Սթենֆորդի համալսարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ստենֆորդի համալսարանից)
Jump to navigation Jump to search
Սթենֆորդի համալսարան
Stanford University
Stanford wordmark (2012).svg
Stanford Oval May 2011 panorama.jpg
Տեսակմասնավոր համալսարան, հետազոտական համալսարան և մասնավոր ոչ առևտրային կրթական հաստատություն[1]
ԿարգախոսThe wind of freedom blows, Die Luft der Freiheit weht և Vítr svobody věje
Հիմնադրված է1891
ՀիմնադրիրLeland Stanford? և Jane Stanford?
Անվանված էLeland Stanford?
ԱնդամակցությունORCID[2], Թվային գրադարանի ֆեդերացիա[3], IIIF Consortium[4], Հետազոտական գրադարանների կենտրոն[5], Pac-12 Conference? և Համացանցի կոնսորցիում[6][6]
ԵրկիրFlag of the United States (1890-1891).svg ԱՄՆ
ՏեղագրությունՍթենֆորդ, Կալիֆորնիա
Կայքstanford.edu
Կոորդինատներ: 37°25′41.625480099993″ հս․ լ. 122°10′7.8873600999838″ ամ. ե. / 37.42822930002777326° հս․. լ. 122.168857600027777721° ավ. ե. / 37.42822930002777326; 122.168857600027777721
Stanford University Վիքիպահեստում

Լիլանդ Ստենֆորդ Կրտսերի անվան համալսարանը (անգլ.՝ Leland Stanford Junior University), ընդունված է կոչել Ստենֆորդի համալսարան (անգլ.՝ Stanford University) կամ Ստենֆորդ, ամերիկյան մասնավոր գիտահետազոտական համալսարան է, տեղակայված Ստենֆորդում, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[7]։

Համառոտ նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթենֆորդում սովորում են շուրջ 6 700 ուսանողներ և 8000 ասպիրանտներ ԱՄՆ-ից և ամբողջ աշխարհից: Համալսարանն ունի բազմաթիվ ֆակուլտետներ (տես ամբողջ ցուցակը՝ ներառյալ իրավաբանական, բժշկական, тտեխնիկական, երաժշտական ​​և այլն: Կառույցը ներառում է նաև տարբեր դպրոցներ (օրինակ, Ստենֆորդի բարձրագույն բիզնեսի դպրոցը) և գիտա - հետազոտական ​​կենտրոններ (ինչպիսին է [https://ccrma.stanford.edu/ CCRMA-ը): Հաամալսարանը գտնվում է Սիլիկոնյան հովտում: Նրա շրջանավարտները հիմնադրել են այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են՝ Hewlett-Packard, Electronic Arts, Sun Microsystems, Nvidia, Yahoo!, Cisco Systems, Silicon Graphics և Google ընկերությունները: Սթենֆորդի ուսանողները մասնակցություն են ցուցաբերում շուրջ 36 սպորտային միջոցառումերի[8], իսկ համալսարանը մեկն է այն համալսարաններից, որոնք պայքարում են ֆուտբոլի առաջնությունում առաջատարի տիտղոսի համար Pacific-12 կոնֆերանս[9]: Համալսարանը ներառում է գիտաարտադրական մեծ ​​համալիր (այսպես կոչված Ստենֆորդի գիտահետազոտական ​​պարկ):


Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1891 Stanford.jpg
Stanford Campus Aerial Photo.JPG
Stanford Memorial Church Interior 2.jpg

Սթենֆորդի համալսարանը (ամբողջական անվանումը` Leland Stanford junior University, Լելանդ Սթենֆորդ կրտսերի անվան համալսարան, սովորաբար անվանում են Stanford University` Սթենֆորդի համալսարան) գտնվում է Սիլիկոնի հովտում` Պալո-Ալտո քաղաքի մոտ (Սան Ֆրանցիսկոյից 60 կմ հարավ)` ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգում: Զբաղեցնում է 32 քառակուսի կիլոմետր տարածք: Հիմնադրվել է 1891 թ. երկաթուղային ձեռնարկատեր, ԱՄՆ-ի սենատոր ու Կալիֆոռնիայի նախկին նահանգապետ Լելանդ Սթենֆորդի ու նրա կնոջ` Ջեյն Սթենֆորդի կողմից: Պաշտոնապես կրթօջախը դռները բացել է 1891 թ. հոկտեմբերի 1-ին` 599 ուսանողով: Համալսարանն անվանակոչվել է ի պատիվ նրանց որդու` Լելանդ Սթենֆորդ կրտսերի, ով մահացել էր 1884 թ.