Գավիթ (ճարտարապետություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դուբայի Բուրջ ալ-Արաբ հյուրանոցի 180 մ բարձրությամբ գավիթը

Գավիթը (լատ.՝ atrium, հոգնակի թիվը թե՛ բրիտանական և թե՛ ամերիկյան անգլերենում՝ atria կամ atriums[1]) ճարտարապետության մեջ կառույցի ընդարձակ, բացօթյա կամ երդիկանման հավելումն է[2]: Հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ գավիթը եղել է ընդհանուր առանձնահատկություն՝ կառույցի ինտերիերին հաղորդելով լույս և օդափոխություն: Ժամանակակից գավիթները, կատարելագործվելով 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարում, հաճախ ունեն մի քանի հարկ բարձրություն, կղմինդրե կամ հախճասալե տանիք կամ ընդարձակ պատուհաններ: Դրանք հաճախ կառուցվում են գլխավոր մուտքի շուրջը:

Գավիթը լայն տարածում գտած ճարտարապետական կցակառույց է, քանի որ այն կառույցին հաղորդում է «լույսի և տարածության զգացողություն»[3]: Վերջին տարիներին գավիթը դարձել է շատ շենքերի գլխավոր առանձնահատկություն[4]: Թե՛ նախագծողների և թե՛ շահագործողների համար գավիթը նախընտրելի տարածք է, քանի որ այն ստեղծում է դինամիկ ինտերիեր շենքից դուրս, արտաքին միջավայրից պաշտպանություն և, միևնույն ժամանակ, սահուն, տեսողական կապ է ստեղծում ներքին և արտաքին միջավայրերի միջև: Նախագծողները հաճույքով օգտվում են շենքին նոր տարածք ավելացնելու հնարավորությունից, իսկ սեփականատերերը գավիթը դիտարկում են որպես շենքի հեղինակավոր հարմարություն, որը կարող է մեծացնել դրա համբավն ու կոմերցիոն արժեքը[5]:

Հնագույն գավիթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գավիթ Պոմպեյում՝ 19-րդ դարավերջի նկարչի մտահղացմամբ

Հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ գավիթը գտնվում էր տան կամ կառույցի կենտրոնական մասում՝ փակելով ներքին բակը, որի բոլոր կողմերում գտնվում էին փակ սենյակներ: Գավիթի ամենավերին հատվածը սովորաբար բաց էր լինում, իսկ դրա տակ, ներքին բակի կամ սրահի կենտրոնական մասում կառուցված էր լինում փոքրիկ ավազան՝ անձրևաջրերի կուտակման համար: Լինելով տան կենտրոնական սրահը՝ գավիթը տան ամենակարևոր և ամենաշատ կահավորված հատվածն էր: Այստեղ նաև տեղադրվում էր նախնյաց հոգիների համար փոքրիկ մատուռ, մասունքների պահոց, օջախ, իսկ երբեմն էլ՝ տան նահապետի կիսանդրին: Հանրային և կրոնական մի շարք կառույցներ ևս ունեին գավիթ, որը կառուցվում էր հիմնականում կամարաշարերով սրահներին և գմբեթավոր շինություններին կից: Բյուզանդական և հայկական եկեղեցիների (նաև շատ մզկիթների) մուտքը հաճախ անցնում է գավիթի միջով, թեև իսլամական ճարտարապետության մեջ «գավիթ» եզրույթը չի գործածվում:

19-րդ դար. փակ գավիթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարն իր հետ բերեց արդյունաբերական հեղափոխություն՝ երկաթե և ապակե շինանյութերի շահագործման տեխնոլոգիական առաջընթացով: Սրահներն արդեն կարող էին ունենալ հորիզոնական, ապակեպատ կամ կղմինդրե գավիթներ, որոնք սրահները կամ ներքին բակերը պաշտպանում էր վատ եղանակի դրսևորումներից: Այսպիսով ծնունդ առան ժամանակակից գավիթները:

Ժամանակակից գավիթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալիայի Մելբուռն քաղաքի Ֆեդերացիայի հրապարակի գլխավոր հանրային տարածքը կոչվում է Գավիթ (The Atrium): Դա ճեմուղու նմանվող տարածք է, ունի հինգ հարկ բարձրություն, արծնապատ պատեր և տանիք: Կառույցը և ֆրակտալ համակարգով ձևավորված արծնապատ նախշերը համադրվում են հրապարակի մնացած ճակտոնների հետ: 2016 թվականի տվյալներով՝ Դուբայի Բուրջ ալ-Արաբ հյուրանոցի 180 մետրանոց գավիթն ամենաբարձրն է աշխարհում: Լաս Վեգասի Լուքսոր հյուրանոցի գավիթն ամենամեծն է աշխարհում՝ ըստ ծավալի: Այն զբաղեցնում է 820.000 մ3 տարածք:

Գավիթների օրինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «atrium»։ Cambridge English Dictionary 
  2. «Atrium»։ The Free Dictionary։ Վերցված է 8 April 2014 
  3. Driscoll Matt (2013)։ Model Making for Architects։ Ramsbury, UK: Crowood Press։ էջ 69 
  4. Steemers Koen (2000)։ Architecture, City, Environment։ Cambridge, UK: Earthscan Press։ էջ 292 
  5. Sharples S., Shea A. D. (Dec 1999)։ «Roof obstructions and daylight levels in atria: a model study under real skies»։ Lighting Research and Technology (SAGE Publications) 31 (4): 181–185