Հածանավ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բրիտանական արքայական ռազմանավատորմի 1930-ական թվականների երկրորդ կեսի «Բելֆաստ» դասի երկու հածանավերից մեկը
Ֆրանսիական նավատորմի «Ժաննա դ՛Արկ» (Jeanne d'Arc) Ր97 հածանավը, ջրարկված 1961 թվականին, դուրս գրված 2010 թվականին

Հածանավ (հոլ.՝ kruiser, ծագում է հոլ.՝ kruisen բառից, որը նշանակում է «հածել», «որոշակի երթուղով նավարկել», անգլ.՝ cruiser, ռուս.՝ крейсер[1][2][3][4][5]), վերջրյա մարտական նավ՝ նախատեսված հակառակորդի նավատորմի թեթև ուժերի դեմ պայքարելու, ծովային դեսանտ իջեցնելն ապահովելու, ցամաքային զորքերի առափնյա թևերին կրակային աջակցություն ցուցաբերելու, ականային արգելափակոցներ ստեղծելու և այլ մարտական առաջադրանքներ կատարելու համար։ Հածանավը որպես ոազմանավերի դաս երևան եկավ Մեծ Բրիտանիայում, XIX դ. 60-ական թթ.։ Արդիական հածանավի գլխավոր զենքերն են ակոսավոր (102 - 203 մմ տրամաչափի) հրետանին և հրթիռային համալիրները։ Բացի այդ, հածանավը զինված է զենիթային հրետանիով, տորպեդներով, ականներով։ Հածանավերի մեծ մասն ունի 1 - 2 թեթև ինքնաթիռ կամ ուղղաթիռ, որոնք օգտագործվում են հետախուզության կամ կրակի նշանառությունը ճշտելու համար։ Հածանավերի հիմնական չափսերն են. լայնությունը՝ 20 - 23 մ, երկարությունը՝ 200 - 220 մ, ընկղմվածքը՝ մինչև 8 մ ջրատարողությունը՝ 7 - 9 հազար և 20 - 30 հազար։ Գլխավոր շարժիչներն են 44,2 - 88,4 Մվտ (60-120 հազար ձիաուժ) հզորությամբ շոգետուրբինները, անձնակազմը՝ 600 - 1300 հոգի, արագությունը՝ 30 - 35 հանգույց (55 - 65 կմ/ժ), նավարկության հեռավորությունը՝ 9 - 12 հազար մղոն (17 - 22 հզ. կմ)։[6]

Աշխարհի նավատորմների հածանավերի կազմը արդի ժամանակաշրջանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Թիքոնդենրոգա» տիպի «Փորթ Ռոյալ» (CG-73)հրթիռային հածանավը

Արդիական հածանավը նավաշինության, հրթիռային և էլեկտրոնային տեխնոլոգիաների խիստ թանկարժեք արտադրանք է։ Այդ տիպի ռազմանավ ունենալ իրենց կարող են թույլ տալ միայն քիչ պետություններ։ Զգալի հածանավային ուժեր ունեն միայն երկու ծովային տերություններ՝ ԱՄՆ–ն և Ռուսաստանը։ Մյուս տերությունների հածանավերը կառուցված են XX դարի 50—60-ական թվականներին և արդեն հնացել են։

Աշխարհի նավատորմների հածանավերը 2007 թվականին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1. ԱՄՆ — 22 հածանավ ԿՀԶ՝ կառավարելի հրթիռային զենքով, «Թիքոնդենրոգա» տիպի,

2. Ռուսաստան — 7 հածանավ, այդ թվում՝

  • 2 ծանր ատոմային հրթիռային հածանավ 1144 նախագծի (Օրլան) տիպի
  • 2 հածանավ՝ կոնսերվացիայում՝ պահեստավորման վիճակում,
  • 3 հրթիռային հածանավ 1164 տիպի (նախագծի),

