Ջեյն Ֆրանկլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

{{}}

Ջեյն Ֆրանկլին
Jane Franklin
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 4, 1791(1791-12-04)[1][2]
ԾննդավայրԼոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Մահացել էհուլիսի 18, 1875(1875-07-18)[3][4] (83 տարեկան)
Մահվան վայրԼոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
ԳերեզմանԿենսալ Գրին գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունFlag of Great Britain (1707–1800).svg Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն և Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մասնագիտությունճանապարհորդ հետազոտող
ԱմուսինՋոն Ֆրանկլին[5][6]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Հիմնադրի մեդալ[7]
Jane Franklin Վիքիպահեստում

Ջեյն Ֆրանկլին (Լեդի Ֆրանկլին) (անգլ.՝ Jane Franklin, դեկտեմբերի 4, 1791(1791-12-04)[1][2], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - հուլիսի 18, 1875(1875-07-18)[3][4], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), անգլիացի ճանապարհորդ, մեցենատ, հայտնի բևեռախույզ սըր Ջոն Ֆրանկլինի կինը, ով կազմակերպել և ֆինանսավորել է յոթ արկտիկական էքսպեդիցիաներ՝ գտնելու Արկտիկայում անհետ կորած իր ամուսնուն։ Նա առաջին կինն է, ով արժանացել է Թագավորական աշխարհագրական ընկերակցության ոսկե մեդալի։ Այս հանրահայտ արտահայտության հեղինակն է. «Ինչ- որ չցանկացավ անել Պետությունը, արեց Կինը!» (անգլ.՝ "What the Nation Would Not Do, a Woman Did")[8]:

Դեռահաս տարիները և ամուսնությունը Ջոն Ֆրանկլինի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջեյն Ֆրանկլինը (ի ծնե Գրիֆֆին) ծնվել է 1791 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Ջոն Գրիֆինի և Ջեյն Գիլմարդի ընտանիքում (անգլ.՝ Jane Guillemard)։ Նրա հայրը կայացած ձեռներեց էր և Լոնդոնի պատվավոր քաղաքացի։ Ջեյնը ստացել է տնային կրթություն, ինչպես նաև սովորել է Չելսիի դպրոց- ինտերնատում։ Դառնալով երիտասարդ կին, նա շարունակել է զբաղվել ինքնակրթությամբ կրոնի, պատմության և լեզվաբանության, մաթեմատիկայի և երաժշտության ոլորտներում։ Ճանապարհորդել է Մեծ Բրիտանիայում, Եվրոպայում, Սկանդինավիայում և Ռուսաստանում։ Սերը բնության և արկածախնդրության նկատմամբ նրան դարձրել է ժամանակի ամենահաջողակ կին ճանապարհորդներից մեկը։ Նա նաև իր ժամանակների ամենահայտնի խաբեբաներից մեկն էր։ Նա նաև մոլի գրող էր։ Նա գրանցում էր իր բոլոր տեսածները և լսածները իր ճանապարհորդական օրագրերում(դրանք ներկայումս պահվում են Սքոթրի անվան բևեռային ուսումնասիրությունների ինստիտուտում)[9][10]։

Ջեյնը մտերիմ է եղել գրող Էլեանոր Պորդենի հետ, ով 1823 թվականին դարձավ Ջոն Ֆրանկլինի կինը, ով բևեռային արշավախմբերի հայտնի մասնակից էր։ 1825 թվականին, երբ Ջոնը ընդամենը մի քանի ամիս էր ինչ մեկնել էր նոր էսպեդիցիայի, Էլեանորը մահացավ տուբերկուլոզից։ 1828 թվականի նոյեմբերի 5-ին Ջեյնը և Ջոն Ֆրանկլինը ամուսնացան[9]։

1830-ական թվականներին որբ Ջոն Ֆրանկլինը ծառայում էր Միջերկրական ծովում, Ջեյնը ճանապարհորդեց Իսպանիայում, Հունաստանում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Սիրիայում և Կրետե կղզում[10]։

Թասմանիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմաս Բոկ, Լեդի Ֆրանկլինի դիմանկարը, 1838

