Միջին մահացու չափաքանակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Միջին մահացու չափաքանակ, LD50 (անգլ.՝ lethal dose, 50%), LC50 (մահացու կոնցենտրացիա, 50%) կամ LCt50 (մահացու կոնցենտրացիա և ժամանակ), թույնի, ճառագայթման կամ պաթոգենի այն նվազագույն չափաքանակը, որը միատեսակ ներմուծման պայմաններում (բացի ինհալյացիոն ձևից) առաջացնում է փորձարկվող կենդանիների 50%-ի մահ։ Որքան ցածր է LD50-ի արժեքը, այնքան թունավոր է նյութը։ Այս տերմինը առաջին անգամ օգտագործել է Ջ. Վ. Թրիվանը 1927 թվականին[1][2][3]։

Օրինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուշադրություն։ Երկու տարբեր միացություններ (հատկապես դեղերի) միմյանց հետ համեմատելու համար ճիշտ չէ օգտագործել միայն LD50 -ի տվյալները, այլ պետք է նաև հաշվի առնել նրանց էֆեկտիվ դոզաները (ED50)։ Այդ պատճառով երկու միացություններ իրար հետ համեմատելու համար օգտագործում են այսպես կոչված թերապևտիկ ինդեքսի գաղափարը, որն իրենից ներկայացնում է LD50-ի և ED50-ի հարաբերությունը։

Ստորև ներկայացված են տարբեր միացությունների LD50-ի արժեքները ըստ նվազման կարգի։

Միացություն Կենդանի, ներմուծման եղանակ LD50
{LC50}
LD50 ։ գ/կգ
{LC50 ։ գ/լ}
ստանդարտացված
Հղում
Ջուր առնետ, օրալ >90, 000 մգ/կգ >90 [4]
Սուկրոզ (սեղանի շաքարավազ) առնետ, օրալ 29, 700 մգ/կգ 29.7 [5]
Նատրիումի գլուտամատ առնետ, օրալ 16, 600 մգ/կգ 16.6 [6]
Վիտամին C (ասկորբինաթթու) առնետ, օրալ 11, 900 մգ/կգ 11.9 [7]
Ցիանուրաթթու առնետ, օրալ 7, 700 մգ/կգ 7.7 [8]
Կադմիումի սուլֆիդ առնետ, օրալ 7, 080 մգ/կգ 7.08 [9]
Էթանոլ առնետ, օրալ 7, 060 մգ/կգ 7.06 [10]
Նատրիումի իզոպրոպիլ մեթիլֆոսֆոնաթթու (IMPA, սարինի մետաբոլիտը) առնետ, օրալ 6, 860 մգ/կգ 6.86 [11]
Մելամին առնետ, օրալ 6, 000 մգ/կգ 6 [8]
Մելամին ցիանուրատ առնետ, օրալ 4, 100 մգ/կգ 4.1 [8]
Նատրիումի մոլիբդատ առնետ, օրալ 4, 000 մգ/կգ 4 [12]
Սեղանի աղ առնետ, օրալ 3, 000 մգ/կգ 3 [13]
Պարացետամոլ (ացետամինոֆեն) առնետ, օրալ 1, 944 մգ/կգ 1.944 [14]
Դելտա-9-տետրահիդրոկանաբինոլ (THC) առնետ, օրալ 1, 270 մգ/կգ 1.270 [15]
Մետաղական արսեն առնետ, օրալ 763 մգ/կգ 0.763 [16]
Ալկիլ դիմեթիլ բենզալկոնիումի քլորիդ (ADBAC) առնետ, օրալ
ձուկ, ընկղ.
ջր. անողնաշարավորներ, ընկղ.
304.5 մգ/կգ
{0.28 մգ/լ}
{0.059 մգ/լ}
0.3045
{0.00028}
{0.000059}
[17]
Կումարին առնետ, օրալ 293 մգ/կգ 0.293 [18]
Ասպիրին (ացետիլսալիցիլաթթու) առնետ, օրալ 200 մգ/կգ 0.2 [19]
Կոֆեին առնետ, օրալ 192 մգ/կգ 0.192 [20]
Արսենի տրիսուլֆիդ առնետ, օրալ 185–6, 400 մգ/կգ 0.185 [21]
Նատրիումի նիտրիտ առնետ, օրալ 180 մգ/կգ 0.18 [22]
Ուրանիլ ացետատ դիհիդրատ մուկ, օրալ 136 մգ/կգ 0.136 [23]
Բիսոպրոլոլ մուկ, օրալ 100 մգ/կգ 0.1 [24]
Կոբալտի (II) քլորիդ առնետ, օրալ 80 մգ/կգ 0.08 [25]
Կադմիումի օքսիդ առնետ, օրալ 72 մգ/կգ 0.072 [26]
Նատրիումի ֆտորիդ առնետ, օրալ 52 մգ/կգ 0.052 [27]
Պենտաբորան մարդ, օրալ <50 մգ/կգ <0.05 [28]
Կապսայիցին մուկ, օրալ 47.2 մգ/կգ 0.0472 [29]
Սնդիկի (II) քլորիդ առնետ, մաշկով 41 մգ/կգ 0.041 [30]
Լիսերգաթթվի դիէթիլամիդ (LSD) առնետ, ներերակային 16.5 մգ/կգ 0.0165 [31]
Արսենի եռօքսիդ առնետ, օրալ 14 մգ/կգ 0.014 [32]
Մետաղական արսեն առնետ, ներորովայնամիզային 13 մգ/կգ 0.013 [33]
Նատրիումի ցիանիդ առնետ, օրալ 6.4 մգ/կգ 0.0064 [34]
Սպիտակ ֆոսֆոր առնետ, օրալ 3.03 մգ/կգ 0.00303 [35]
Ստրիխնին մարդ, օրալ 1–2 մգ/կգ (մոտավոր) 0.001 [36]
Նիկոտին մարդ, օրալ 0.5-1.0 մգ/կգ (մոտավոր) 0.0005-0.001 [37]
Կանթարիդին մարդ, օրալ 0.5 մգ/կգ 0.0005
Աֆլատոքսին B1 (Aspergillus flavus-ից) առնետ, օրալ 0.48 մգ/կգ 0.00048 [38]
Ռիցին առնետ, ներորովայնամիզային
առնետ, օրալ
22 մկգ/կգ
20–30 մգ/կգ
0.000022
0.02
[39]
2, 3, 7, 8-տետրաքլորդիբենզոդիօքսին (TCDD, դիօքսին) առնետ, օրալ 20 մկգ/կգ 0.00002 [40]
Սարին մուկ, ենթամաշկային 17.23 մկգ/կգ (մոտավոր) 0.0000172 [41]
VX մարդ, օրալ, ինհալյացիոն 2.3 մկգ/կգ (մոտավոր) 0.0000023 [42]
Պոլոնիում-210 մարդ, ինհալյացիոն 10 նգ/կգ(մոտավոր) 0.00000001 [43]
Բոտուլինային թույն մարդ, օրալ, ներարկում, ինհալյացիա 1 նգ/կգ(մոտավոր) 0.000000001 [44]
Իոնիզացնող ճառագայթում մարդ, ճառագայթում 6 Գրեյ


