Վիզմա Բելշևիցա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վիզմա Բելշևիցա
Ծնվել էմայիսի 30, 1931(1931-05-30)[1][2]
ԾննդավայրՌիգա, Լատվիա[2]
Վախճանվել էօգոստոսի 6, 2005(2005-08-06)[1][2] (74 տարեկանում)
Վախճանի վայրՌիգա, Լատվիա[2]
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող, թարգմանիչ և դրամատուրգ
Լեզուլատվիերեն[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Latvia.svg Լատվիա
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Germany (1935–1945).svg Նացիստական Գերմանիա
ԿրթությունՄաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտ
ՊարգևներԵրեք աստղերի շքանշան և Q1344025?
ԶավակներԿլավս Էլսբերգս և Jānis Elsbergs?

Վիզմա Բելշևիցա (լատիշ․՝ Vizma Belševica, 30 մայիսի, 1931, Ռիգա - 6 օգոստոսի, 2005, Ռիգա), լատվիացի բանաստեղծուհի, արձակագիր, դրամատուրգ, կինոսցենարիստ, թարգմանչուհի։ Ներկայացվել է Նոբելյան մրցանակի գրականության բնագավառում[3]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիզմա Բելշևիցան ծնվել է 1931 թվականի մայիսի 30-ին Ռիգայում, բանվորական ընտանիքում։ Հայրը եղել է ալկոհոլամոլ։ Վիզմա Բելշևիցան մեծացել է Ռիգայում ու Կուրզեմեում, որտեղ գտնվում էր նրա ազգականների ֆերման։ Նրա առաջին գրական ստեղծագործությունները տպագրվել են 1947 թվականին: Սովորել է Մոսկվայի Գրականության ինստիտուտում (1955-1961)։ Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1955 թվականին:

Վիզմա Բելշևիցայի բանաստեղծությունները խորհրդային տարիներին ենթարկվել են խիստ գրաքննադատության, բանաստեղծուհին ինքը երկար տարիներ հեռացել է գրական-հասարակական կյանքից։ Բելշևիցայի՝ «իշխանությունների հետ առերեսման»[4] հանգեցրած ստեղծագործությունների թվում է պատկանում «Հենրիխ Լատվիացու դիտողությունները Լիվոնյան ժամանակագրության լուսանցքներում» (լատիշ․՝ Indriķa Latvieša piezīmes uz Livonijas hronikas malām, 1969) պոեմը, որում ներկայացված է լատիշ ժամանակագրի կերպարը, ով ստիպված է կարեկցանքով նկարագրել իրեն օտար վարչակարգի տիրապետությունը։ Այդ կերպարը բանաստեղծուհու կողմից օգտագործվել է, ինչպես ենթադրվում է, Լատվիայում խորհրդային իշխանության նկատմամբ իր վերաբերմունքն արտահայտելու համար[5]:

Վիզմա Բելշևիցայի գրքերը հրատարակվել են Շվեդիայում, Ֆինլանդիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։ Ընդհանուր առմամբ դրանք թարգմանվել են աշխարհի 40 լեզուներով։

Վիզմա Բելշևիցան կատարել է նաև թարգմանություններ անգլերենից (Շեքսպիր, Թոմաս Էլիոթ), իտալերենից (Դանթե), ռուսերենից (Ալեքսանդր Պուշկին) և ուկրաիներենից։ 1990-ական թվականներին հրատարակվել է նրա ինքնակենսագրական վեպերի շարքը՝ «Բիլե», «Բիլեն ապրում է հեռու» և «Բիլեի հրաշալի երիտասարդությունը»:

Վիզմա Բելշևիցան մահացել է երկարատև հիվանդությունից հետո՝ 2005 թվականի օգոստոսի 6-ին Ռիգայում։

Վիզմա Բելշևիցայի որդիները՝ Կլավս Էլսբերգսն ու Յանիսը, գրողներ են։

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիզմա Բելշևիցայի նովելի հիման վրա նկարահանվել է «Ամեն ինչ այս խենթ Պաուլինայի պատճառով է» (1979) ֆիլմը, որ մեծ ժողովրդականություն էր վայելում Լիտվայում։ 1990 թվականին Վիզմա Բելշևիցան ընտրվել է Լատվիայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ Բազմիցս արժանացել է լատվիական ու արտասահմանյան պատվավոր գրական մրցանակների (Թոմաս Տրանստրյոմերի մրցանակ (1998) և այլն)։ Վիզմա Բելշևիցան Երեք աստղերի շքանշանի ասպետ է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #12037529X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. «Vizma Belševica.»։ apinis.lv։ 2015։ Վերցված է April 20, 2015 
  4. История Латвии. ХХ век. — Riga: Jumava, 2005. — С. 382.
  5. Linda Kaljundi, Kaspars Kļaviņš. The Chronicler and the Modern World: Henry of Livonia and the Baltic Crusades in the Enlightenment and National Traditions // Crusading and Chronicle Writing on the Medieval Baltic Frontier: A Companion to the Chronicle of Henry of Livonia / Edited by Marek Tamm, Linda Kaljundi and Carsten Selch Jensen. — Ashgate Publishing, Ltd., 2011. — P. 449. (անգլ.)

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վիզմա Բելշևիցա, Երկնագույն ամառ (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1970, 125 էջ։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Kubulin̦a A. Vizma Belševica: monogrāfija. Rīga: Preses nams, 1997
  • Dvīņu zīmē: Vizmas Belševicas nozīme latviešu literatūrā un vēsturē: konferences materiāli/ Margita Gūtmane, ed. Rīga: Karogs, 2007