1836 թվականին Ջոն Ֆրանկլինը նշանակվեց Թասմանիայի Վան Դիմեն երկրամասի գեներալ նահանգապետ։ Դա մի գաղութ-բնակավայր էր աքսորյալների համար։ Ունենալով ակտիվ գործունեություն ծավալելու ջիղ և չուզենալով ունենալ նահանգաետի կնոջ պասիվ կյանք, Ջեյն Ֆրանկլինը ձեռնամուխ եղավ զարկ տալու գաղութի սոցիալ-մշակութային կյանքին։ Ի շնորհիվ Ջեյնի ներդրումների 6 տարվա ընթացքում Թասմանիան դարձավ ամբողջ Ավստրալիայի ինտելեկտուալ կենտրոնը։ Կնոջ ազդեցությամբ՝ 1839 թվականին Ջոն Ֆրանկլինը հիմնեց գիտական ընկերակցություն, որը դարձավ առաջին թագավորական գիտական ընկերակցությունը Անգլիայի սահմաններից դուրս։ 1839 թվականին Ֆրանկլինը ձեռք բերեց 130 ակր հողատարածք Հոբարթում, այնտեղ հիմնելով բուսաբանական այգի, որին տվեց «Ancanthe» անվանումը[11]։ Այնտեղ էլ՝ հունական տաճարի նմանությամբ, հիմնվեց թանգարան, որի կառուցման ծախսերը ամբողջովին ֆինանսավորեց Ջեյն Ֆրանկլինը։

1838 թվականին լեդի Ֆրանկլինը կազմակերպեց ամենամյա փառատոն Հոբարթում, որը դարձավ և մնում է հարավային կիսագնդում անցկացվող ամենահայտնի ծովային մրցույթը[12]։

Ֆրանկլինի իր գործունեության ընթացքում դիմել է նաև որոշ խարդախությունների, որոնք սակայն նրան որոշակի հռչակ են բերել։ Դրանց թվին է դասվում կղզու ազատումը օձերից։ Լեդի Ֆրանկլինը առաջարկում էր 1 շիլլինգ յուրաքանչյուր օձի գլխի համար։ Նա հասցրեց ծախսել £600, մինչ Ջոն Ֆրանկլինը կխնդրեր նրան հրաժարվել այդ գաղափարից։

Որպես նահանգապետի կին, նա զբաղվել է նաև պարահանդեսների, ընդունելությունների և ճաշկերույթների կազմակերպմամբ։

Հիշողություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի պատիվ Ջեյն Ֆրանկլինի անվանվել են[13]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 Find A Grave — 1995.
  3. 3,0 3,1 3,2 University of Toronto, Laval University Dictionary of Canadian Biography, Dictionnaire biographique du Canada / G. Brown, D. Hayne, F. Halpenny, R. Cook, J. English, M. Trudel, A. Vachon, J. HamelinUTP, Presses de l'Université Laval, 1959. — ISSN 0420-0446; 0070-4717
  4. 4,0 4,1 4,2 FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах
  5. https://web.archive.org/web/20190120024942/http://nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2006-86.pdf
  6. Kindred Britain
  7. Royal Geographical Society Gold Medal RecipientsRoyal Geographical Society, 2018.
  8. William James Mills Exploring polar frontiers : a historical encyclopedia. — ABC-CLIO, Inc, 2003. — P. 235-237. — 844 p. — ISBN 1-57607-422-6
  9. 9,0 9,1 «Eleanor Anne Porden (1795-1825)» (eng)։ The National Library of Scotland։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-02-ին։ Վերցված է 2015-01-30 
  10. 10,0 10,1 KENN HARPER։ «Taissumani: A Day in Arctic History. Dec. 4, 1791 – The Birth of Jane Griffin, the Future Lady Franklin» (eng)։ Nunatsiaq News։ Վերցված է 2015-01-30 
  11. «History of Ancanthe» (eng)։ The Art Society of Tasmania Inc.։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-02-26-ին։ Վերցված է 2015-01-30 
  12. «History of the Royal Hobart Regatta» (eng)։ The Royal Hobart Regatta։ Վերցված է 2015-01-30 
  13. Аветисов Г.П. Имена на карте Арктики. — ВНИИОкеанология, 2009. — С. 265-266. — 274 с. — ISBN 978-5-88994-091-3