Բրեյլի գրեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բրեյլի գրեր
DSC 4050-MR-Braille.jpg
Տեսակ binary code և Tactile alphabet
Հեղինակ Լուի Բրայլ
Անվանվել է Լուի Բրայլ
ISO 15924 Brai
Braille Վիքիպահեստում
Բրեյլով գրված տեքստը կարդացվում է ցուցամատը նշանների վրայով սահեցնելով։
Բրեյլով գրված տեքստով գինու շշի պիտակ։
Լուի Բրեյլի կիսանդրին իր ծննդավայրում։

Բրեյլի գրեր, տեսողության խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար նախատեսված ուռուցիկ-կետային համակարգ, որը 1824 թվականին ստեղծել է ֆրանսիացի Լուի Բրայլը (ֆր.՝ Louis Braille)` 15 տարեկանում։ Լուի Բրայլը կոշկակարի որդի էր և ինքը նույնպես տեսողության խնդիրներ ուներ, կուրացել էր երեք տարեկանում։

Գրության եղանակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրեյլի գրերը պատկերելու համար կիրառվում են վեց կետանի բջիջներ։

Կետերին ուռուցիկություն տալու համար դրանք արվում են թղթի հակառակ կողմից։ Շոշափելով կետերն զգալու համար բավարար է 0.5 մմ բարձրությունը։ Կետերի հեռավորությունը շուրջ 2.5 մմ է, բջիջներինը` հորիզոնական ուղղությամբ՝ 3.75, ուղղաձիգ ուղղությամբ՝ 5 մմ։

Լատիներեն տառեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին a-j տասը տառերը պատկերվում են վերևի չորս կետերի միջոցով (նշված են սև գույնով)։ Երկրորդ շարքում k-t տառերի երկրորդ տասնյակն է, որոնք ստացվել են համապատասխան բջջի ներսում մեկական կետ (նշված են կարմիր գույնով) ավելացնելով։ Երրորդ շարքում գտնվող առաջին u-y հինգ տառերն ստացվում են առաջին շարքի համապատասխան բջիջներում ներքևից երկուական կետ (նշված են կանաչ գույնով) ավելացնելով։ w-ն ստացվում է բջջի երրորդ տողում աջից մեկ կետ (նշված են բոսոր գույնով) ավելացնելով։

10 թվանշանի միջոցով 26 լատինական տառերի ստացումը
Braille A1.svg Braille B2.svg Braille C3.svg Braille D4.svg Braille E5.svg Braille F6.svg Braille G7.svg Braille H8.svg Braille I9.svg Braille J0.svg
a/1 b/2 c/3 d/4 e/5 f/6 g/7 h/8 i/9 j/0
Braille K colored.svg Braille L colored.svg Braille M colored.svg Braille N colored.svg Braille O colored.svg Braille P colored.svg Braille Q colored.svg Braille R colored.svg Braille S colored.svg Braille T colored.svg
k l m n o p q r s t
Braille U colored.svg Braille V colored.svg Braille X colored.svg Braille Y colored.svg Braille Z colored.svg Braille W colored.svg
u v x y z w

Ավանդական վեցկետանի բրեյլն ունի 26=64 տարբեր նշան։ Դրանք օգտագործելով ստացվում են ինչպես տարբեր այբուբենների տառերը, այնպես էլ թվանշանները, կետադրական նշանները. անգլերենում նաև՝ առանձին բառեր և տառերի կոմբինացիաներ։

Հայկական այբուբենի տառեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի հայկական այբուբենի տառերի երկու տարբերակ՝ արևելահայերենի և արևմտահայերենի։ Ստեղծված լինելով տարբեր պայմաններում, նրանք արտահայտվում են տարբեր նշանների միջոցով։ Արևելահայերենն ստեղծվել է խորհրդային տարիներին և համապատասխեցված է ռուսերեն գրելաձևին։ Արևմտահայերենում բաղաձայնները խլացված են և արտահայտվում են լատինական համապատասխան տառի նշանով։ Բացի դա, շ, ղ և չ տառերը պատկերվում են անգլերենում նույն հնչյուններն արտահայտող (աղյուսակում՝ sh, gh և ch) նշաններով։

Braille A1.svg Braille B2.svg Braille C3.svg Braille D4.svg Braille E5.svg Braille F6.svg Braille G7.svg Braille H8.svg Braille I9.svg Braille J0.svg Braille Accent.svg Braille Currency.svg
Թվանշաններ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0
Արևելահայերեն Ա Բ Ծ Դ Է Ֆ Գ Հ Ի Ե
Արևմտահայերեն Ա Պ Ջ Տ Է Ֆ Կ Հ Ի Ճ
Անգլերեն բրեյլ A B C D E F G H I J
Braille K.svg Braille L.svg Braille M.svg Braille N.svg Braille O.svg Braille P.svg Braille Q.svg Braille R.svg Braille S.svg Braille T.svg Braille ST.svg Braille Ä.svg
Արևելահայերեն Կ Լ Մ Ն Օ Պ Չ Ր Ս Տ Ը Թ
Արևմտահայերեն Ք Լ Մ Ն Օ Բ Գ Ր Ս Թ Ծ Ժ
Անգլերեն բրեյլ K L M N O P Q R S T st
Braille U.svg Braille V.svg Braille X.svg Braille Y.svg Braille Z.svg Braille AND.svg Braille É.svg Braille À.svg Braille È.svg Braille Ù.svg Braille Ò.svg
Արևելահայերեն Ու Ո Ջ Յ Ց Փ Ռ Զ Ժ Ք
Արևմտահայերեն Ը Վ Խ Ե Զ Ց Ձ
Անգլերեն բրեյլ U V X Y Z and for of the with
Braille Å.svg Braille Ê.svg Braille SH.svg Braille Ô.svg Braille Û.svg Braille Ë.svg Braille Ï.svg Braille Ü.svg Braille Ö.svg Braille W.svg
Արևելահայերեն Ձ Ճ Խ Շ Ղ Վ
Արևմտահայերեն Չ Ղ Շ Դ Յ Փ Ռ Ո Ւ
Անգլերեն բրեյլ ch gh sh th wh ed er ou ow W
Braille Comma.svg Braille Semicolon.svg Braille Colon.svg Braille Period.svg Braille QuestionMark.svg Braille ExclamationPoint.svg Braille Bracket.svg Braille QuoteOpen.svg Braille Asterisk.svg Braille QuoteClose.svg Braille ContractionPrefix.svg Braille Correction.svg
Արևելահայերեն ` ,[Ն 1] ։ ՞[Ն 2] «[Ն 3] »[Ն 4]
Արևմտահայերեն `[Ն 5] -[Ն 6] :[Ն 7] ՞[Ն 8]
Անգլերեն բրեյլ ,
-aa-
 ;
-bb-
։
-cc-

-dd-

en
 !
-ff-
()
-gg-
 ?[Ն 9]
"

in

"

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ստորակետ
  2. Հարցական նշան
  3. Չակերտների բացում
  4. Չակերտների փակում
  5. Բութ
  6. Տողադարձի նշան
  7. Վերջակետ
  8. Հարցական նշան
  9. Հարցական նշան

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]