` չբոլորելով 16 տարին: Այսպիսով` Սթենֆորդները որոշեցին կրթօջախը նվիրել իրենց միակ որդուն. Լելանդը կնոջն ասաց` ՙԿալիֆոռնիայի երեխաները կլինեն մեր երեխաները՚:Սենատորն ու տիկին Սթենֆորդն այցելեցին Հարվարդի նախագահ Չարլզ Էլիոթին եւ հարցրին, թե որքան գումար կպահանջվի Պալո-Ալտոում երկրորդ Հարվարդ հիմնելու համար: Էլիոթը պատասխնեց` 15 միլիոն դոլլար` առաջարկելով Կորնելիի համալսարանի նախագահ Ուայթին դառնալ Սթենֆորդի առաջին ռեկտոր. վերջինս մերժեց` առաջարկելով իր նախկին ուսանող եւ Ինդիանայի համալսարանի նախագահ Դեվիդ Սթարր Ջորդանի թեկնածությունը: Ամուսինները հենց նրան էլ ընտրեցին: 1906 թ. Սան Ֆրանցիսկոյում տեղի ունեցած երկրաշարժից ավերվեց Մաին Քուադի մի մասը, գրադարանը և Սթենֆորդի մեմորիալ եկեղեցին, ինչպես նաև համալսարանի շքամուտքը: Շենքերն արագ վերականգնվեցին, սակայն դրանցից մի քանիսը չստացավ նախկին տեսքը, ինչպես օրինակ` եկեղեցին, որի զանգակատունը չվերակառուցվեց: 1989 թ. Լոմա Պրիետում տեղի ունեցած երկրաշարժը նոր ավերածություններ պատճառեց համալսարանական ավանին: Նոր համալսարանի նշանաբանը, ընտրված Ջորդանի կողմից, հետեւյալն էր. ՙՓչում է ազատության քամին՚. մեջբերում Ուլրիխֆոն Գուտտենից: Այս նշանաբանին հատկապես վատ էին վերաբերվում Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, երբ յուրաքանչյուր գերմաներեն μառ սվիններով էր ընդունվում: Այդժամ համալսարանը հայտարարեց, թե այդ նշանաբանը պաշտոնական չէ: Ուսանողները երμեմն համալսարանական ավանը կոչում են Ֆարմ (ագարակ), քանի որ այն հիմնադրվել է Սթենֆորդի ագարակի տեղում: Շրջակա միջավայրի իրավունքներով հետաքրքրված ուսանողները գործնական գիտելիքներ են ձեռք բերում` մասնակցելով շրջակա միջավայրի իրավունքների կլինիկայի աշխատանքներին, խորհրդատվություն տրամադրելով ազգային եւ տարածաշրջանային հասարակական կազմակերպություններին` շրջակա միջավայրի խնդիրների վերաբերյալ, նաեւ կատարելով գիտահետազոտական աշխատանքներ: Համալսարանն ունի 650-ից ավելի ուսանողական կազմակերպություններ: Օտարազգի ուսանողները աշխատելու հնարավորություն ունեն միայն համալսարանական ավանում, ինչը կարող է ներառել աշխատանք գրադարանում, ճաշարանում և այլն: Իսկ կամավորության սկզբունքով աշխատաքները ավելի քան խրախուսելի են: Կրթօջախն ունի տարμեր ուսանողական մարզական թիմեր: Սթենֆորդի համալսարանը տարեկան ունենում է մոտ 4000 դիմորդ` ինչպես Միացյալ Նահանգներից, այնպես էլ արտերկրից. ընդունվում է 180-ը: Ներկայումս բուհում կրթություն է ստանում 19945 ուսանող, դասավանդում` 1615 դասախոս: Ուսման վարձը 60.000-70.000 ամերիկյան դոլլար է: Համալսարանի ռեկտորն է Ջոն Հեննեսսին` 2000 թվականից: Համալսարանի հայնտի ֆակուլտետներից են` իրավաμանության, հումանիտար գիտությունների, մանկավարժության, գիտությունների` կիրառական ֆիզիկա, քիմիա, մաթեմատիկա, բժշկության, որը ներառում է հետեւյալ ուղղությունները` կենսաքիմիա, կենսաբանություն, նյարդաμանություն, ակնաբուժություն, պաթոլոգիա եւ այլն: Սթենֆորդի համալսարանում գործում են մի շարք կենտրոններ: Դրանցից է Միջազգային անվտանգության և համագործակցության կենտրոնը (CISAC-Center For International Security and Cooreration): Կենտրոնի հիմնադրումը կապված է վիետնամական պատերազմի ժամանակաշրջանի հետ: