Սպոքեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Սպոքեն
Spokane
Դրոշ
Flag of Spokane, Washington.svg

SpokaneFromPalisades 20070614.jpg
Կոորդինատներ: 47°39′32″ հս․ լ. 117°25′30″ ամ. ե. / 47.65889° հս․. լ. 117.42500° ավ. ե. / 47.65889; 117.42500
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Նահանգ Վաշինգտոն (նահանգ)
Շրջան Սպոքեն
Հիմնադրված է 1871 թ.
Մակերես 151,6 կմ²
ԲԾՄ 724 մ
Բնակչություն 202 900 մարդ (2007)
Խտություն 3387 մարդ/կմ²
Ժամային գոտի UTC-8, ամառը UTC-7
Հեռախոսային կոդ 509
Փոստային ինդեքսներ 99201–99220, 99223–99224, 99228, 99251–99252, 99256, 99258, 99260 և 99299
Պաշտոնական կայք spokanecity.org
##Սպոքեն (ԱՄՆ)
Red pog.png

Սպոքեն (անգլ.՝ Spokane, spoʊˈkæn), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևմուտքում՝ Վաշինգտոն նահանգում։ Այն տեղակայված է Սիեթլից 436 կմ արևմուտք և Կանադայի հետ հյուսիսային սահմանից 180 կմ հեռավորության վրա՝ համանուն գետի ափին։ Համարվում է այսպես կոչված Ներքին հյուսիսարևմտյան շրջանի կենտրոն (անգլ.՝ Inland Northwest)։ Սպոքեն շրջանի շրջկենտրոնն է, ինչպես նաև ամենախոշոր քաղաքը[1]:

Դեյվիդ Թոմփսոնը հետազոտեց Սպոքենի տարածքը և արևմտյան լայնացման ժամանակ սկզբնավորեց Եվրոպական բնակչության բնակեցումը, ինչպես նաև ձեռնարկեց Spokane House-ի կառուցումը 1810 թվականին: Այդ առևտրի կենտրոնը Եվրոպական բնակչության երկարակեցությամբ առաջինն էր Վաշինգտոնում և 16 տարվա ընթացքում համարվում էր Ժայռոտ և Կասկադյան լեռների միջև մորթեղենի ամենամեծ առևտրի կենտրոնը։ 19-րդ դարի վերջին այստեղ հայտնաբերվել են ոսկի և արծաթ: Սպոքենի շրջակա տեղանքը համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայի օգտակար հանածոների արդյունահանման ամենաարդյունավետ շրջաններից։ Սպոքենի տնտեսությունը երկար ժամանակ կախվածության մեջ էր գտնվում բնական ռեսուրսների գնից, սակայն հետագայում տեղի ունեցավ ճյուղավորում և այժմ քաղաքում ակտիվորեն զարգանում են բարձր տեխնոլոգիական ուղղությունները։

Սպոքեն քաղաքը հիմնադրվել է 1871 թվականին և պաշտոնապես քաղաքի կարգավիճակ ստացել է 1881 թվականին: Քաղաքի անվանումը առաջացել է հնդկական Սպոքեն ցեղից, որը տեղի սելիշ հնդկացիների լեզվով թարգմանվում է «Արևի Երեխաները»: Քաղաքի հետ մնաց նաև «Մանուշակագույն քաղաք» անունը բազմաթիվ յասամանների առկայության պատճառով, որոնք տեղանքում աճեցվել են 20-րդ դարի սկզբից[2]: Հյուսիս-խաղաղօվկիանոսյան երկաթգծի ավարտումով 1881 թվականին Սպոքենի բնակչությունը զգալիորեն աճեց քաղաքի տակտիկական վիճակի՝ խոշոր երկաթգծային հանգույց դառնալու պատճառով։ Սպոքենը նաև հայտնի է Հայրերի օր տոնի հիմնումով, որը նշվում է ամեն տարի հունիս ամսին։

