Մոստարի կամուրջ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox bridge1.png
Մոստարի կամուրջ
Mostar Old Town Panorama.jpg
Երկիր Flag of Bosnia and Herzegovina.svg Բոսնիա և Հերցեգովինա
Տեղանք Մոստար
Տեսակ երթևեկելի կամարավոր կամուրջ և քարե կամուրջ
Նյութ քար
Հատում է Neretva
Ճանապարհ Old Bridge Area of the Old City of Mostar
Ժառանգության կարգավիճակ Համաշխարհային ժառանգություն
Կոորդինատներ: 43°20′13.570800099997″ հս․ լ. 17°48′55.000800099997″ ավ. ե. / 43.33710300002777416° հս․. լ. 17.81527800002777795° ավ. ե. / 43.33710300002777416; 17.81527800002777795
Մոստարի կամուրջը գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինաում
Մոստարի կամուրջ
Stari Most Վիքիպահեստում

Մոստարի կամուրջ կամ Հին կամուրջ (բոս․՝ Stari most), կամարաձև հետիոտնային կամուրջ, որը գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Մոստար քաղաքում: Գտնվում է Ներետվա գետի վրա:

Հանդիսանում է հին կամուրջի ժամանակակից կրկնօրինակը, որը ամբողջովին կործանվել էր խորվաթ զինյալների կողմից 1993 թվականին: Համարվում է Մոստարի խորհրդանիշը: Հանդիսանում է ՅՈՒՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգության օբյեկտ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կամուրջը 1974 թվականին

Կամուրջը կառուցվել է 1557—1566 թվականներին Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում՝ Սուլեյման I-ի հրամանով: Ճարտարապետը եղել է Միմար Հայրեդդինը, ով Միմար Սինանի աշակերտն է եղել: Սինանին է վերագրվում Վիշեգրադի կամուրջը: Կառույցը բաղկացած է եղել 456 կրաքարե աղյուսներից: Կամրջի կամարաձև թռիչքի երկարությունը կազմում է 30 մետր, իսկ լայնությունը՝ 4 մետր:

17-րդ դարում կամրջի երկու կողմերում եղել են պաշտպանական աշտարակներ: Ձախ հատվածում եղել է Տարա աշտարակը, իսկ աջում՝ Հալեբիան:

Բանաստեղծ Դերվիշ փաշա Բայեզիդովիչը 16-րդ դարում կամուրջը համեմատել է ծիածանի հետ, իսկ թուրք աշխարհագրագետ Հաջի Քալֆան համարում էր, որ կամրջի կամարը «կզարմացնի աշխարհի բոլոր վարպետներին»: Օսմանյան ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին 17-րդ դարում նկատել է, որ «անցել եմ 16 կայսրություններով և այսպիսի բարձր կամուրջ չեմ տեսել»[1]:

Կործանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կամրջի կործանումը 1993 թվականին

Հին կամուրջը կանգուն է եղել 427 տարի, մինչև 1993 թվականի նոյեմբերի 9-ը, երբ Բոսնիական պատերազմի ժամանակ կամուրջը կործանվեց: Կամուրջը երկար ժամանակ խորհրդանշել է Մոստարի և ամբողջ Բոսնիա և Հերցեգովինայի բազմազգ բնակչության խաղաղ կեցությունը: Խորվաթական ուժերը սկսեց կամրջի ռմբակոծումը 100 մմ տրամաչափով Տ-55 տանկերից, որոնք տեղակայված էին Հում բլրի վրա՝ կամրջից հարավ- արևմուտք: Տանկային կրակը տևեց երկու օր: Մինչ վերջնական կործանումը, կամրջին հասցվել է 60 արկահարված: Կամրջի հետ մեկտեղ ավերվել էին քարե աշտարակները և ժայռի մի հատվածը, որի վրա կառուցված էր կամուրջը[2]:

Վերակառուցում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1994 թվականի հունիսին նախկին կամրջի վայրը այցելեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի փորձագետների խումբը: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, Համաշխարհային բանկի և Մոստարի քաղաքապետարանի առաջարկությանը արձագանքեց Եվրոպական Խորհրդի զարգացման բանկը, Խորվաթիայի, Թուրքիայի, Իտալիայի, Նիդեռլանդների և Ֆրանսիայի կառավարությունները: Վերակառուցումը արժեցավ 15 միլիոն եվրո:

Գիտական (հնագիտական) հետազոտությունները տևեցին երկու տարի: 2001 թվականի հունիսին սկսվեցին շինարարական աշխատանքները, սակայն կամարի առաջին քարը դրվել է 2003 թվականի ապրիլին: 2004 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և Բոսնիա և Հերցեգովինայի ղեկավարությունների մասնակցությամբ կամուրջը հանդիսավոր կերպով բացվեց[2]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 946
ռուս..անգլ..ֆր.