Քաղաքագետ Ջոն Լյուիսը, Սթենֆորդի համալսարանի գծային արագացուցչի կենտրոնի տնօրեն Վոլֆգանդ Պանոֆսկին եւ նույն կրթօջախի իրավունքի ֆակուլտետի պրոֆեսոր Ջոն Բարտոն իրենց դիտարկումների արդյունքում եկան այն եզրակացության, որ ուսանողների մեծ մասը շատ քիչ պատկերացում ունի պատերազմների և անվտանգության քաղաքականության մասին: Վերոհիշյալ գիտնականները որոշեցին հիմնել կենտրոն, որը հնարավորություն կտա տարբեր բնագավառներում մասնագիտացող ուսանողներին ուսուցանել միջազգային անվտանգության կարեւորությունը, ինչպես նաև բացատրել, թե այդ ոլորտում ինչպես է ձեւավորվում պետական քաղաքականությունը: 1970 թ. կենտրոնի առաջին հետազոտական աշխատանքը` ՙՍպառազինությունների վերահսկում եւ զինաթափում՚, նվիրված էր միջուկային զենքին և պայմանագրերի ու μանակցությունների միջոցով դրա կիրառման կանխարգելմանը: 1973 թ. ՙՖորդ՚ հիմնադրամը Սթենֆորդի համալսարանին դրամաշնորհ տրամադրեց` միջազգային սպառազինությունների վերահսկման և դրան վերաբերող դասագրքերի հրատարակման համար: ՙՄիջազգային անվտանգության հիմնախնդիրներ՚ առարկան դարձավ համալսարանում դասավանդվող հիմնական առարկաներից մեկը: 1983 թ. հիմնադրվեց Միջազգային անվտանգության և սպառազինությունների վերահսկման կենտրոնը, որի նպատակն էր` հետազոտել և բացահայտել միջազգային անվտանգության հիմնախնդիրները, կրթել և մարզել նոր սերնդի ներկայացուցիչներին` որպես անվտանգության ոլորտի մասնագետների, ազդեցություն ունենալ միջազգային անվտանգության ոլորտում քաղաքականության ձևավորման վրա: 1983 թ. ՙՔարնեգի՚ հիմնադրամը կենտրոնին տրամադրեց ֆինանսական միջոցներ` գիտնականներին միջազգային անվտանգության հարցերի հետազոտության մեջ ներգրավելու համար: Գիտնականներից, սոցիոլոգներից, անվտանգության ոլորտի մասնագետներից և փորձագետներից զատ` կենտրոնի աշխատանքներին մասնակցում էին նաև ուսանողներ: 1983 թ. Միջազգային անվտանգության և սպառազինությունների վերահսկման կենտրոնը վերանվանվեց Միջազգային անվտանգության և համագործակցության կենտրոն: Կենտրոնի նպատակներին ավելացավ նրանց մշակած միջազգային անվտանգության ապահովման քաղաքականությունը: Սթենֆորդի մեմորիալ եկեղեցին գտնվում է համալսարանական ավանի կենտրոնում. այն հայտնի է նաև Մեմչու անունով: Կառուցվել է Ջեյն Սթենֆորդի կողմից, 1900 թվականի սկզբին` ի հիշատակ ամուսնու` Լելանդ Սթենֆորդի: Հռոմեա-բյուզանդական ճարտարապետական ոճ ունեցող այս եկեղեցում 1903 թվականից սկսած տեղի է ունեցել մոտ 7500 պսակադրության արարողություն: Եկեղեցին ունի 4 երգեհոն և ֆասադ` զարդարված խճանկարներով, որոնք ժամանակին ամենամեծերն էին Ամերիկայում և որոնք ստեղծելու համար աշխատել է 12 մարդ` 2 տարի շարունակ: Եկեղեցու կառուցումն արժեցել է 1 միլիոն դոլլար, որից 97.000-ը միայն ծախսվել է խճանկարների համար: Ֆասադն ունի ավելի քան 62 մ երկարություն, 28 մ μարձրություն, ներսում կա 1250 նստելատեղ: Եկեղեցին նախատեսված չէ միայն մեկ դավանանքի ներկայացուցիչների համար, թեպետ, սովորաբար, արարողություններ են կատարում բողոքականները և կաթոլիկները: Համալսարանական ավանի մյուս շինությունը Հուվեր աշտարակն է (ուսանողներն անվանում են Հու Թոու): Ունի 86մ բարձրություն: Այն մաս է կազմում Հուվեր ինստիտուտի. գիտահետազոտական կենտրոն, որը հիմնադրել է Միացյալ Նահանգների նախկին նախագահ Հերբերտ Հուվերը: Կառույցի շինարարությունն ավարտվել է 1941 թվականին` համալսարանի 50 - ամյակին: Առաջին 9 հարկերը հատկացված են գրադարանին, վերջին 3 հարկերը` գրասենյակներին: Աշտարակի դիտահարթակը գետնից բարձր է 76 մետրով. այնտեղից բացվում է տեսարան դեպի համալսարանական ավան և նրա շրջակայքը: Գրադարանն ունի բացառիկ հետաքրքիր փաստաթղթեր` Ֆրանսիական հեղափոխության, Մաո Ցզեդունի ժամանակների և Վերսալի համաձայնագրի վերաբերյալ: Սեսիլ Հովարդ Գրինը համալսարանի գլխավոր գրադարանն է: Այստեղ կա ավելի քան 2 միլիոն կտոր գիրք, որոնց մեծ մասն առնչվում է հումանիտար և սոցիալական գիտություններին: Գրադարանը կառուցվել է 1910 թվականին, անվանակոչվել է` ի պատիվ գեոֆիզիկոս Սեսիլ Հովարդ Գրինի, ով նպաստել է դրա շինարարությանը: Ընդհանուր առմամբ` համալսարանի 19 գրադարանների հավաքածուն կազմում է ավելի քան 8 միլիոն կտոր գիրք: Մեյեր գրադարանն ունի արևելյան Ասիային վերաբերող բազմաթիվ փաստաթղթեր: Համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակում համալսարանն զμաղեցնում է 2-րդ տեղը (World University Ranking 2012-2013): Բուհի նշանավոր շրջանավարտներից են Հերբերտ Հուվերը` ԱՄՆ 31-րդ նախագահը, ով բակալավրական կրթությունն ստացել է Սթենֆորդի համալսարանում: Հանրահայտ գրող Ջոն Սթայնբեքը հաճախել է Սթենֆորդի համալսարան, սակայն անավարտ է թողել ուսումը: Սթենֆորդյան ուսումն անավարտ է թողել նաև աշխարհահռչակ պետական-քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ-ի 35-րդ նախագահ Ջոն Քենեդին` ամերիկյան ժողովրդի սիրելի ղեկավարներից մեկը: Կրթական հաստատության շուրջ 22 դասախոս և գիտաշխատող արժանացել է գիտական աշխարհի թիվ 1 պարգևին` Նոբելյան մրցանակի: Բուհի շրջնավարտները հիմնադրել են այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են ՙHewlett -Packard՚, ՙElectronic Arts՚, ՙSun Microsistems՚, ՙNvidia Yahoo՚, ՙCisco Sistems՚, ՙSilico ՙSilicon Graphics՚ և ՙGoogle՚: 2012 թ. դեկտեմμերի 10-ին Սիլիկոնյան հովտում` Սթենֆորդի համալսարանում, տեղի ունեցավ ՙԱրմ-Թեք 2012՚ Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիաների 5-րդ համաժողովը: Մասնակիցների թիվը 300-ից ավելի էր: Ելույթներով հանդես եկան պետական մարմինների, գիտական ու կրթական հասարակությունների և մասնավոր հատվածի հեղինակավոր ներկայացուցիչներ` Հայաստանից, ԱՄՆ-ից, Ռուսաստանից, Եվրոպայից, ԱՊՀ-ից և այլ տարածաշրջաններից, ինչպես նաև խոշորագույն վերազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, ինչպիսիք են Intel, Cisco, Micrօsoft, IBM, Synopsys, D-Link, Mentor Graphies, National Instruments և այլն: Սիլիկոնյան հովտում` Plug&Play տեխնոլոգիական կենտրոնում ստորագրվեցին մի շարք հուշագրեր, տեղի ունեցավ ՙՀայաստան՚ տեղեկատական և բարձր տեխնոլոգիաների ներկայացուցչական գրասենյակի պաշտոնական բացումը: Սթենֆորդի համալսարանում գործում է ՙՀայ ուսանողների ասոցիացիան՚, որը ներառում է բակալավրական աստիճան ստացած կամ ստացող մի շարք ուսանողների, որոնց նպատակն է՝ ամուր բարեկամական կապեր հաստատել Հայաստանի և ԱՄՆ-ի որոշ բուհերի միջեւ, ինչպես նաև պահպանել հայկական մշակույթը, սովորույթներն ու բարքերը Միացյալ Նահանգներում բնակվող հայ երիտասարդության մեջ: Ասոցիացիային անդամակցում են մոտ 25 հայ երիտասարդներ, ովքեր ներկայումս ուսանում են Սթենֆորդի համալսարանում կամ դրա շրջանավարտ են: Հիմնադրվել է 1891 թվականին Կալիֆոռնիայի նահանգապետ ու երկաթուղային գործարար Լելանդ Ստենֆորդի կողմից և կոչվել է նրա վաղամեռիկ որդու՝ Լելանդ Ստենֆորդ Կրտսերի անունով։

