Սպանիա Դոլինա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
սլովակ.՝ Špania Dolina
Զինանշան
Špania Dolina CoA.svg

Špania Dolina kostol 14.jpg
ԵրկիրՍլովակիա Սլովակիա
Հիմնադրված է1254 թ.
Առաջին հիշատակում1254
Մակերես12,73 կմ²
ԲԾՄ711 մետր
Բնակչություն223 մարդ (հունվարի 1, 2021)[1]
Հեռախոսային կոդ048
Փոստային ինդեքսներ974 01 (pošta Banská Bystrica 1)
Ավտոմոբիլային կոդBB
Պաշտոնական կայքspaniadolina.sk
##Սպանիա Դոլինա (Սլովակիա)
Red pog.png

Սպանիա Դոլինա, գյուղ, համայնք կենտրոնական Սլովակիայում, Բանսկա Բիստրիցա քաղաքի մոտ[2], ծովի մակարդակից բարձրությունը՝ 728 մ։ Չնայած բնակչությունն այստեղ չի գերազանցում 200-ը, այն տեսարժան պատմական գյուղ է, որը դարձել է ռեկրեացիոն տուրիզմի հայտնի կենտրոն։ Սպանիա Դոլինան շրջապատված է Ստեը Հորի և Վելկա Ֆետրա լեռնաշղթաներով։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի հին լատիներեն անվանումը Valis Dominorumն է (հայերեն՝ Լորդերի հովիտՍլովակերեն անվան առաջին մասը՝ Špania-ն ծագել է լատեներեն մեկ այլ անվանումից՝ spanatus, որը նշանակում է լորդ։ Անվան երկրորդ մասը՝ Dolina-ն սլովակերենից թարգմանաբար նշանակում է հովիտ։

Գյուղի գերմաներեն հին անվանումը եղել է Herrengrundt։ Դարեր շարունակ տեղի գերմանացի բնակիչներն օգտագործվել են անվան այս տարբերակը։

Գյուղի անվան հունգարերեն տարբերակը Úrvölgy է։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաթոլիկ եկեղեցի, առջևում՝ աստիճանատուն, որոնք տանում են դեպի եկեղեցին
Հանքագործների տուն
Բաստիոն՝ նախկին պաշտպանական համակարգի մի մաս բնակավայրի շուրջ, կառուցվել է 1644 թվականին

Սպանիա Դոլինայի տարածքում պեղումների ժամանակ գտնված նախապատմական ժամանակներից մնացած հանքագործության գործիքները թվագրվել են վաղ Ք․ա․ 2000-1700 թվականներ։ Բալկանների և Մերձավոր արևելքի բրոնզե գտածոներում հատնաբերվել է նաև պղինձ։ Սա նշանակում է, որ բրոնզի դարում տեղի հանքերն առևտրային երթուղու խոշոր կապի մի մաս են կազմել։ Սակայն գյուղի մասին առաջին գրավոր աղբյուրն ի հայտ է եկել մինչև 1254 թվականին։ Պղնձի և արծաթի հանքավայրերը շահագործում էին նախ Բանսկա Բիստրիցայի հանքափորները, իսկ 1494 թվականից հետո առաջին բազմազգ կորպորացիաներից մեկը՝ հիմնադրված մեծահարուստ Ֆագեր և Տուրզո ընտանիքների կողմից։

Հարուստ տարածաշրջանը գրավել է բազմաթիվ օտարերկրյա այցելուների։ Ֆուգերների ընտանիքը ֆինանսավորել էհայտնի ալքիմիկ Պարացելսի լաբորատորիան։ 1696 թվականին բրիտանացի ֆիզիկոս Էդվարդ Բրաունն իր «Համառոտ պատմություն դեպի Հունգարիա, Սերվիա, Բուլղարիա, Մակեդոնիա, Ֆեսալիա, Ավստրիա, Շտիրիա, Կարինթիա և Ֆրիուլի ճանապարհորդությունների մասին» գրքում նկարագրել է Հերրենգրունդի (նա օգտագործել է համայնքի գերմանական անվանումը) հանքը, որն այդ ժամանակ պատկանել է Հունգարիայի թագավորությանը։ Նա հիշատակել է շատ թանկարժեք հանքանյութի մասին․ «Հանքանյութի հարյուր ավազանում սովորաբար կարելի է գտնել պղնձի քսան ավազան»[3]։ Բրաունը հանքանյութեր ուղարկեց անգլիացի ականավոր բնագետ Ջոն Վուդվորդին։ Դրանք այժմ կազմում են Վուդվորդի՝ Քեմբրիջi Սեջվիկի երկրագիտության թանգարանում գտնվող հավաքածուի մաս[4]։

Ժանյակի տեքստիլի հին սովորույթը հանգեցրել է 1883 թվականին ժանյակի տեքստիլի արվեստի դպրոցի հիմնադրմանը։ 1888 թվականին պղնձի հանքերը փակվեցին, և այժմ գյուղի տնտեսությունն հիմնված է հիմնականում զբոսաշրջության վրա։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոթական և վերածննդի ոճով կառուցված ամրաշեն եկեղեցու աջևում կա դեպի եկեղեցին տանող աստիճանատուն։ Հանքագործների այժմ արդեն վերակառուցված փայտե տները, ի սկզբանե կառուցվել են 17-րդ և 18-րդ դարերում։ 16-րդ դարից եկած այսպես կոչված «թակերը» ծառայել են որպես հատուկ զանգակատուն առավոտյան հանքագործներին աշխատանքի կանչելու համար։ Մոտական անտառներում ցրված են հին սյուներ և այլ հուշարձաններ։

Սպանիա Դոլինան նաև արշավների, լեռնային հեծանվավազքի և դահուկավածզի կենտրոն։

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սպանիա Դոլինայի բնակչությունը կազմում է ընդամենը 192 մարդ (2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Ըստ 2001 թվականի Մարդահամարի, բնակիչների 95.3%-ը սլովակներէին, 3%-ը՝ չեխեր[5] Հավատացյալ բնակչության 82.8%-ը դավանում են կաթոլիկ եկեղեցուն, իսկ 10.7%-ը՝ անկրոնական[5]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. The 2021 Population and Housing CensusStatistical Office of the Slovak Republic.
  2. «Špania Dolina - Okres Banská Bystrica - E-OBCE.sk»։ www.e-obce.sk։ Վերցված է Sep 29, 2020 
  3. Browne Edward (1696)։ Brief account of some travels in Hungaria, Servia, Bulgaria, Macedonia, Thessaly, Austria, Styria, Carinthia, and Friuli։ էջեր 106–107։ Վերցված է 2020-08-11 
  4. Kázmér Miklós, Papp Gábor (January 2017)։ «KÁRPÁTI ÁSVÁNYOK EGY TIZENNYOLCADIK SZÁZADI ANGLIAI GYŰJTEMÉNYBEN»։ Magyar Tudomány (Hungarian): 68–69։ Վերցված է 2020-08-12 
  5. 5,0 5,1 «Municipal Statistics»։ Statistical Office of the Slovak republic։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-11-16-ին։ Վերցված է 2007-12-05 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]