Շահզադե այգի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox plant.png
Շահզադե այգի
Jardín del Príncipe, Mahan, Irán, 2016-09-22, DD 22.jpg
ՏեսակՊարսկական այգիներ
Մասն էՊարսկական այգիներ
ԵրկիրFlag of Iran.svg Իրան[1]
ՎարչատարածքՔերմանի նահանգ[1]
ՏեղագրությունՔերման[1]
Մակերես5,5 հեկտար և 6181,5 հեկտար
Շահզադե այգիը գտնվում է Իրանում
Շահզադե այգի

Շահզադե այգի (պարս․՝ باغ شاهزاده) կամ Շահզադեի այգի (պարս․՝ باغ شازده), պատմական պարսկական այգիի, որը գտնվում է Իրանի Կերտման նահանգի Մահան քաղաքից 2 կմ հեռավորության վրա, Տիգրան լեռան ստորոտում։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականին Շահզադե այգին ևս 8 պատմական այգիների հետ (Չեհել Սոթուն, Սպահան, Երամ այգի, Շիրազ, Ֆին և այլն) ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ Պարսկական այգիների օբյեկտի կազմում[2]։

2013 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն պաշտոնական նախազգուշացում է հրապարակել՝ այգին համաշխարհային ժառանգության ցանկից հեռացնելու մասին, քանի որ նրա մի մասը գտնվում է մասնավոր մարդկանց տիրապետության տակ, որոնք կարող են այգու տարածքում կառուցել սեփական առանձնատներ և հյուրանոցներ։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դեկլարացիայում մասնավորապես նշվում է, որ նախնական տեսքի ցանկացած փոփոխության դեպքում այգին կհեռացվի համաշխարհային ժառանգության ցանկից[3]։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շահզադե այգի, Իրան

Շահզադե 5.5 հա ընդհանուր մակերեսով ուղղանկյուն այգի է։ Համալիրն իր մեջ ներառում է հիմնական դարպասները, ոչ մեծ պալատ այգու մի ծայրում և երկհարկանի բնակելի պալատ շրջապատված մի քանի օժանդակ շինություններով՝ մյուս ծայրում։ Պալատների միջև ողջ տարածությունը զարդարված է շատրվաններով, որոնք գտնվում են այգու կենտրոնում։ Դրանք կառուցված են աստիճանաձև, քանի որ այգին գտնվում է տարբեր բարձրությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ կա շատրվանների ութ մակարդակ։ Պատերի ողջ երկայնքով տնկված են ծառեր (սոսի, մայրի, թեղի և մրգատու ծառերի բազմաթիվ տեսակներ)[4], իսկ երկու պալատներին մոտ կան ծաղկաթմբեր։ Այգու երկայնքով կան մի քանի պահեստային ելք[5]։

Ոռոգման համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կերման նահագի մեծ մասը գտնվում է անապատային և կիսաանապատային գոտում, հենց այստեղ է գտնվում Իրանի ամենաչոր անապատը՝ Դաշթե Լութը։Այգու տակ ստեղծվել է ստորգետնյա քյարիզների ընդարձակ համակարգ, որը Տիգրան լեռան բարձունքից ջուր է հասցնում անմիջապես գետին։ Հենց այդ պատճառով Շահզադեի այգու բուսականությունն այնքան վառ ու փարթամ է։

Քյարիզի ջուրը մտնում է այգու վերին հատվածում գտնվող հատուկ ջրամբար և այնտեղից իջնում է ներքև՝ ոռոգելով ծառերը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետազոտողները կարծում են, որ Շահզադեի այգին կառուցվել է 1850 թվականին Մոհամմադ Հասան Խան Քաջար Սարդար Իրավանիի համար։ 1870-ական թվականներին այն վերակառուցվել է Աբլոլհամիդ Միրզա Նասեր օդ-Դուլի համար, որը տասնմեկ տարի եղել է Կերմանի նահանգապետը։ Այգու գտնվելու վայրը պատահական չի ընտրվել: Այն ռազմավարական կարևոր դիրք է զբաղեցնում Կերմանի, նահանգի մայրաքաղաքի և Բամի միջնաբերդի միջև (Կերմանից 200 կմ հեռավորության վրա):

1890-ականների սկզբին նահանգապետի մահվամբ պայմանավորված այգու վերակառուցումը կանգնեցվել է։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ լսելով ղեկավարի մահվան մասին, բոլոր որմնադիրները լքել են աշխատանքը և գնացել տուն: Այն, որ տվյալ պնդումը կարող է ճիշտ լինել, վկայում են գլխավոր մուտքի անավարտ հատվածները[6]։ Այգու մեծ մասը կառուցվել է 20-րդ դարի առաջին տասնամյակում։

Հետագա ճակատագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1991 թվականին այգու բոլոր շինությունները լիովին վերանորոգվել են հայտնի բանաստեղծ և սուֆիզմի գաղափարակից Հաջի Քերմանի հիշատակի արարողության համար։ Հատուկ այդ իրադարձության պատվին Մահանում ժամանող հյուրերի համար հյուրանոց է կառուցվել։

2004 թվականին Մահանում տեղի է ունեցել ոչ մեծ երկրաշարժ, որը հանգեցրել է շինությունների մի մասի ավերմանը[7]։ Երկրաշարժի էպիկենտրոնը գտնվել է Բամամ քաղաքի մոտ՝ Մահանայից 130 կմ հարավ-արևելք, որի հետևանքով այգին շատ չի տուժել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 https://tools.wmflabs.org/heritage/api/api.php?action=search&format=json&srcountry=ir&srlang=fa&srid=1012 — 2017.
  2. «باغ شاهزاده ماهان کرمان، دانشنامه شهری ایران»
  3. باغ شاهزاده ماهان در خطر خروج از فهرست آثار جهانی شبکه ایران
  4. باغ شاهزاده ماهان
  5. معرفی باغ شاهزاده(ماهان ـ كرمان)
  6. مسعودی، عباس (بهار ۱۳۸۳)، بررسی باغ شازده در ماهان کرمان، معماری و فرهنگ، شماره ۱۷، صص. ۱۶۸-۱۷۲
  7. آشنایی با باغ شاهزاده ماهان - کرمان