Ռոզե Աուսլենդեռ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռոզե Աուսլենդեռ
գերմ.՝ Rosalie Beatrice Scherzer
Rose Ausländer (1914).jpg
Ծնվել էմայիսի 11, 1901(1901-05-11)[1][2][3]
ԾննդավայրՉեռնովցի, Duchy of Bukovina, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[1]
Վախճանվել էհունվարի 3, 1988(1988-01-03)[1][2][3] (86 տարեկանում)
Վախճանի վայրԴյուսելդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[1]
Մասնագիտությունբանաստեղծ և գրող
Լեզուգերմաներեն[2]
ՔաղաքացիությունFlag of Germany.svg Գերմանիա
ԿրթությունՉեռնովցիի համալսարան
ԱնդամակցությունԼեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիա
Պարգևներ«Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հրամանատարական խաչ Andreas Gryphius Prize Ida-Dehmel-Literaturpreis և Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիայի գրական մրցանակ
Signature of Rose Auslaender.jpg
Rose Ausländer Վիքիպահեստում

Ռոզե Աուսլենդեռ (գերմ.՝ Rose Ausländer, իսկական անունը՝ Ռոզալի Բեատրիսե Շերցեր (գերմ.՝ Rosalie Beatrice Scherzer, մայիսի 11, 1901(1901-05-11)[1][2][3], Չեռնովցի, Duchy of Bukovina, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[1] - հունվարի 3, 1988(1988-01-03)[1][2][3], Դյուսելդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[1]), հրեական ծագումով գերմանացի բանաստեղծուհի. ստեղծագործել է գերմաներեն և անգլերեն:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիները և կրթությունը, 1901-1920[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռոզե Աուսլենդեռը ծնվել է Չեռնովիցում (Բուկովինա), գերմանալեզու հրեական ընտանիքում։ Այդ ժամանակ Չերնովիցը Ավստրո-Հունգարական կայսրություն մաս էր կազմում։ Նրա հայրը՝ Զիգմունդ (Süssi) Շյորցերը (1871–1920) Czernowitz փոքրիկ քաղաքից էր, որտեղից էր նաև մայրը՝ Կատի Էթիե Ռիֆկե Բինդեռը (Kathi Etie Rifke Binder,1873–1947) [4]։ 1907- 1919 թթ․ ա սովովականինլ է Չեռնովցիի դպրոցում ։ 1916 թվականին նրա ընտանիքը ռուսական օկուպացիոն զորքերից փախչում է Վիեննա, հետո վերադառնում է Չեռնոտի (Cernauti, Չեռնովից)։, որն արդեն 1918 թվականից դառնում է Ռումինական թագավորության մաս։ 1919 թվականին նա սկսում է ուսումնասիրել գրականություն և փիլիսոփայություն Չեռնոտիում։ Այդ ժամանակ էլ սկսում է հետաքրքրվել Կոստանտին Բռունների (Constantin Brunner, 1862-1937) փիլիսոփայությամբ։ 1920 թվականին, երբ մահանում է հայրը, նա լքում է համալսարանը և մեկնում Վիենա։

Նյու Յորք, 1921-1927[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիենայում էլ ծանոթանում է իր ապագա ամուսնուն՝ Իգնաց Աուսլենդեռին (Ignaz Ausländer.), որի հետ 1921 թվականին տեղափոխվում է ԱՄՆ։ Մինեապոլիսում (Minneapolis) hրատարակում և խմբագրում է գերմանալեզու «Westlicher Herold» թերթը և համագործակցում Amerika-Herold-Kalender անթոլոգիայի կազմման գործերին, որտեղ էլ հրատարակում է իր առաջին բանաստեղծությունները։ 1922 թ․ Աուսլենդեռի հետ տեղափոխվում է Նյու-Յորք, որտեղ և ամուսնանում են 1923 թ․ հոկտեմբերի 19-ին։ Ռոզեն ամուսնուց բաժանվում է երեք տարի հետո՝ 25 տարեկանում, բայց և պահում է ամուսնու ազգանունը։ 1926 թվականին ստանում է ամերիկյան քաղաքացիություն[5]:7, առաջին բանաստեղծությունները հրատարակում է 1928 թվականին Նյու Յորքում։ Նյու-Յորքյան շրջափուլի բանաստեղծությունների մեջ (1926/1927) էքսպրեսիոնիստական պաթոսը փոխարինվում է Նոր իրայնության (Neue Sachlichkeit) սառը-կառավարվող (cool-controlled) լեզվով։ Սպինոզայի գաղափարների նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը ներշնչվում է փիլիսոփա Կոստանդին Բրաների (Constantin Brunner) կողմից, որը Պլատոնի, Զիգմունդ Ֆրոյդի և այլոց հետևորդն էր․ ուշ շրջանի էսսեների թեմաները, որոնք անհետացել են։

Չեռնիվցի և Նյու-Յորք 1926-1931[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1926-1928 թթ․ Ռոզե Աուսլենդեռը վերադառնում է հայրենի Չեռովցի՝ խնամելու հիվանդ մորը։ Այնտեղ նա հանդիպում է գրաֆոլոգիստ Հելիոս Հեխտին (Helios Hecht), որն էլ դառնում է նրա ընկերակիցը։ 1928 թ․ Ռոզեն Հելիոս Հեխտի հետ վերադառնում է Նյու-Յորք։ Հրատարակում է իր բանաստեղծությունները «Նյու-Յորքյան ժողովրդական թերթում» (New Yorker Volkszeitung) և «Առաջ» (Vorwärts) թերթերում մինչև 1931 թվականը։

