Տերեփուկ կապույտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տերեփուկ կապույտ
Centaurea cyanus 20060624120109wp.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Աստղածաղկավորներ
Ընտանիք Աստղածաղկազգիներ
Ցեղ Տերեփուկ
Տեսակ Տերեփուկ կապույտ
Լատիներեն անվանում
Centaurea cyanus
L., 1753

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերների որոնում
Վիքիպահեստում

ITIS 36954
NCBI 41522
EOL 467789

Տերեփուկ կապույտ (լատ.՝ Centauréa cyánus), աստղածաղկազգիների ընտանիքի երկշաքիլավոր, միամյա, ձմեռող մոլախոտ։ Ունի 75 սմ բարձրությամբ ցողուն։ Ներքևի տերևները փետրային են, վերևի տերևները գծային և նշտարաձև։ Բույսը ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ընկած ժամանակահատվածում։ 1000 սերմիկը կշռում է 4,5 գրամ։ Բույսը տալիս է 700-ից մինչև 1600 սերմ։ Բույսը տարածված է Եվրոպայի և Ասիայի միջին գոտիներում։

Քիմիական բաղադրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բույսի եզրային ծաղիկները պարունակում են ֆլավոնոիդ պելարգոնին քլորիդ, անտոցիաներ, ցիանիդներ, չուսումնասիրված գլիկոզիդներ, պոլիցետիլենային Ջրաթուրմ պատրաստելու հանար 10 գ հումքը 10 րոպե թրմում են 200 մլ եռման, հովացնում, քամում, ապա ըմպում 1/3-1/2 բաժակ, օրական 2-3 անգամ՝ միացություններ, իսկ պտուղները՝ դառը ալկալոիդներ, լորձ, մոմ, կարոտին, C վիտամին:

== Կիրառման եղանակները ==միզուղիների բորբոքումների և սպաստիկ երևույթների ժամանակ: Եփուկ պատրաստելու համար 1 թեյի գդալ հումքը 1 բաժակ եռման ջրում եփում են 10 րոպե, հովացնում, քամում, ապա ըմպում 1/4 բաժակ՝ օրակա 3 անգամ: Այս եփուկը կարելի է կիրառել նաև արտաքին՝ թրջոցների ձևով: Ոգեթորում պատրաստելու համար հումքը 1/10-ի հարաբերությամբ խառնվում են 40 աստիճանի սպիրտի հետ, թորում 1 շաբաթ, ապա քամում ու ընդունում քսանական կաթիլ՝ օրական 3 անգամ, ուտելուց առաջ: Միխաիլ Նոսալը կրկնվող ֆուրունկուլյազի դեպքում վերցնում է տասնհինգական գրամ տերեփուկի ծաղիկ և կատվալեզու, տասական գրամ եղինջ, վաղենակ, ընկույզի տերև, ձիաձոտ և բերենիկե, 20 գ եռագույն մանուշակ: Այս խառնուրդից 4 ճաշի գդալ ավելացնում են 1 լ ջրին, թողնում թրմելու ամբողջ գիշեր, առավոտյան եփում 5-7 րոպե, ապա տալիս հիվանդին ըմպելու 1 օրում՝ 5 անգամ: Բուժման կուրսը տևում է 6 շաբաթ: Որպես հակառևմատիկ միջոց, վերցնում են հինգական գրամ տերեփուկի, վաղենակի և քաջվարդի ծաղիկներ, գիհու պտուղներ, դառնանուշ մորմի ընձյուղներ, բեկտենու կեղև, տասական գրամ թանթրվենու ծաղիկ, եղինջ և քսանական գրամ ուռենու կեղև, ձիաձետ և կեչու տերևներ: Այս խառնուրդից 3 ճաշի գդալ ավելացնում են 1/2 եռման ջրին, 10 րոպեից հետո եռացնում ու քամում: Ստացված թուրմը ըմպում են օրվա մեջ 5-6 բաժակ: Միզամուղ № 1 թեյի մեջ մտնում են տասական գրամ տերեփուկինծաղիկներ և մատուտակի արմատ, 30 գ արջի խաղող: Այս խառնուրդից 1 ճաշի գդալ 1 բաժակ եռման ջրում եփում են 10 րոպե, հովացնում, քամում ու ըմպում մեկական ճաշի գդալ՝ օրական 3-4 անգամ, ուտելուց առաջ: Միզամուղ № 4 թեյի մեջ մտնում են երեքական մաս տերեփուկի ծաղիկներ և հրեշտակախոտի արմատ, 4 մաս գիհու պտուղնր: Այս խառնուրդից 1 ճաշի գդալ 15 րոպե թրմում են 2 բաժակ եռման ջրում, ապա ըմպում մեկական ճաշի գդալ՝ օրը 3 անգամ: № 5 նույնտիպի թեյի մեջ, որը պատրաստվում և ընդունվում է վերոհիշյալ եղանակով, մտնում են մեկական մաս տերեփուկի ծաղիկներ, մաղադանոսի սերմ, կեչու բողբոջներ և Հղիների կղմուղի արմատ, 2 մաս արջի խաղող և 4 մաս ջրառվույտ:

Այլ օգտակար հատկանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերեփուկը տալիս է առատ նեկտար և ծաղկափոշի: Ստացվող մեղրը դեղնականաչավուն է, նշբույր, յուրահատուկ, քիչ դառնավուն համով: Բույսից ստացվում է վառ երկնագույն ներկ, որն օգտագործվում է պարֆոմերիայում և սննդի արդյունաբերության մեջ: Նրանով ներկում են նաև բրդեղենը: Անասունները այն չեն ուտում, արածելիս երբեմն լինում են թունավորման դեպքեր:

Բուժական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժման նպատակով օգտագործում են միայն եզրային, ձագարաձև, կապույտ ծաղիկները, որոնք հավաքում են ձեռքով, լրիվ բացվելուց հետո, հունիս–հուլիս ամիսներին։ Հավաքված հումքը չորացնում են անմիջապես, ստվերում` լավ քամահարվող տեղում։ Ճիշտ մշակման դեպքում հումքը պահպանում է բնական գույնը։ Տերեփուկը ժողովրդական բժշկության հանրահայտ դեղաբույսերից մեկն է։ 12-րդ դարի բժշկական ձեռագրերում նշված է, որ դեղաբույսի տրորված սերմերը բուժում են գորտնուկը, իսկ ծաղկաթերթիկների եփուկն օգտակար է սրտխփոցների, դեղնուկի և լյարդի այլ հիվանդությունների ժամանակ։Բույսի ծաղիկները Հնդկաստանում օգտագործվում են որպես ցավազրկող միջոց կոնյունկտիվիտների ժամանակ, ինչպես նաև օրգանիզմի ընդհանուր ուժերի թուլացման դեպքում։ Չեխական ժողովրդական բժշկության մեջ դեղաբույսը օգտագործում են դեղնուկի և աչքի հիվանդությունների ժամանակ։ Բուլղարական ժողովրդական բժշկության մեջ ծաղիկների թուրմը օգտագործում են որպես ստամոքսը տոնուսավորող և ախորժակը գրգռող միջոց[1]։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ռ. Ս. Կարապետյան - Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս։ «Լույս»հրատարակչությունը Երևան-1980
  • Ա․ Թորոսյան, Հայաստանի դեղաբույսերը, «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1983