնդերի, բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի բորբոքումների ժամանակ, անգինաների դեպքում։

Թրջոցների ձևով. էկզեմայի, խոցերի, թարախաբշտերի, ռենտգենյան ճառագայթներից այրվածքների ժամանակ։

Տաք թրջոցների ձևով. ռևմատիզմի, պոդագրայի, արթրիտների, վնասվածքների ժամանակ։

Փոշին՝ ժողովրդական բժշկության մեջ. միգրենի դեպքում։

Կոսմետիկ միջոց

Մտնում է բազմաթիվ կոսմետիկ նյութերի և պատրաստուկների կազմի մեջ։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  ենթաընտանիք եղերդազգիներ 7 այլն   ևս 13 ենթացեղ[2]  
         
  ըմտանիք Բարդածաղկավորներ     ցեղ     դաս Երիցուկ
               
  Կարգ Բարդածաղկավորներ     ենթաընտանիք Բարդածաղկավորներ     ենթացեղ Երիցուկազգիներ    
             
  ավելի քան 12 կարգի ծաղկավոր բույսեր
(համաձայնAPG II Համակարգի)
  մոտ 20 ցեղ   ևս 4 դաս
     

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Matricaria rectita 0.5 R.jpg
Matricaria discoidea 2630.JPG
Matricaria discoidea by Danny S. - 002.JPG
Matricaria.jpg

Երիցուկի ամենատարածված տեսակը

Հայաստանում հիմնականում հանդիպում է՝

  • հոտավետ երիցուկ (լատ.՝ Matricaria discoidea) տեսակը, որը ոչ բուրումնավետ է, սակայն ծաղկաբույլերը բաղկացած են միայն դեղնականաչավուն խողովակաձև ծաղիկներից, իսկ սպիտակ ճառագայթաձև ծաղիկները բացակայում են։ Այս տեսակի հայրենիքը Խաղաղ օվկիանոսի մերձափնյա շրջաններն են, որտեղ բույսն աճում է Ալյասկայից մինչև Մեքսիկա։ Բույսը տարածված է նաև Ասիայի հյուսիս-արևելյան շրջաններում։

Ըստ ժամանկակակից տվյալների դասը ընդգրկում է 25 կենսաբանական տեսակներ[3].

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Matricariinae ենթատրիբայի բոլոր ցեղերը // Germplasm Resources Information Network (GRIN)
  2. Подсемейство Asteroideae // Germplasm Resources Information Network (GRIN) — 6 января 2011.(անգլ.)
  3. Виды рода Matricaria: информация в базе данных The Plant List.(անգլ.)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Matricaria // Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. = Botanica / ред. Д. Григорьев и др. — М.: Könemann, 2006. — С. 565—566. — 1020 с. — ISBN 3-8331-1621-8
  • Победимова Е. Г. Род 1525. Ромашка — Matricaria L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1961. — Т. XXVI. — С. 147—152. — 938 с. — 2400 экз.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «երիցուկ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։