Սպիտակ փիղ (խոսվածք)
Սպիտակ փիղ (անգլ. white elephant ), անգլերեն արտահայտություն է (իդիոմ)։ Նշանակում է որոշակի սեփականություն, գույք, որի պահպանման ծախսերը սեփականատերը ստիպված է հոգալ՝ փոխարենը նրանից չստանալով ոչ մի օգուտ[1]։
Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Այս հոդվածը անգլերեն լեզվի մի խոսվածքի մասին է։
«Սպիտակ փիղ» տերմինը ծագում է հարավարևելյան սուրբ սպիտակ փղերից, որոնց պահում էին Բիրմայի, Թաիլանդի, Կամբոջայի և Լաոսի միապետները[2]։ Սպիտակ փիղ պահելը համարվում էր նշան (և դեռ այդպես էլ համարվում է Թայլանդում և Բիրմայում), որ արքան թագավորում է արդար և զորությամբ, իսկ թագավորությունը օրհնված է խաղաղության և բարգավաճման։ Սպիտակ փիղը նաև նշանակում էր, որ իր տերը մեծ ունեցվածք ունի և գործերը լավ են գնում։ Դրանից օգտվելով՝ միապետները հաճախ էին նշում իրենց այդպիսի փիղ ունենալը պաշտոնական տիտղոսներում, օրինակ՝ Սինբյուշին, որը գրական նշանակում է սպիտակ փղի տեր և Կոնբաուն դինաստիայի երրորդ միապետ[3]։ Քանի որ այդ կենդանիները համարվում էին սուրբ և օրենքով պաշտպանված էին որևէ աշխատանք կատարելուց, ապա ստանալով այդպիսի նվեր միապետից՝ միաժամանակ նշանակում էր և՛ օրհնություն, և՛ անեծք։ Օրհնություն էր, որովհետև այդ կենդանին սուրբ էր համարվում, և դա նշան էր միապետի բարեհաճության , և անեծք, քանի որ այն չէին կարող ոչ վաճառել, ոչ նվիրել, և ոչ էլ տնտեսության մեջ էր այն կարելի օգտագործել, իսկ խնամքը արժենում էր առասպելական գումարներ։

Արևմուտքում «սպիտակ փիղ» տերմինը վերաբերում է թանկարժեք բեռի, որը չի արդարացրել սպասելիքները։ Այն առաջին անգամ օգտագործվել է 1600-ականներին և լայնորեն տարածում է ունեցել 1800-ականներին[4]։ Մի աղբյուրի համաձայն՝ այն հայտնի է դառնում Փ. Թ. Բարնումի և Թունգ Թալունգ անունով մի փղի պատմության հետ կապված, որը համարվում էր Բիրմայի սուրբ սպիտակ փիղը։ Շատ ջանքերից և մեծ գումարներ ծախսելուց հետո Բարնումին վերջապես հաջողվում է ձեռք բերել այն Սիամ թագավորից, բայց մեծ է լինում հիասթափությունը, երբ պարզվում է, որ իրականում դա մի սովորական, մոխրագույն փիղ է՝ մի քանի վարդագույն բծերով[5]։
«Սպիտակ փիղ» և «նվիրել սպիտակ փիղ» արտահայտությունները մեծ տարածում են գտնում 19-րդ դարի կեսերին[6]։ Այնուհետև տարածվում են նաև «սպիտակ փղերի փոխանակում» և «սպիտակ փղերի վաճառք» արտահայտությունները 20-րդ դարի սկզբներին[7]։ Շատ եկեղացական շուկաներում կազմակերպում էին «սպիտակ փղերի վաճառք», որտեղ մարդիկ բերում էին մանր զարդարանքներ և այլ ոչ պետքական իրեր՝ դրանց դիմաց ստանալով եկամուտ հետևյալ սկզբունքի համաձայն. ինչը մեկի համար աղբ է, մյուսի համար հարստություն է[8]։
Ժամանակակից անգլերենում այս տերմինը հաճախ վերաբերում է շատ թանկ շինարարական ծրագրի, որը չի արդարացնում սեփականատիրոջ սպասումները, բայց նրա պահպանումը շատ ծախսեր է պահանջում[9][10]։ Այդպիսի «սպիտակ փղերի» օրինակներ են օդանավակայանները[10], կամուրջները[11][12], ամբարտակները[13], առևտրի կենտրոնները[14] և ֆուտբոլի աշխարհի գավաթի առաջնության համար կառուցված ֆուտբոլային մարզադաշտերը[15][16]։ Այդ տերմինը վերաբերում է նաև հնացած կամ ժամկետանց ռազմական ծրագրերին, օրինակ՝ ԱՄՆ-ի ռազմածովային «Ալյասկա» տիպի հեծանավերի ստեղծումը։ Ավստրիայում այդ տերմինը վերաբերում է այն աշխատողներին, որոնք բերում են քիչ կամ ընդհանրապես եկամուտ չեն բերում, բայց որոնց չեն կարող ազատել աշխատանքից։
Ռազմածովային բնագավառում «սպիտակ փիղ» տերմինը նշանակում է չափից ավելի թանկ, հզոր, չափազանց սակավաքանակ և այդ պատճառով էլ շատ արժեքավոր մարտական միավոր, որի կորստի վախը և դրա հետ կապված ռազմական և քաղաքական հետևանքները լրջորեն խոչընդոտում են նրա գործնական կիրառման հնարավորությունները։
Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
- "Home : Oxford English Dictionary". oxforddictionaries.com. Retrieved 25 April 2013.