3. Պերու — 1 հածանավ-ուղղաթիռակիր «Ալմիրանտե Գրաու» (իսպ.՝ Almirante Grau) «Դե Ռեյտեր» տիպի։

Ներկայումս ծառայության մեջ գտնվող հածանավերը (2011–2016 թթ.)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանի ռազմածովային նավատորմի 1144 նախագծի «Ֆրունզե» ատոմային բազմանպատակային հածանավը

Արդի աշխարհի ռազմական նավատորմներում շատ քիչ գործող հածանավեր են մնացել։ Դրանք թվարկված են ստորև:

  • Հունական նավատորմ (Հունաստան Հունաստան) - «Գեորգիոս Ավերով» (Georgios Averof), մնում է ծառայության մեջ որպես արարողակարգային նավ, կատարելով Հունական նավատորմի դրոշակիր–հրամանատարական նավի գործառույթները՝ ելնելով իր պատմական կարևորությունից:
  • Պերուական նավատորմ (Պերու Պերու) - «Ալմիրանտե Գրաու» (Almirante Grau), նիդերլանդական արտադրության «s» դասի «De Zeven Provinciën» հածանավ, թեպետ արդիականացված է որպես կառավարելի հրթիռային զենքով՝ ԿՀԶ հածանավ 1980–ականների վերջին, իրականում դա աշխարհի վերջին գործող հրետանային հածանավն է:
  • Ռուսաստանյան նավատորմ (Ռուսաստան Ռուսաստան) - 3 միավոր «s» դասի «Սլավա» հրթիռային հածանավեր, դրանցից զատ՝ 1900 թվականի արտադրության «Ավրորա» հածանավը արարողակարգային նպատակներով դարձյալ շարք է մտցվել որպես Ռուսաստանի նավատորմի դրոշակիր–հրամանատարական նավ, պատմական կարևորթւայան նկատառմամբ:
  • Ուկրաինական նավատորմ (Ուկրաինա Ուկրաինա) - «Ուկրաինա» հածանավը, որը «s» դասի «Սլավա» ռազմանավերի շարքին է դասվում․ կաուցման ընթացքում էր, մինչև ԽՍՀՄ–ի փլուզումը, որից հետո ժառանգվեց անկախ Ուկրաինայի նավատորմի կողմից. այն կառուցված էր 95%–ով և գտնվում էր Նիկոլայև սևծովյան քաղաքի նավաշինարանում՝ սպասելով կառուցման ավարտին․ կառուցման ավարտը գնահատվել է մոտավորապես 30 միլիոն ԱՄՆ դոլար. Ռուսաստանը հետաքրքրություն է ցուցաբերել՝ գնելու այդ նավը Ուկրաինայից:
  • Ամերիկյան նավատորմ (Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ) - 22 «s» դասի «Թիքոնդերոգա» հածանավեր՝ կառավարվող հրթիռային զենքով՝ ԿՀԶ։[7]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ծովակալ Հովհաննես Իսակով հածանավ» (ռուս.՝ Крейсер Адмирал Иван Исаков)[8]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. gramota.ru — слово Крейсер
  2. Անգլերեն–հայերեն առցանց բառարան, cruiser. https://hy.glosbe.com/hy/en/%D5%B0%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BE
  3. Ռազմական առցանց հանրագիտարան, «Հածանավ»․ http://hanragitaran.razm.info/wiki/%D5%80%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BE
  4. Հրաչեայ Աճառեան, Հայերէնի արմատական բառարան, հատոր երրորդ, երկրորդ հրատարակութիւն, Երևանի պետական համալսարանի հրատարակչութիւն, Երևան, 1926–1935 թթ․, էջ 378ա․ «յածանաւ»․ «յած» արմատից.
  5. Հայերեն առցանց բառարան․ https://bararanonline.com/%D5%B0%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BE
  6. Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 6, էջ 55:
  7. Naval Vessel Register
  8. Իսակովի անունով է կոչվել Ռուսաստանի Դաշնության ՌԾՈւ-ի մի հածանավ: Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II: http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1194