Նեկրոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մաշկի նեկրոզ

Նեկրոզը (հուն.` νεκρός - մահացած) կամ մեռուկը բջիջների և հյուսվածքների մահն է կենդանի օրգանիզմում, որով լրիվ դադարում է տվյալ բջջի կամ հյուսվածքի կենսագորձունեությունը:


Նեկրոզի փուլերը[խմբագրել]

Մեռուկային պրոցեսը անցնում է մի շարք փուլեր`

  1. Պարանեկրոզ (հարմեռուկ), որը մեռուկի նման է, բայց փոփոխությունները դարձելի են,
  2. Նեկրոբիոզ (կիսամեռուկ), որը անդարձ դիստրոֆիայի փոփոխություններ են, բնութագրվում են նյութագոյացման ռեակցիաների նկատմամբ քայքայման ռեակցեաների գերակշռումով, բջջի մահով, որի վրա հասնելու ժամանակը դժվար է որոշել,
  3. Աուտոլիզ (ինքնալուծում), մահացած հիմնանյութի քայքայումն է մեռած բջիջների և մակրոֆագերի հիդրոլիտիկ ֆերմենտների ազդեցությամբ։

Պատճառագիտական տարբերակումը[խմբագրել]

Մեռուկի պատճառից կախված՝ տարբերում են նրա հետևյալ ձևերը.

  • վնասվածքային (տրավմատիկ),
  • թունային (տոքսիկ),
  • սնուցանյարդային (տրոֆոնևրոտիկ),
  • ալերգիկ,
  • անոթային (անգիոգեն)։

Վնասվածքային մեռուկ[խմբագրել]

Վնասվածքային մեռուկը հյուսվածքների վրա ֆիզիկական կամ քիմիական գործոնների ուղղակի ազդեցության հետևանք է։ Այդպիսի մեռուկն առաջանում է ցածր (ցրտահարություն) և բարձր (այրվածք) ջերմաստիճանների ազդեցությամբ, ինչպես նաև որոշ էլեկտրավնասվածքների դեպքում։ Այն զարգանում է նաև խիստ հանքային թթուների և հիմքերի անմիջական ազդեցությունից։ Երբեմն մեռուկը կարող է առաջանալ ակտիվ նյութերի և ֆերմենտների ուժեղացած արտադրությունից (օրինակ՝ ստամոքսի լորձաթաղանթի մեռուկը ստամոքսահյութի արտահայտված սեկրեցիայի դեպքում)։

Թունային մեռուկ[խմբագրել]

Թունային մեռուկը զարգանում է հյուսվածքներում ինչպես ոչ մանրէային, այնպես էլ մանրէային ծագման որևէ թույնի ազդեցության հետևանքով։ Այդպիսին է նեֆրոնի մոտակա մասի էպիթելի մեռուկը սուլեմայով թունավորման, տուբերկուլոզի, սիֆիլիսի, բորի, սկլերոմայի դեպքում։ Սպեցիֆիկ վարակների դեպքում հյուսվածքի մեռուկային տեղամասերը չոր են, սպիտակադեղնավուն, հիշեցնում են կաթնաշոռ՝ լորձանման կազեոզ մեռուկ։

Սնուցանյարդային մեռուկ[խմբագրել]

Սնուցանյարդային մեռուկը ծագում է հյուսվածքների նյարդային սնուցման փոփոխությունների դեպքում։ Այդ խանգարումների հետևանքով զարգանում են շրջանառական տեղաշարժեր, դիստրոֆիայի և կենսամեռուկային փոփոխություններ, որոնք ավարտվում են մեռուկով։ Այդպիսին են մեռուկները կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգի հիվանդությունների դեպքում (օրինակ՝ չփակվող խոցերը ծայրամասային նյարդերի վնասվածքների դեպքում)։ Սնուցանյարդային մեռուկի վառ օրինակ են պառկելախոցերը։

Ալերգիկ մեռուկ[խմբագրել]

Հյուսվածքների ալերգիկ մեռուկը հանդես է գալիս գերզգայունացած օրգանիզմում և, որպես կանոն, դանդաղացված տիպի գերզգայունության արտահայտությունն է։ Սովորաբար դա վարակային, ալերգիկ և ինքնաիմուն (աուտոիմուն) հիվանդությունների դեպքում հաճախ հանդիպող ֆիբրինոիդ մեռուկն է։

Անոթային մեռուկ[խմբագրել]

Անոթային կամ անգիոգեն մեռուկը առաջանում է թրոմբոզի, էմբոլիայի, երկարատև սպազմի հետևանքով։ Արյան անբավարար հոսքը առաջացնում է թթվածնաքաղց (իշեմիա) և հյուսվածքի մահ օքսիդավերականգման պրոցեսների ընդհատման հետևանքով։ Այս մեռուկը անվանում են նաև իշեմիկ մեռուկ կամ ինֆարկտ։ Անոթային մեռուկը ամենատարածված տեսակն է։ Հանդիպում է այն հիվանդությունների դեպքում, որոնց հիմքում ընկած են անգիոնևրոզը և զարկերակների լուսանցքի խցանումը (աթերոսկլերոզ, հիպերտոնիկ հիվանդություն, խցանող Էնդարտերիտ, Ռեյնոյի հիվանդություն

Կլինիկաձևաբանական տարբերակումը[խմբագրել]

Կախված օրգանների և հյուսվածքների կառուցվածքաֆունկցիոնալ առանձնահատկություններից, որոնցում առաջանում է մեռուկը, ինչպես նաև դրա առաջացման պատճառներից և զարգացման պայմաններից, տարբերում են մեռուկի հետևյալ կլինիկաձևաբանական ձևերը.

  1. մակարդումային (չոր կոագուլացիոն),
  2. ջրիկացումային (թաց կոլիկվացիոն),
  3. փտախտ (գանգրենա),
  4. սեկվեստոր,
  5. ինֆարկտ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Manual of Surgical Pathology (Author. Susan C. Lester MD PhD)
  • Պաթոլոգիական անատոմիա - Երկրորդ վերահրատարակություն (հեղ. պրոֆ. Ն. Դ. Վարդազարյան, ԵՊԲՀ)

Հղումներ[խմբագրել]