- "Royal Elephant Stable". Thai Elephant Conservation Center.
- Leider, Jacques P. (December 2011). "A Kingship by Merit and Cosmic Investiture". Journal of Burma Studies. 15 (2).
- Ammer, Christine (2013). The American Heritage Dictionary of Idioms, Second Edition. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 0547677537.
- Harding, Les (1999). Elephant Story: Jumbo and P.T. Barnum Under the Big Top. Jefferson, N.C.: McFarland. p. 110. ISBN 0786406321.
- Brown, Peter Jensen. "Two-and-a-half Idioms – the History and Etymology of 'White Elephants'". Early Sports 'n' Pop-Culture History Blog. Retrieved 25 June 2014.
- Morison, Samuel Loring; Morison, Samuel Eliot; Polmar, Norman (2005). Illustrated Directory of Warships of the World: From 1860 to the Present. ABC-CLIO. p. 85. ISBN 1-85109-857-7.
- "Looking more like white elephant". Agence France-Presse. 14 January 2011. Retrieved 17 April 2011.
Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
- ↑ «Home : Oxford English Dictionary»։ oxforddictionaries.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-05-02-ին։ Վերցված է ապրիլի 25, 2013
- ↑ "Royal Elephant Stable" Archived 2021-03-09 at the Wayback Machine.. Thai Elephant Conservation Center.
- ↑ Leider Jacques P. (December 2011)։ «A Kingship by Merit and Cosmic Investiture»։ Journal of Burma Studies 15 (2)
- ↑ Ammer Christine (2013)։ The American Heritage Dictionary of Idioms, Second Edition։ Houghton Mifflin Harcourt։ ISBN 0547677537
- ↑ Harding Les (1999)։ Elephant Story: Jumbo and P.T. Barnum Under the Big Top։ Jefferson, N.C.: McFarland։ էջ 110։ ISBN 0786406321
- ↑ Brown Peter Jensen։ «Two-and-a-half Idioms – the History and Etymology of 'White Elephants'»։ Early Sports 'n' Pop-Culture History Blog։ Վերցված է հունիսի 25, 2014
- ↑ Brown Peter Jensen։ «Two-and-a-Half More Idioms – "White Elephants" and Yankee Swaps»։ Early Sports 'n' Pop-Culture History Blog։ Վերցված է հուլիսի 3, 2014
- ↑ Roberta Jeeves, White Elephant Rules
- ↑ BBC news
- ↑ 10,0 10,1 The Guardian
- ↑ Tim Ellis (November 8, 2013)։ «State’s Longest Bridge Nears Completion, But Budget Cuts May Limit Army’s Ability to Use It»։ KUAC։ Վերցված է August 5, 2014
- ↑ «Russian bridge of trouble opens to world»։ The New Zealand Herald
- ↑ «Dams as white elephants» (PDF)։ Վերցված է ապրիլի 14, 2011
- ↑ Taylor Adam (մարտի 5, 2013)։ «New South China Mall: Tour A Ghost Mall»։ Business Insider։ Վերցված է մարտի 14, 2013
- ↑ Guardian Online – Guardian Article regarding Stadio delle Alpi March 2006
- ↑ «World Cup: Are South Africa's stadiums white elephants? – The Sentinel»։ Tucsonsentinel.com։ հուլիսի 7, 2010։ Վերցված է ապրիլի 14, 2011