Սուրաթ Հուսեյնով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սուրաթ Հուսեյնով
ադրբ.՝ Surət Davud oğlu Hüseynov
Ծնվել էփետրվարի 12, 1959(1959-02-12) (62 տարեկան)
ԾննդավայրՎառվառա, Եվլախի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ և Flag of Azerbaijan.svg Ադրբեջան
Կրոնիսլամ
ԿրթությունԱդրբեջանի տեխնիկական համալսարան
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ և ռազմական գործիչ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Qizil Ulduz Medal?

Սուրաթ Դավուդ օղլու Հուսեյնով (ադրբ.՝ Surət Davud oğlu Hüseynov, փետրվարի 12, 1959(1959-02-12), Վառվառա, Եվլախի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի քաղաքական և ռազմական գործիչ, Արցախյան պատերազմի մասնակից, գնդապետ։ 1993 թվականին ղեկավարել է Ադրբեջանի նախագահ Աբուլֆազ Էլչիբեյի դեմ ապստամբությունը։ Հետագայում դարձել է Ադրբեջանի վարչապետ (1993—1994):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրաթ Հուսեյնովը ծնվել է 1959 թվականի փետրվարի 12-ին Եվլախի Վարվարա գյուղում։ Ավարտել է Ադրբեջանի տեխնոլոգիական համալսարանը ինժեներ-տեխնոլոգի մասնագիտությամբ։ 1977-ից 1979 թվականներին ծառայել է Սովետական բանակում։ Աշխատանքային գործունեությունը Հուսեյնովը սկսել է 1980 թվականին Կիրովաբադի գորգագործական կոմբինատում՝ որպես վարպետի օգնական, միաժամանակ նաև սովորել է համալսարանում։ 1983 թվականին, ավարտելով համալսարանը, մեկնում է Պյատիգորսկ, հետագայում կրկին վերադառնում Ադրբեջան, որտեղ 1984 թվականին Շաքիում տեղավորվում է բրդի հավաքագրման կետում՝ որպես տեսակավորող բանվոր։ 1986 թվականին, որպես գլխավոր հսկիչ, աշխատանքի է անցնում Եվլախի բրդի սկզբնական մշակման գործարանում, որոշ ժամանակ անց դարձել է գործարանի ղեկավար։ 1989 թվականին աշխատողները նրան ընտրեցին գործարանի տնօրեն։ Տնօրենի պաշտոնում նա ցույց է տվել իր կարողությունները, որի արդյունքում գործարանի կյանքում կարճ ժամանակահատվածում տեղի են ունենում մեծ փոփոխություններ և նորամուծություններ։

Արցախյան պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աբուլֆազ Էլչիբեյը Սուրաթ Հուսեյնովին նշանակեց երկրի վարչապետի առաջին տեղակալ։ Ավելի ուշ նա նշանակվել է Ղարաբաղի հարցով նախագահի արտակարգ և լիազոր ներակայացուցչի նորաստեղծ պաշտոնում։

Ադրբեջանի ազգային բանակի ստեղծման հարցում Սուրաթ Հուսեյնովը մեծ վաստակ ունի։ Նրա հրամանատարությամբ ազգային բանակի ստորաբաժանումները Գորանբոյի և Ագդերի շրջաններում կատարեցին առաջին հաջող գործողությունները։ Այս գործողություններից հետո պաշտպանության նախարարությունում կազմավորվեց 2-րդ բանակային կորպուսը, որի հրամանատար նշանակվեց Սուրաթ Հուսեյնովը։

1992 թվականի սեպտեմբերին «Ղարաբաղում մարտական ծառայության համար» Սուրաթ Հուսեյնովին շնորհվում է Ադրբեջանի ազգային հերոսի կոչում։

Ապստամբություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչ Գանձակում էր գտնվում ռուսական 104-րդ գվարդիական օդադեսանտային դիվիզիան, Ադրբեջանի ղեկավարությունը Ռուսաստանի հետ դժվար հարաբերությունների մեջ գտնվելով չեր կողմնորոշվում ձերբակալել գնդապետին և զինաթափել իրեն ենթակա զորամասերը, թե ոչ։