Ստենֆորդի համալսարանը ամեն տարի ընդունում է շուրջ 6700 ուսանող ու 8 000 ասպիրանտ ԱՄՆ-ից ու ամբողջ աշխարհից։ Համալսարանն ունի բիզնեսի, իրավաբանական, բժշկական ու տեխնիկական ֆակուլտետներ։ Ստենֆորդի համալսարանի շրջանավարտների կողմից հիմնադրվել են բազմաթիվ ընկերություններ, այդ թվում՝ Hewlett-Packard, Electronic Arts, Sun Microsystems, Nvidia, Yahoo!, Cisco Systems, Silicon Graphics և Google։ Stanford Oval May 2011 panorama.jpg

Վարկանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականին Սթենոֆորդի համալսարանը Համաշխարհային համալսարանների ակադեմիական վարկանիշում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը [10], իսկ ԱՄՆ լավագույն բուհերի շարքում գրավել է հինգերորդ տեղը Forbes անվանակարգում[11], և չորրորդ տեղը՝ Washington Monthly անվանակարգում[12] և հինգերորդ տեղը՝ U.S. News & World Report վարկանիշով[13]: 2016 թվականին UniPage մրցույթում համալսարանը գրավել է 3-րդ տեղը՝ երկրում և 3-րդ տեղն աշխարհում[14]: «Աշխարհի ամենաինովացիոն համալսարան» վարկանիշային մրցույթում 2018 թվականին չորրորդ անգամ գրավեց առաջին տեղը[15]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Margo Davis: The Stanford album: a photographic history, 1895—1945. Stanford Univ., Stanford, Calif. 1989, ISBN 0-8047-1639-0.
  • Stuart W. Leslie: The Cold War and American Science: The Military-Industrial-Academic Complex at MIT and Stanford. Columbia University Press, New York [u. a.] 1993, ISBN 0-231-07958-3.
  • Rebecca S. Lowen: Creating the Cold War University: The Transformation of Stanford. University of California Press, Berkeley 1997, ISBN 0-520-20541-3.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. IPEDS
  2. https://orcid.org/members/001G000001JhSbDIAV-stanford-university
  3. https://www.clir.org/about/current-sponsors-and-funders
  4. http://iiif.io/community/consortium/#the-iiif-consortium
  5. http://www.crl.edu/membership/members
  6. 6,0 6,1 https://www.w3.org/Consortium/Member/List
  7. «Virtual Tours : Stanford University»։ Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 23 
  8. «Stanford Cardinal»։ Վերցված է 2015-04-02 
  9. «Most NCAA Titles»։ fs.ncaa.org։ Վերցված է 2015-05-11 
  10. «Academic Ranking of World Universities - 2011» (անգլերեն)։ ShanghaiRanking Consultancy։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-05-ին։ Վերցված է 2012-07-24 
  11. «America's Top Colleges» (անգլերեն)։ Forbes։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-05-ին։ Վերցված է 2012-07-24 
  12. «National University Rankings 2011» (անգլերեն)։ Washington Monthly։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-05-ին։ Վերցված է 2012-07-24 
  13. «Stanford University» (անգլերեն)։ U.S.News & World Report LP։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-05-ին։ Վերցված է 2012-07-24 
  14. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ unipage անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  15. Ewalt David M.։ «Reuters Top 100: The World's Most Innovative Universities - 2018»։ U.S. (en-US)։ Վերցված է 2018-10-12