Վահե Պետրոսյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վահե Արմենակի Պետրոսյան
Ծնվել էսեպտեմբերի 13, 1938(1938-09-13) (81 տարեկան)
Իրան Իրան Արաք քաղաք
Մահացել է1938 սեպտեմբերի 13
Բնակության վայր(եր)Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
ԱզգությունՀայեր
ՄասնագիտությունՏեսական աստղաֆիզիկա
կոսմոլոգիա
Հաստատություն(ներ)Ստենֆորդի համալսարանի Ֆիզիկայի բաժանմունքի պրոֆեսոր
Ալմա մատերՔորնելի համալսարան

Վահե Արմենակի Պետրոսյանը ծնվել է 1938 թվականի սեպտեմբերի 13-ին, Իրանի Արաք (Սուլթանաբադ) քաղաքում։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ, աստղաֆիզիկոս, Սթենֆորդի (ԱՄՆ) համալսարանի պրոֆեսոր։ Այն փոքրիկ քաղաք է, որտեղ ապրում էր թվով փոքր, բայց շրջակա հայաբնակ գյուղերի հետ սերտ կապեր ունեցող աշխույժ հայ համայնք։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աստղագիտության նկատմամբ սերը Վահեի մեջ ի հայտ է եկել մանկուց, երբ ամառվա տապ օրերին նրանք գիշերում էին տների հարթ տանիքներին։ Զմայլվելով աստղաշատ երկնքով փոքրիկ Վահեն մտածում էր աստղերի մասին, թե դրանք երբ, ինչպես և ո՞վ է ստեղծել, ինչու՞ են այդքան շատ ու ինչպե՞ս է, որ չեն ընկնում։ Նախնական կրթությունը Վահե Պետրոսյանը ստացել է նույն քաղաքի հայկական դպրոցում, իսկ հետո տեղափոխվել է մայրաքաղաք Թեհրան, որտեղ էլ գերազանց գնահատականներով ավարտում է դպրոցը։

Այդ ժամանակ Իրանում տեղի է ունենում բարձր առաջադիմություն ցուցաբերած աշակերտների համաիրանական մրցույթ, որին մասնակցում է նաև Վահեն։ Արժանանալով Իրանի ազգային կրթաթոշակի, նա մեկնում է ԱՄՆ՝ շարունակելու բարձրագույն կրթությունը Քոռնելի համալսարանում (1958-1962 թվականներ) ուսանում է ֆիզիկա և աստղաֆիզիկա։

1963 թվականին ավարտելով Քոռնելի համալսարանը, ցուցաբերելով բարձր առաջադիմություն, նրան առաջարկվում է շարունակել կրթությունը։ 1963-1967 թվականներին պրոֆեսոր Էդվին Սալպիտերի ղեկավարությամբ նա աշխատանքներ է իրականացնում դոկտորական թեզի վրա, որը պաշտպանում է 1967 թվականին և ստանում աստղագիտության դոկտորի գիտական աստիճան։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահե Պետրոսյանը ժամանակակից խոշորագույն աստղաֆիզիկոսներից է, նրա աշխատանքներն ու գիտական արդյունքները հայտնի են ԱՄՆ-ում և ամբողջ աշխարհում։ Նա քվազարների և գալակտիկաների էվոլյուցիայի, տիեզերաբանության, բարձր էներգիաների աստղաֆիզիկայի և մասնիկային ֆիզիկայի ոլորտներում աշխարհի ճանաչված մասնագետներից մեկն է։

Պետրոսյանի մասնագիտական գործունեությունը սկսվել է 1961 թվականին. նա Քոռնելի համալսարանում դասախոսի օգնական էր, այնուհետև՝ 1962-1967 թվականներին, նույն համալսարանի գիտական ասիստենտ, 1967 թվականին՝ գիտաշխատող, 1967-1969 թվականներին՝ Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի գիտաշխատող, 1969 թվականին՝ Քեմբրիջի համալսարանի հրավիրյալ դասախոս, 1969-1971 թվականներին՝ Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսորի օգնական, 1971 թվականին՝ ԱՄՆ-ի Քիտ Պիկի ազգային աստղադիտարանի խորհրդատու, 1972-1979 թվականներին՝ Սթենֆորդի համալսարանի դոցենտ և 1980 թվականից՝ Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր։

1981-1982 թվականներին աշխատել է նաև Արչետրիում (Ֆլորենցիա, Իտալիա), ԱՄՆ-ի Ազգային օպտիկական աստղադիտարանում (NOAO[1],Թուսոն, Արիզոնա), Նորդիտայում (Կոպենհագեն, Դանիա), Մեդոնի աստղադիտարանում (Ֆրանսիա, 1989-1990 թվականներ), ԱՄՆ-ի Տիեզերական դիտակի գիտական ինստիտուտում[2] (1996 թվականից), կրկին NOAO-ում (1998 թվականից) և Բոխումի համալսարանի Առաջատար հետազոտությունների ինստիտուտում (Գերմանիա, 2000 թվականից)։