1993 թվականի մայիսի 28-ին՝ սահմանված ժամկետից շուտ, 104-րդ գվարդիական օդադեսանտային դիվիզիան Գանձակից դուրս է բերվում և տեղափոխվում Ռուսաստանի տարածք, իսկ ռուսական զորամասերում մնացած զենքը հատկացվում է Հուսեյնովի զինվորներին։ Հուլիսի 4-ին կառավարական զորքերը սկսեցին «Թայֆուն» գործողությունը, որն իրենից ներկայացնում էր ապստամբ գնդապետի զորամասերի զինաթափում, սակայն այն մատնվեց անհաջողության և դարձավ զոհերի պատճառ։ Սուրաթ Հուսեյնովի զորքին հաջողվում է պատանդ վերցնել գլխավոր դատախազ Իխտյար Շիրինովին։ Հուսեյնովը անմիջապես հրամայում է գլխավոր դատախազին գրել Աբուլֆազ Էլչիբեյի ձերբակալության օրդեր[1], իսկ հունիսի 10-ին ստորաբաժանումները սկսեցին շարժվել դեպի Բաքու, բայց մայրաքաղաք չմտան։ Հասունացող քաղաքական ճգնաժամի պայմաններում Էլչիբեյը Բաքու հրավիրեց Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի նախագահ, նախկին Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի Կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղար Հեյդար Ալիևին։ Միաժամանակ դրությունը շատ արագ փոխվում է։ Հունիսի 10-ին Իսա Ղամբարը հրաժարական է տալիս Միլի Մեջլիսի նախագահի պաշտոնից, իսկ հունիսի 15-ին Միլի Մեջլիսը Ալիևին ընտրում է իր նախագահ։ Հունիսի 17-ից 18-ը Էլչիբեյը անսպասելիորեն մեկնում է Նախիջևան և սկսում բնակվել հայրենի Կելեկի գյուղում։

Հունիսի 27-ին Բաքվում բանակցություններ են ընթանում Հեյդար Ալիևի և Սուրաթ Հուսեյնովի միջև։ Հենց այդ օրը նրա զորքերը լքում են ադրբեջանական մայրաքաղաքի մատույցները, իսկ հետագայում պաշտպանության նախարարի հրամանով ապստամբ գնդապետի զորքը մտնում է Ադրբեջանի ազգային գվարդիայի կազմի մեջ[2]։

Վարչապետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլչիբեյի պաշտոնանկությունից հետո նախագահ է դառնում Հեյդար Ալիևը, իսկ Սուրաթ Հուսեյնովը նշանակվում է վարչապետ։ 1994 թվականի հոկտեմբերին երկրում բռնկվեց քաղաքական ճգնաժամ, երբ ՕՄՕՆ-ի մարտիկները Բաքվում գրավում են Գլխավոր դատախազության շենքը։ Այդ ժամանակ մի շարք շենքեր են գրավվում նաև Գանձակում։ Նախագահը Հուսեյնովին մեղադրում է հեղաշրջման կազմակերպման մեջ[3]։ Իր կողմից Հուսեյնովը մերժեց Գանձակում անկարգությունների կազմակերպման մեղադրանքները։ Միաժամանակ հոկտեմբերի 7-ին Ադրբեջանի ազգային ժողովը ընդունում է նրան վարչապետի պաշտոնից թոշակի ուղարկելու որոշումը, որոշ ժամանակ անց Հուսեյնովը լքում է երկիրը և մեկնում Ռուսաստան։ Սակայն 1997 թվականին ռուսական օրինապահ մարմինները նրան արահանձնում են Ադրբեջանին, որտեղ 1999 թվականին նա պետական հեղաշրջում կազմակերպելու համար դատապարտվում է ցմահ բանտարկության[4]։

2004 թվականի մարտի 17-ին Սուրաթ Հուսեյնովին նախագահ Իլհամ Ալիևի հրամանով ներում է շնորհվել և նա ազատ է արզակվել[5]։ Ներկա պահին ապրում է Բուզովնա առողջարանային գյուղում։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եղբայրը Ասիֆ Հուսեյնովը 1993—1994 թվականներին աշխատել է Սամուխի շրջանի բրդի մթերման վարչությունում, որպես պահեստի վարիչ, իսկ հետո դարձել է տվյալ գերատեսչության ղեկավարը։ Նրան ևս մեղադրեցին պետական հեղաշրջման կազմակերպման մեջ, ինչից հետո նա լքեց երկիրը։ 2005 թվականին նա Ռուսաստանի օրինապահ մարմինների կողմից արտահանձնվում է Ադրբեջանին, որտեղ 2007 թվականին նրան դատապարտեցին 13 տարվա ազատազրկման[6]։ 2008 թվականի մարտի 18-ին համաներմամբ ազատ է արձակվել[7]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Конец Второй Республики Archived 2010-01-12 at the Wayback Machine. by Zardusht Alizadeh
  2. Дмитрий Ъ-Камышев (29.06.1993)։ «Полковник Гусейнов перестал быть «мятежным»» (ռուսերեն)։ Газета «Коммерсантъ» 
  3. Санобар Шерматова (5.10.1994)։ «Гейдар Алиев (Наброски к портрету человека и «портрету режима»)» (ռուսերեն)։ Sakharov-center։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-05-05-ին։ Վերցված է 2017-07-24 
  4. «Списки лиц, преследуемых по политическим мотивам» (кг)։ Мемориал։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-31-ին։ Վերցված է 2017-07-24 
  5. «Освобождён экс-премьер-министр Азербайджана — человек, приведший к власти Гейдара Алиева» (ռուսերեն)։ ИА REGNUM։ 17.03.2004։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-07-ին։ Վերցված է 2017-07-24 
  6. «Приговорён к тюремному заключению брат Сурета Гусейнова» (ռուսերեն)։ Day.Az։ 14 мая, 2007 
  7. Ильхам Алиев подписал указ о помиловании — Полный список — ОБНОВЛЕНО: Общество, 18 марта 2008