Ստեֆանա Վելիզար Թեոդորանու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստեֆանա Վելիզար Թեոդորանու
Ștefan Dimitrescu - Lili Teodoreanu.png
Ծնվել էհոկտեմբերի 17, 1897(1897-10-17)
ԾննդավայրՍանկտ Մորից
Վախճանվել էմայիսի 31, 1995(1995-05-31) (97 տարեկանում)
Վախճանի վայրՌումինիա
Մասնագիտությունբանաստեղծ, թարգմանիչ և գրող
Լեզուռումիներեն, նորվեգերեն, ռուսերեն և հայերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Romania.svg Ռումինիա
Ștefana Velisar Teodoreanu Վիքիպահեստում

Ստեֆանա Վելիզար Թեոդորանու (ռում.՝ Ștefana Velisar Teodoreanu, հոկտեմբերի 17, 1897(1897-10-17), Սանկտ Մորից - մայիսի 31, 1995(1995-05-31), Ռումինիա), ռումինացի վիպասան, պոետ և թարգմանչուհի, գրող Իոնել Թեոդորանուի կինը[1][2]: Նրա վաղ շրջանի գործերը, որոնք ստեղծվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, հիմնականում պատմում են գավառական կանանց (այնպիսին, ինչպիսին ինքն էր) ներքին հակասությունների ու «բարոյական փոթորիկների» մասին: Հաճախ իր ստեղծագործություններով լրացնելով ամուսնու աշխատանքները` Ստեֆանա Թեոդորանուն ժամանակին դրական գնահատական է ստացել քննադատների կողմից, սակայն արդյունքում բացասական քննադատության է արժանացել «հովվերգական» ու «դիդակտիկ» գրքերի համար: Ինչպես և իր ամուսինը, Վելիզարը հակակոմունիստ էր և օգնում էր գրողներին ու քաղաքական գործիչներին, ովքեր հետապնդվում էին Ռումինիայի կոմունիստական ռեժիմի կողմից: Նա շարունակել է տպագրվել նաև ավելի ուշ, գլխավորապես անցնելով համատեղ թարգմանչական աշխատանքի (մինչև 1960-ական թվականներ) և ռուս դասական գործերի` ռումիներեն թարգմանությամբ ճանաչում է ձեռք բերել: Այդ ժամանակահատվածում նա այրիացել է. ամուսինը մահացել է իրենց ընտանիքի վրա «կոմունիստական ճնշման» ամենաթեժ ժամանակ: Նրա փեսան, ինչպես նաև` ընկերը` Դինու Պիլան, բանտարկվել են, իսկ շատ ծանոթներ լքել են Ռումինիան: Ավելի ուշ, երբ իրադրությունը բարվոք է դարձել, Վելիզարն ապրել է հանգիստ և խաղաղ կյանքով և ի վերջո հեռացել է Văratec վանք: Նրա ուշ շրջանի աշխատանքները հիշողություններ են եղել ամուսնու հետ հարաբերությունների մասին, ինչպես նաև` հրապարակել է Պիլայի ընտանիքին ուղարկած իր նամակները:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ և գրական մեկնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեֆանան ծնվել է շվեյցարական առողջարանային Սանկտ Մորից քաղաքում. նրա ծնողներն էին դիվանագետ Ստեֆան Լուպասցկուն (1872-1946) և ֆրանսահպատակ Մարիա Մազուրյեն: Ստեֆանիի հայրը, լինելով մասոնական օթյակի բարձրաստիճան անդամ, ծագում էր Մոլդովայի բոյարական ազնվականներից: Քանի որ հայրը հաճախ զբաղված էր գործողումներով և դիվանագիտական այցելություններով, Ստեֆանիին դաստիարակել են հիմնականում ռումինացի ազգականները: Ըստ ընկերներին ավելի ուշ պատմած պատմությունների` Ստեֆանան նախնական կրթությունն ստացել է Ֆրանսիայում: Հետո նա ավարտել է Բուխարեստի օրիորրդաց կենտրոնական դպրոցը: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմական արշավանքների ժամանակ նա իր ազգականների հետ ապրել է Յասիում. հենց նրանց միջոցով էլ առաջին անգամ մոտավորապես 1916 թվականին հանդիպել է այն ժամանակ ուսանող և սկսնակ գրող Իոնել Թեոդորանուին: Ըստ բանաստեղծուհու խոսքերի` նա անմիջապես գրավվել է իր «սև, փայլուն աչքերով» և առաջին գրական փորձերով: 1919 թվականի մայիսին Իոնելի` Ստեֆանիին ուղղված սիրո խոստովանությամբ բանաստեղծությունները հայտնվել են «Գրական ամսագրում»: 1920 թվականին նրանք ամուսնանում են: Նրանք ունենում են երկվորյակ երեխաներ: Երիտասարդ ընտանիքն ապրում էր Յասիում և երկար ժամանակ հարևանություն էր անում Պետեր Պոնիի և Ալեքսանդր Ֆիլիպեդի հետ: Ընտանիքի մտերիմ ընկերն էր նաև վիպասան Միխայիլե Սադովյանուն, ում հետ նրանք 1934 թվականին եղել են Թուրքիայում: Ստեֆանան Viaţa Românească սալոնի հաճախակի հյուրն էր. նրա սեփական առաջին աշխատանքը հրապարակվել է 1929 թվականին, Bilete de Papagal ամսագրում: Ստեֆանան նաև համագործակցել է Revista Fundaţiilor Regale և Familia ամսագրերի հետ: Նրա «Վելիսար» կեղծանունն օգտագործվել է նրա ամուսնու գլխավոր ստեղծագործության մեջ` բնութագրելով մի հերոսի, որն անմիջականորեն ստեղծվել էր Ստեֆանիի կերպարով:

Ստեղծագործական ուշ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1938 թվականին տեղափոխվելով Բուխարեստ` ընտանիքը բնակվել է Ռոմուլուս փողոցում գտնվող առանձնատանը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ոչ շատ առաջ Վելիսարը հրատարակել է «Հին օրացույց» վերնագրով վեպ` դրա համար արժանանալով Ռումինիայի մտավորականների ասոցիացիայի մրցանակին: Այս գրքին հաջորդել են այլ ստեղծագործություններ ևս. 1940 թվականին հրատարակվել է «Առօրյա կյանք» վեպը, իսկ 1943 թվականին` «Հավն ու աղջիկը» լիրիկական գրքույկը: Գրողի արձակը, որ հաճախ քննադատվել է «կանացի օծանելիքի քվինտէսենցիայի» համար, հակված էր դեպի քնարերգություն: 1939 թվականին գրաքննադատ Էուգեն Լովինեկուն գրել է, որ Թեոդորանուի «շատ նուրբ տաղանդը» առանձնացրել է նրան այլ գրողներից: Ըստ հետազոտող Ելենա Պանաիտի` Թեոդորանուի ստեղծագործություններում երևում է Ռաբինդրանաթ Թագորի, Լև Տոլստոյի և Իվան Տուրգենևի ազդեցությունը: Ինքը` Ստեֆանա, հասուն տարիքում էլ Թագորի ստեղծագործության մոլի երկրպագուն էր:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Bianca Burța-Cernat Fotografie de grup cu scriitoare uitate: proza feminina interbelică. — Bucharest: Cartea Românească, 2011. — Burța-Cernat с. — ISBN 978-973-23-2946-7
  • Ion Lazu Odiseea plăcilor memoriale. — Bucharest: Editura Biblioteca Bucureștilor, 2012. — Burța-Cernat с. — ISBN 978-606-8337-37-1