Պրոֆեսոր Պետրոսյանի գիտական հետաքրքրությունները տարածվում են տեսական (հիմնականում՝ բարձր էներգիաների) աստղաֆիզիկայի և տիեզերաբանության երկու լայն ոլորտների վրա։ Առաջինը ներառում է ոչ ջերմային մասնիկների արագացման, տեղափոխման և ճառագայթման հետազոտությունները, որոնք մշակվել են գլխավորապես արեգակնային բռնկումների և դրանց ռենտգենյան ճառագայթման նկատմամբ կիրառության համար։ Այս աշխատանքները կիրառություն են գտել նաև բազմաթիվ այլ աստղաֆիզիկական աղբյուրներում և բարձր էներգիաներով աստղաֆիզիկական գործընթացներում՝ ներառյալ աստղային բռնկումները, աստղերի և ակտիվ գալակտիկաների սև խոռոչների ակրեցիոն սկավառակները, գամմա բռնկումները և գալակտիկաների կույտերը։ Նա հետաքրքիր արդյունքներ է ստացել նաև նեյտրինային աստղաֆիզիկայի բնագավառում, հետազոտել իոնացված ջրածնային ամպերում ինֆրակարմիր աղբյուրները։ Վահե Պետրոսյանի տիեզերաբանության աշխատանքներն ուղղված են գալակտիկաների և քվազարների (և ընդհանրապես ակտիվ գալակտիկական միջուկների) էվոլյուցիային, գալակտիկաների կույտերում պայծառ աղեղների ուսումնասիրությանը (որոնց համահայտնաբերողն է Ռ.Լինդս և Վ Ա.Պետրոսյան, «Պայծառ աղեղներ գալակտիկաների կույտերում»), գրավիտացիոն ոսպնյակներին, Տիեզերքի էվոլյուցիայի վաղ փուլին և տիեզերաբանական մոդելների կառուցմանը։ Մեկ այլ ոլորտ է աստղագիտական տվյալների վերլուծությանը վերաբերող վիճակագրական եղանակների բնագավառը։ Սթենֆորդի համալսարանի վիճակագրության բաժնի աշխատակից Բ.Էֆրոնի հետ համատեղ կատարած այս աշխատանքը վերաբերում է ոչ լրիվ տվյալների հիման վրա աստղագիտական աղբյուրների բաշխման որոշման ոչ պարամետրական նոր եղանակների մշակմանը։

Պրոֆեսոր Պետրոսյանը տարբեր թեմաներով հրատարակել է ավելի քան 250 գիտական հոդված՝ ներառյալ գամմա բռնկումները, քվազարներն ու ակտիվ գալակտիկական միջուկները, արեգակնային բռնկումները, վիճակագրական եղանակները և այլն։ 1973 թվականից սկսած նա ղեկավարել է բակալավրական և մագիստրոսական ավելի քան 30 թեզ և ունեցել է 7 հետդոկտորական աշխատակից։

Պրոֆեսոր Պետրոսյանը Միջազգային աստղագիտական միության (ՄԱՄ), Ամերիկյան աստղագիտական ընկերության, Մեծ Բրիտանիայի Թագավորական աստղագիտական ընկերության և Հայկական աստղագիտական ընկերության (ՀԱԸ 2007 թվականից) անդամ է, ինչպես նաև Էտա Կապպա Նյու և Տաու Բետա Պի (Eta Kappa Nu, and Tau Beta Pi[3]) գիտական ընկերությունների անդամ։ (Վ.Պետրոսյանի գիտական ձեռքբերումների մասին մեծապես օգտվել ենք Հայկական աստղագիտական ընկերության կայքից)։

Վահե Պետրոսյանը ակտիվորեն մասնակցում է տեղի հայ համայնքի աշխատանքներին և տևական ժամանակ է, որ ԱՄՆ-ի մեծահասակների վոլեյբոլի հավաքականի ավագն է։

Հաշվի առնելով Վահե Պետրոսյանի գիտական, մանկավարժական, ինչպես նաև մայր հայրենիքի հետ սերտ կապերը, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիան 2008 թվականին նրան ընտրել է ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ։ Վահե Պետրոսյանը այսօր էլ իր նպաստն է բերում աստղաֆիզիկայի ոլորտի զարգացման գործին և սերտորեն համագործակցում Հայաստանի գիտական շրջանակների համապատասխան մասնագետների հետ[4]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգային գրադարանի կայք