Շրեշ հրաշալի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Շրեշ ուշագրավից)
Jump to navigation Jump to search
Շրեշ հրաշալի
Շրեշ հրաշալի
Շրեշ հրաշալի
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Տիպ/Բաժին Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytina)
Կարգ Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales)
Ընտանիք Քսանտորեազգիներ (Xanthorrhoeaceae)
Ենթաընտանիք Թաղաղլուայիններ (Asphodeloideae)
Ցեղ Շրեշ (Eremurus)
Տեսակ Շրեշ հրաշալի (E. spectabilis)
Միջազգային անվանում
Eremurus spectabilis

Շրեշ հրաշալի (լատ.՝ Eremurus spectabilis), թաղաղուազգիների ընտանիքին պատկանող չափազանց գեղեցիկ բազմամյա արմատապալարավոր ծաղկաբույս, որն ունի մինչև 1,5 մ բարձրություն։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

50-120 սմ բարձրությամբ, կարճ կոճղարմատով (որի վրա աստղաձև դասավորված են հաստ իլիկաձև պալարանման արմատները), բազմամյա գեղազարդային խոտաբույս է։ Արմատավզիկը ծածկված է չորացած տերևների թաղանթային մնացորդներով։ Արմատամերձ վարդակ կազմող տերևները երկար են, լայն-գծային, մսալի և սրածայր։ Երկար ծաղկասլաքի գագաթին առաջանում է 40-60 սմ երկարությամբ հասնող խիտ բազմածաղիկ ծաղկաբույլը։ Երկար ծաղկակոթեր և նարնջագույն փոշանոթներ ունեցող պարզ ծաղկապատով ծաղիկները դեղնավուն են։ Առէջները կրկնակի երկար են ծաղկապատի 6 երկարավուն-գծային թերթիկներից։ Մանր եռանիստ սերմերով պտուղը գնդաձև և եռաբույն կնճռոտ տուփիկ է[1]։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին։ Արմատները մսալի են, իլիկաձև հաստացած։ Արմատամերձ տերևները թեքությամբ դեպի վեր են ուղղված, մերկ են, ցողունից զգալիորեն կարճ։ Բազմանում են սերմերով, արմատապալարներով[2]։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռերի վրա, թփուտներում։ Տարածված է Լոռու, Արագածոտնի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Արմավիրի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում[1], ինչպես նաև՝ Կովկասում, Միջին Ասիայում, Հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանի հանրապետությունում վայրի վիճակում հանդիպում է Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում[2]։

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժական նպատակներով օգտագործում են բույսի արմատները, որոնց մեջ կուտակվում է էրեմուրան պոլիսախարիդը։ Վիտամիններով հարուստ երիտասարդ տերևներն եփած կամ տապակած վիճակում օգտագործում են որպես սնունդ[1]։

Շրեշն ունի ծածկող, պարուրող հատկություն։ Արմատներում պարունակում է մինչև 5% դեկստին և արաբինյան թթվի կրային աղեր։ Տերևները պարունակում են 84,9 միլիգրամ-տոկոս վիտամին C։ Լորձունքահյութը օգտագործվում են որպես սոսինձ։ Օգտագործվում է որպես տերևաբանջար, որը վաղ գարնանը մեծ չափերով հավաքվում է բնակչության կողմից։ Չնայած այս բույսի պաշարները զգալի են, սակայն բազմակողմանի ու մեծ քանակությամբ օգտագործումը կարող է հանգեցնել Հայաստանի Հանրապետությունից տեսակի լրիվ անհետացմանը[2]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689 
  2. 2,0 2,1 2,2 Լ․Վ․Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան, «Արևիկ», 1987