ԱՄՆ-ի՝ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքում ապրում է 208 916 մարդ, ինչը նրան դարձնում է Վաշինգտոն նահանգի 2-րդ խոշոր քաղաքը և 3-րդը Ամերիկյան մասի Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիս-արևմուտքում՝ Սիեթլից և Պորտլենդից հետո։ Սպոքենը համարվում է 104-րդը ԱՄՆ-ի քաղաքների բնակչության թվով և կատարում է Սպոքենսկի Մետրոպոլիտենյան ստանդարտ տարածքների գլխավոր քաղաքի դերը, որը համընկնում է Սպոքեն շրջանի սահմանների հետ։ 2010 թվականին շրջանի բնակչությունը կազմում էր 471 221 մարդ[3]:

Սպոքեն շրջանից ուղիղ արևմուտք տեղակայված է Կյոր-դ'Ալենական քաղաքային վիճակագրական շրջանը՝ ամբողջությամբ կազմված Կուտենայ շրջանից։ 2 շրջանների ընդհանուր բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 609 715 մարդ, որը համարվում է մեծությամբ 4-րդը Հյուսիս-արևմուտքում՝ Սիեթլից, Պորտլենդից և Վանկուվերից հետո։ Դաշնային կառավարությունը և Կառավարման ու բյուջեի դեպարտամենտը պլանավորում են պաշտոնապես Սպոքենի քաղաքային վիճակագրական շրջանը միացնել Կուտենայ շրջանի հետ՝ 2010 թվականի մարդահամարի արդյունքները հաստատելով։ Նոր շրջանը ամենայն հավանականությամբ կանվանվի «Սպոքենա-Կյոր-դ'Ալենական քաղաքային վիճակագրական շրջան»: Սպասվում է, որ դա տեղի կունենա 2013 թվականից ոչ ուշ, և բնակչության թվաքանակը այդ ժամանակ կգերազանցի 650 000 բնակչի նշակետը[4]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սպոքենի ջրվեժները, 1888 թվականին

Առաջին մարդիկ Սպոքենի տարածքում բնակություն են հաստատել 8-12 հազար տարի առաջ։ Դրանք եղել են որսորդների և հավաքիչների խմբակցություններ, որոնց գրավում էին այդ տարածաշրջանի պտղաբեր հողերը։ Ժամանակի ընթացքում անտառներն սկսեցին սպառվել և բնիկ ամերիկյան ցեղերը մնացին արմատապտուղների, հատապտուղների և ձկների հույսով[5]: Համարվում է, որ Սպոքենների ցեղը, որի անունից հետագայում անվանվեց քաղաքը, եղել է որսորդների և հավաքիչների հետևորդները, կամ Մեծ Հարթավայրերում ապրող ցեղերի հետևորդները[5]: Առաջին հետազոտող-եվրոպացիները տեղի ցեղերից իմացել են, որ իրենց նախորդները եկել են «հյուսիսից»: Սպոքենի ջրվեժները տեղի ցեղերի համար առևտրի և ձուկ բռնելու կենտրոն էին[5]:

19-րդ դարի սկզբին Հյուսիսարևմտյան խումբը բուրդ արդյունահանելու տեղ գտնելու համար Ժայռոտ լեռներից արևմուտք 2 որսորդ ուղարկեց[6]: Այդ որսորդները դարձան առաջին սպիտակ մարդիկ, ովքեր հանդիպեցին Սպոքեն ցեղին։ Հնդկացիները նրանց համարում էին Սամա` սուրբ, և խնդրեցին նրանց ձմեռել Կոլվիլ գետի հովտում[7]: Հետագայում ցեղը տեսավ, որ հյուրերը իրենց չեն բերել ոչ մի «մեծ մագիա», որովհետև իրենց ցեղակիցները շարունակում էին մասսայական մահանալ սիֆիլիսից. համաճարակ, որն առաջին անգամ ի հայտ եկավ 1782 թվականին՝ խլելով ցեղի բնակիչների կեսից ավելիի կյանքերը[7][8]:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սպոքեն, Վաշինգտոն (Spokane Int'l), 1981–2010 normals, extremes 1881–presentի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °F (°C) 62
(17)
63
(17)
74
(23)
90
(32)
97
(36)
105
(41)
108
(42)
108
(42)
98
(37)
87
(31)
70
(21)
60
(16)
108
(42)
Միջին բարձր °F (°C) 34.4
(1.3)
39.6
(4.2)
48.9
(9.4)
57.2
(14)
66.4
(19.1)
73.8
(23.2)
83.0
(28.3)
82.9
(28.3)
72.9
(22.7)
58.0
(14.4)
41.6
(5.3)
32.2
(0.1)
57.6
(14.2)
Միջին ցածր °F (°C) 24.7
(−4.1)
26.4
(−3.1)
31.6
(−0.2)
36.8
(2.7)
43.8
(6.6)
50.4
(10.2)
56.3
(13.5)
55.8
(13.2)
47.4
(8.6)
37.2
(2.9)
29.8
(−1.2)
22.5
(−5.3)
38.6
(3.7)
Ռեկորդային ցածր °F (°C) −30
(−34)
−24
(−31)
−10
(−23)
14
(−10)
24
(−4)
33
(1)
37
(3)
35
(2)
22
(−6)
7
(−14)
−13
(−25)
−25
(−32)
−30
(−34)
Տեղումներ դյույմ (մմ) 1.79
(45.5)
1.33
(33.8)
1.61
(40.9)
1.28
(32.5)
1.62
(41.1)
1.25
(31.8)
0.64
(16.3)
0.59
(15)
0.67
(17)
1.18
(30)
2.30
(58.4)
2.30
(58.4)
16.56
(420.6)
Ձյան տեղումներ դյույմ (սմ) 11.4
(29)
6.8
(17.3)
3.5
(8.9)
1.0
(2.5)
0.1
(0.3)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.0
(0)
0.1
(0.3)
7.4
(18.8)
14.6
(37.1)
44.9
(114)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.01 in) 13.4 10.4 11.6 10.1 10.2 7.9 5.0 3.8 5.1 7.8 13.7 13.2 112.2
Միջ. ձնառատ օրեր (≥ 0.1 in) 9.0 5.0 3.9 1.1 0.4 0.0 0.0 0.0 0.0 0.3 4.9 9.8 34.4
% խոնավություն 82.5 79.1 70.3 61.0 58.2 53.9 44.0 45.0 53.9 66.6 82.7 85.5 65.2
Միջին ամսական արևային ժամ 78.3 118.0 199.3 242.3 296.7 322.8 382.4 340.4 271.2 191.0 73.8 59.1 2575,3
Տոկոս հնարավոր արևի լույս 28 41 54 59 63 68 79 77 72 57 26 22 54
աղբյուր: NOAA (relative humidity and sun 1961–1990)[9][10][11]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «About Counties: Washington»։ National Organization of Counties։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունիսի 5, 2008-ին։ Վերցված է 2009-03-25 
  2. Kiddo Linda (February 2004)։ «History of the Spokane Lilac Festival»։ Spokane Lilac Festival։ Արխիվացված օրիգինալից-ից ապրիլի 24, 2008-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 15, 2008 
  3. Census: Spokane remains state’s second-largest city — Spokesman.com — Feb. 23, 2011
  4. Combined MSA Likely
  5. 5,0 5,1 5,2 Ruby et al. (2006), pp. 5-6
  6. Ruby et al. (2006), pp. 34
  7. 7,0 7,1 Ruby et al. (2006), pp. 35
  8. Ruby et al. (2006), pp. 29
  9. «NowData – NOAA Online Weather Data»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է մայիսի 28, 2014 
  10. «WA Spokane INTL AP»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է մայիսի 28, 2014 
  11. «WMO climate normals for Spokane/INTL, WA 1961–1990»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է մայիսի 28, 2014