Անմոռուկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անմոռուկ
Անմոռուկ
Անմոռուկ ալպիական
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ որոշված չէ
Ընտանիք Գաղտրիկազգիներ
Ցեղ Անմոռուկ
Լատիներեն անվանում
Myosotis
L. (1753)

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 31687
NCBI 192333

Անմոռուկ (լատ.՝ Myosotis), մկնականջ, գաղտրիկազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50, ՀՀ-ում՝ 14 տեսակ։

Անվան ծագում[խմբագրել]

Եվրոպական և որոշ նորեվրոպական լեզուներում անմոռուկներն ունեն միանման իմաստն արտահայտող անվանումներ՝ [1] հայերեն՝ Անմոռուկ (anmoruk), ռում.՝ nu-mă-uita, անգլ.՝ forget-me-not, գերմ.՝ Vergissmeinnicht, լեհ.՝ Niezapominajki, դանիերեն՝ Forglem-mig-ej, հոլ.՝ vergeet-mij-nietje, իսպ.՝ nomeolvides, ֆր.՝ ne m'oubliez pas, թուրք.՝ Unutma beni, էսպ.՝ neforgesumino, չին.՝ 勿忘我, կոր.՝ 물망초 (勿忘草, mul mang cho), ճապ.՝ 忘れな草、ワスレナグサ (wasurenagusa), եբր.՝ זכריני‎ (Zichrini), պարսկերեն՝ فراموشم مکن (farâmusham nakon), շվեդ.՝ Förgätmigej, բուլղարերեն՝ незабравка:

Ձևաբանություն[խմբագրել]

Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ 5-40 սմ. Տերևները նշտարաձև են, բութ բահանման կամ սրածայր։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, տերևազուրկ, կրկնակի ոլորքներով, ծաղիկները՝ երկնագույն, մանր կամ միջին մեծության, հազվադեպ՝ մեկական՝ տեղադրված ցողունի վերին մասի տերևածոցերում։ Ծաղկում է ապրիլ-օգոստոսին։ Պտուղը երկարավուն կամ էլիպսաձև քառընկուզիկ է։

Կիրառական նշանակությունը[խմբագրել]

Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են։ Մեղրատու է։ Անմոռուկ Դարալագյազին (M. daralaghezica) բնաշխարհիկ է։ Հանդիպում է Սուլեմայի լեռնանցքի (Վայքի մարզ) շրջակայքում, Արայի լեռան (Արագածոտնի մարգ) լանջերին, Ուրծի լեռնաշղթայում (Արարատի մարզ)։

Տարածվածությունը Հայաստանում[խմբագրել]

Առավել տարածված են անմոռուկ նոսրածաղիկ (M. sparsiflora), անմոռուկ ճմոտ (M. caespitosa), անմոռուկ անտառային (M. sylvatica), անմոռուկ կաքավկրկուտատերև (M. lithospermifolia), անմոռուկ ալպիական (M. alpestris) և այլ տեսակներ՝ գրեթե բոլոր մարզերի անտառներում, թփուտներում, գետերի և ջրամբարների ափերին, ճահճոտ վայրերում, ալպյան և մերձալպյան մարգագետիններում։

Ֆոլկլոր և լեգենդներ[խմբագրել]

1907 թվականի անմոռուկներով Զատիկի շնորհավորական փոստային բացիկ

Ըստ գերմանական լեգենդի, երբ աստված անվանում է բոլոր բույսերին, ինչ-որ մի փոքրիկ ծաղիկ, որը անուն չէր ստացել ասում է աստծուն. «Մի մոռացիր ինձ, Տեր», աստված պատասխանում է, որ դա էլ հենց կլինի իր անունը"[2]: Ըստ մեկ այլ լեգենդի՝ երբ Արարիչը ավարտում է բաշխել ծաղիկների գույները, մի ծաղիկ շշնջում է՝ «Ինձ մի՛ մոռացիր»: Արարչի մոտ միայն մի փոքր երկնագույն էր մնում, որն էլ հենց տալիս է այդ ծաղիկին: Սրա պատճառով են անմոռուկի ծաղիկները ներկված այդքան բաց երկնագույնով:

Անգլիայի թագավոր Հենրի IV-ը ամոռուկը վերցրել է որպես իր 1398 թվականի աքսորի խորհրդանիշ. այն պահպանվել է նաև թագավորի Անգլիա վերադառնալուց հետո[2]:

15-րդ դարում Գերմանիայում համարում էին, որ անմոռուկ կրողներին իրենց սիրեցյալները չեն մոռանա: Ըստ լեգենդի, միջնադարում, երբ ասպետը և իր սիրեցյալը քայլելիս են եղել գետի ափով, ասպետը խոնարհվել է որ քաղի մի քանի անմոռուկ, բայց զրահի ծանրության պատճառով ընկել է գետը: Խորտակվելիս նա նետել է անմոռուկներն իր սիրեցյալին և գոռացել՝ «Չմոռանաս ինձ»: Աղջիկները այս պատճառով անմոռուկը հաճախ կրում են որպես հավատարմության և անմնացորդ սիրո խորհրդանիշ:

Մարգարետ Ֆրիմանը, մեջբերելով որոշ տասնհինգերորդ դարի գերմանացի բանաստեղծների, նշում է, որ ծաղիկն ստացել է իր իմաստը, քանի որ կապույտը միջնադարում ասոցացվել է հավատարմության հետ[3]:

Հիշատակ[խմբագրել]

Նախկինում բրիտանական գաղութ Նյուֆաունդլանդը մինչև Կանադայի 1949 թվականին պորվինցիա դառնալը օգտագործել է անմոռուկը ի հիշատակ՝ պատերազմի ընթացքում մահացած իր բնակիչներին: Մասոններն սկսել են օգտագործել անմոռուկը 1926 թվականին, ի հիշատակ Նացիստական Գերմանիայում զոհված մասոնների[4]:

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել]

  • Անմոռուկն ընտրվել է Հայոց Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների պաշտոնական խորհրդանիշ[5]:
  • Մասոնները կրծքին կրում են ամոռուկներ որպես հարգանքի տուրք՝ նացիստական համակենտրոնացման ճամբարներում մահացած անկախ քարագործների[6]:
  • 1921 թվականին Պետրոգրադում գոյություն է ունեցել Myosotis հրատարակչությունը, որտեղ հրատարակել է երկու գիրք[7].

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Տես օրինակ՝ Ֆասմերի բառարանում(ռուսերեն)
  2. 2,0 2,1 Sanders, Jack. The Secrets of Wildflowers: A Delightful Feast of Little-Known Facts, Folklore, and History. Globe Pequot, 2003. ISBN 1-58574-668-1. ISBN 978-1-58574-668-2.
  3. When This You See, Remember Me, Metmuseum.org Friday, May 10, 2013
  4. Jeff Stokes (May 31, 2010)։ «Das Vergissmeinnicht»։ http://detroitno2.com/v2/freemasonry/das-vergissmeinnicht/։ Վերցված է 4 July 2011։ 
  5. Հայոց Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի խորհրդանիշը անմոռուկ ծաղիկն է
  6. Forget Me-Not Charity
  7. «MYOSOTIS» // Проект «Мир Марины Цветаевой».
  1. Հայոց Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի պաշտոնական կայք
  2. «Անմոռուկ» խորհրդանիշի տեսաներկայացումը
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png