Չեռնովցի 1931-1945[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1931 թ․ կրկին վերադառնում է Չեռնովցի, որպեսզի կրկին խնամի մորը։ Թղթակցում է «Չեռնովցի առավոտյան թերթ»-ին (Czernowitzer Morgenblatt ) մինչև 1940 թ․։ 1934 թ․ կորցնում է ԱՄՆ-ի քաղաքացիությունը, քանի որ 3 տարի շարունակ չէր եղել ԱՄՆ-ում։ Նույն տարում բաժանվում է Հեխտից։ Հարաբերությունները Հեխտի հետ պահում է մինչև 1936 թ․, մինչև Բուխարեստ մեկնելը։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրել է շուրջ 3000 բանաստեղծություններ։ Ռոզե Աուսլենդեռի արտահայտչական (էքսպրեսսիվ) և ուստի՝ արձանագրային (լապիդար) պոեզիան մերձ է Պ․ Ցելանի, Ն․ Զակսի պոետիկային։ Նրա ժառանգությունը բանաստեղծությունների ավելի քան քսան գրքեր են, որոնք թարգմանված են եվրոպական գրեթե բոլոր լեզուներով։

Նախընտրած թեմաների մասին ասում է.

«Ամեն ինչ եզակի է: Տիեզերականը, դարաշրջանի, բնապատկերի, առարկաների, մարդկանց, տրամադրությունների, լեզվի նկատմամաբ քննադատական հայացքը, ամեն ինչ կարող է լինել թեմա»:

«Ես գրում եմ ինձ համար, բայց հրատարակում ընթերցողների համար: Եվ նրանց արձագանքը արևի շող է ինձ համար, առանց որի, հավանաբար, չեմ կարող աճել»:

  • Der Regenbogen (Ծիածան)
  • Blinder Sommer (Կույր ամառ)
  • Brief aus Rosen (Նամակներ Ռոզեից)
  • Das Schönste (Ամենագեղեցիկը)
  • Denn wo ist Heimat? (Արդ ո՞ւր է հայրենիքը)
  • Die Musik ist zerbrochen (Ջարդված երաժշտություն)
  • Die Nacht hat zahllose Augen (Գիշերն բյուրավոր աչքեր ունի)
  • Die Sonne fällt (Արևն ընկնում է)
  • Gelassen atmet der Tag (Օրը հանգիստ շնչում է)
  • Hinter allen Worten (Բոլոր բիկունքում)
  • Sanduhrschritt (Ավազե ժամացույցի քայլքը)
  • Schattenwald (Ստվերոտ անտառ)
  • Schweigen auf deine Lippen (Շուրթերիդ լռությունը)
  • The Forbidden Tree (Արգելված ծառ)
  • Treffpunkt der Winde (Քամիների հանդիպատեղին)
  • Und nenne dich Glück (Եվ թող քեզ կանչի հաջողությունը
  • Wir pflanzen Zedern (Մենք մայրիներ ենք տնկում)
  • Wir wohnen in Babylon (Մենք ապրում ենք Բաբելոնում)
  • Wir ziehen mit den dunklen Flüssen (Մենք շարժվում ենք մութ գետով)
  • Herbst in New York (Աշունը Նյու-Յորքում)
  • An ein Blatt (Տերևի մասին)
  • Anders II

Հետմահու ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Poems of Rose Auslander. An Ark of Stars (Translated by Ingeborg Wald, Drawings by Ed Colker, Haybarn Press 1989)
  • Rose Auslander: Twelve Poems, Twelve Paintings (Translated by Ingeborg Wald, Paintings Adrienne Yarme, Ithaca, NY 1991)

Հայերեն թարգմանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայերենով առաջին անգամ Ռոզե Աուսլենդեռի բանաստեղծություններից թարգմանվել են 2013 թվականին՝ Թոնդրակի և Մարիամ Կարապետյանի կողմից, որոնք տպագրվել են Գրանիշ էլեկտրոնային կայքում և Գրեթերթ երիտասարդական թերթում։

  1. Ռոզե Աուսլենդեռ, Բանաստեղծություններ, /Թարգմանությունը գերմաներենից և առաջաբանը՝ Թոնդրակ և Մարիամ Կարապետյան / Գրանիշ։ [1]
  2. Ռոզե Աուսլենդեռ, Ծաղկաթռչուն․ բանաստեղծություններ, /Թարգմանությունը գերմաներենից և առաջաբանը՝ Թոնդրակ և Մարիամ Կարապետյան/ Գրեթերթ:[2]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118829211 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 FemBio
  4. Rose Ausländers Leben und Dichtung (Rose Ausländer life and poetry). "Ein denkendes Herz, das singt" ("A thinking heart that sings")]
  5. Bolbecher, Siglinde, Kaiser, Konstantin (2002)։ «Rose Ausländer»։ Lexikon der Österreichischen Literatur im Exil. (German)։ Universität Salzburg։ էջ 205։ Վերցված է 11 May 2016 

Ներքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]