Արմենոիդ ռասա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Արմենոիդ ռասա, հնագույն մարդաբանական տեսակ, որի հիմնական ներկայացուցիչները հանդիսանում են հայերը։

Գարեգին Նժդեհ․ արմենոիդ ռասայի հայազգի ներկայացուցիչ

Տարածվածությունն ու հատկանիշները[խմբագրել]

Արմենոիդ ռասային պատկանող լիբանանցի (1911 թ.)

Արմենոիդ ռասայի ներկայացուցիչները սփռված են Եվրոպայից մինչև Ասիա, բայց ամենաշատը հանդիպում են Հայկական լեռնաշխարհում՝ ի դեմս հայ էթնոսի։ Արմենոիդ ռասայի ներկայացուցիչները ունեն հետևյալ արտաքին բնութագրիչները`

  • համեմատաբար բարձր հասակ,
  • սովորաբար մուգ շագանակագույն կամ սև, հազվադեպ էլ բաց գույնի մազեր,
  • մեծ, կլոր, սովորաբար սև, երբեմն էլ կապույտ կամ կանաչ աչքեր,
  • գանգի բրախիկեֆալիկ ձև,
  • վառ արտահայտված հոնքեր,
  • բարակ, երկար, լավ արտահայտված կամրջակով քիթ (արծվաքիթ)։

Ծագումնաբանություն[խմբագրել]

Արմենոիդ ռասայի առաջացումը հետաքրքրում է գիտնականներին բավական երկար ժամանակ, քանի որ դրա շնորհիվ նրանք կկարողանան ուսումնասիրել Առաջավոր Ասիայի ժողովուրդներին։

Յառխոն գրել է. «Կովկասի ժողովուրդների ուսումնասիրումը մեծ օգուտ կբերի այլ ժողովուրդների էթնոգենեզի համար»։ Հայաստանի լեռնային, բրոնզե շրջանին պատկանող մարդկային մնացորդների պալեոանթրոպոլոգիան գիտնականներին թույլ է տալիս ենթադրել, որ այդ ժամանակ այս տարածքներում ապրելիս են եղել մարդիկ երկար և մեծ դեմքով։

Արմենոիդ ռասան առանձնանում է թեթև ալիքավոր կամ ուղիղ մազերով, առատ երրորդ մազածածկույթով մաշկի և դեմքի վրա, թեթևակի մգոտ մաշկով, մուգ մազերով և մաշկով, քթի հատուկ տեսակով, միջին չափսի շրթունքներով, աչքերի փոքր բացվածքով, լայն և բավական երկար դեմքով, բավական երկար գանգով, թույլ արտահայտված դնչով։ Հասակը միջինից բարձր։ Այս տեսակը տարածված է Հայաստանում, Լիբանանի, Սիրիայի և Իրանի լեռնային շրջաններում։ Չնայած որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ հայերի և հարավային կամ արևելյան վրացիների միջև տարբերությւոնն անշան է, արմենոիդ ռասային պատկանող հայերի գլխի բարխիկեֆալիկ կառուցվածքն ու երրորդական առատ մազածածկույթը յուրահատուկ են միայն վերջիններիս։ Օրինակ Ալեկսեևը 1974 թ-ին ասել է, որ արմենոիդներն իրենց մարմնի և դեմքի (տղամարդիկ) մազածածկույթով չեն զիջում երկրագնդի ամենաառատ մազածածկույթ ունեցող ժողովուրդներին` այաներին և Ավստրալիայի աբորիգեններին, նույնիսկ երբեմն գերազանցում նրանց։

Հայաստանի տարածքում գտնված գանգերը (Սևան, Լճաշեն և Շենգավիթ), որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. III – II հազարամյակներին, ունեն վառ արտահայտված եվրոպոիդ և արմենոիդ ռասայի հատկանիշներ։ Սակայն II հազարամյակի գանգերը տարբերվում են բավական լայն դեմքով։

Արմենոիդ ռասան, առաջանալով Հայկական Լեռնաշխարհում, տարածվել է ամբողջ Առաջավոր Ասիայում։ Դրա մասին են վկայում մարդկային մնացորդները հարավային Միջագետքից (Ալ-Ուբայիդ), հյուսիսային Փոքր Ասիայում (Ալիշար) և այլուր։ Այդ մնացորդները թվագրվում են մ.թ.ա. IV հազարամյակին և ունեն արմենոիդ ռասային հատուկ հատկանիշներ։[1][2][3][4]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Նվարդ Քոչար, Հայերի անթրոպոլոգիան, [1]
  2. Բունակ, Գրանիյա Արմենիկա, II հրատարակություն, 1927 թ., էջ` 263
  3. Աբդուշելիշվիլի, Կովկասյան ժողովուրդների գանգերը, Թբիլիսի, 1955 թ.
  4. Աբդուշելիշվիլի, Հայերի անթրոպոլոգիա, 1963 թ., էջ` 3