Տանհոյզեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox music.png
Տանհոյզերը և երգիչների մրցույթը Վարթբուրգում
Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg
Jcollier.jpg
Նկարիչ Ջոն Կոլիեր
Կոմպոզիտոր Ռիխարդ Վագներ
Լիբրետտոյի
հեղինակ(ներ)
Ռիխարդ Վագներ
Լիբրետտոյի
լեզու
գերմաներեն
Սյուժեի աղբյուր գերմանական միջնադարյան ավանդապատումներ
Գործողությունների թիվ 3
Ստեղծման թիվ 1842-1845 թթ.
Առաջնախաղ 1845 թ. հոկտեմբերի 19
Առաջնախաղի վայր Դրեզդեն

Տանհոյզեր (Tannhäuser, ամբողջական անունը՝ Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg / Տանհոյզերը և երգիչների մրցույթը Վարթբուրգում), գերմանացի երգահան Ռիխարդ Վագների օպերա երեք գործողությամբ։ Լիբրետտոն՝ հեղինակի, հիմնված գերմանական միջնադարյան ավանդապատումների վրա։ Տեքստը գրվել է 1842-43 թթ. ընթացքում, երաժշտությունը՝ 1843-45 թթ։ Առաջին բեմադրությունը տեղի է ունեցել 1845 թ. հոկտեմբերի 19-ին Դրեզդենի օպերային թատրոնում, որտեղ Վագները վարում էր գլխավոր դիրիժորի (կապելմայսթերի) պաշտոնը։ 1861 թ. Փարիզում օպերայի բեմադրության համար Վագները որոշ չափով այն վերամշակել է՝ հիմնականում ավելացնելով բալետային տեսարաններ առաջին գործողությունում։ Այսօր օպերայի ինչպես Դրզդենյան, այնպես էլ Փարիզյան տարբերակները հավասարապես ընդունված են՝ կատարվելով աշխարհի օպերային բեմերում։

Վագների 1840-ական թվականների ստեղծագործական գագաթնակետը համարվում են «Տանհոյզեր» և «Լոհենգրին» օպերաները, որոնցով եզրափակվեց գերմանական օպերայի ասպետական-ռոմանտիկական այն գիծը, որի սկիզբը դրվել է Վեբերի «Էվրիանտա» օպերայով։

Միջնադարյան առասպելներից և ասքերից փոխառնված օպերայի սյուժեն ունկնդիր-հանդիսատեսին տեղափոխում է ֆեոդալա-ասպետական հեռավոր ժամանակները և իրենց մեջ պարունակում է որոշակի միստիցիզմ։ «Տանհոյզերում» տրված է մարդկային, երկրային հողեղեն զգացմունքի ազատ արտահայտման համար պայքարը, որը հակադրում է քրիստոնեական ճգնավորական բարոյականությանը։

Այնուհանդերձ, Վագներն այստեղ դեռ չի հասնում իր ավելի ուշ շրջանի երաժշտական դրամաների ծայրահեղություններին. բազմաքանակ անսամբլների և խմբերգերի առկայությունը, որը վոկալ մեղեդիական ոլորտի բնավ ոչ ենթակա, այլ գլխավոր դերն է, վկայում է «Տանհաուզերի» օպերային կենսունակ ավանդույթների հետ ունեցած կապերի մասին։ Օպերայի երաժշտական լավագույն էրջերում վիթխարի արտահայտիչ ուժով, ռեալիստորեն ճշմարտացի մարմնավորած են մարդկային կրքերը՝ սերը, հիացմունքը, վիշտը, տառապանը։ Բացառիկ ցայտունությամբ և ակնբախությամբ են հակադրված երաժշտա-բեմական հակադիր, կոնֆլիկտայի կերպարները։

«Տանհոյզերի» նախերգանքը, Տանհոյզերի և Վեներայի տեսարանը, Տանհոյզերի պատմությունը, քայլերգը պատկանում են 19-րդ դարի սիմֆոնիկ և օպերային երաժշտության բարձրագույն նվաճումներին և հաճախ են հնչում սովետական սիմֆոնիկ բեմահարթակներում։

«Տանհոյզերը» Փարիզում[խմբագրել]

Վագները 1861 թվականին Փարիզում բեմադրեց «Տանհոյզեր» օպերան։ Բայց այդ իրադարձությունը հեղինակին ուրախություն չբերեց, այլ պատճառեց դառը տառապանքներ։ Վագներին առաջարկվեց երկրորդ գործողության մեջ մտցնել բալետ՝ համաձայն ֆրանսիական «մեծ» օպերայի ավանդությունների։ Չկամենալով նահանջել իր գեղարվեստական սկզբունքներից՝ Վագները հրաժարվեց դրանից և բալետի փոխարեն երկրորդ գործողության մեջ, որտեղ այն անտեղի կլիներ, խիստ ընդարձակեց և վերամշակեց առաջին գործողության առաջին պատկերը (Վեներայի քարանձավձավում), հատկապես բաքոսատոնը՝ մածելով փարիզեցիներին բավարարել բալետային այդ տեսարանով։ Բայց նա չհասավ իր նպատակին, քանի որ փարիզյան ազնվականության ներկայացուչիցները՝ «Ժոկեյ կլուբի» անդամները, եկան երկրորդ գործողության սկզբում և կազմակերպեցին կանխօրոք նախապատրաստված օպերայի ձախողումը։ «Տանհոյզերին» Փարիզում սուրլեցին։ Սա հասարակական մեծ սկանդալ էր, որին արձագանքեց մասնագիտական և ընդհանուր մամուլը։