Թույների մասշտաբը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոգարիթմական սանդղակն ավելի հեշտությամբ կարող է համեմատել LD 50 ի արժեքները. [45]

Tuynerie masshtaby.jpg


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. What is an LD50 and LC50
  2. «Allergan Receives FDA Approval for First-of-Its-Kind, Fully in vitro, Cell-Based Assay for BOTOX® and BOTOX® Cosmetic (onabotulinumtoxinA)»։ Allergan Web site։ հունիսի 24, 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-06-26-ին։ Վերցված է 2012-08-15 
  3. «In U.S., Few Alternatives To Testing On Animals»։ Washington Post։ ապրիլի 12, 2008։ Վերցված է 2011-06-26 
  4. «Material Safety Data Sheet Water MSDS»։ Section 11: Toxicological Information for the LD50 verification։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-02-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  5. «Safety (MSDS) data for sucrose»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-06-12-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  6. Walker R, Lupien JR (April 2000)։ «The safety evaluation of monosodium glutamate»։ Journal of Nutrition 130 (4S Suppl): 1049S–52S։ PMID 10736380 
  7. «Safety (MSDS) data for ascorbic acid»։ Oxford University։ 2005-10-09։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-02-09-ին։ Վերցված է 2007-02-21 
  8. 8,0 8,1 8,2 A.A. Babayan, A.V.Aleksandryan, "Toxicological characteristics of melamine cyanurate, melamine and cyanuric acid", Zhurnal Eksperimental'noi i Klinicheskoi Meditsiny, Vol.25, 345-9 (1985). Original article in Russian.
  9. Advanced Search - Alfa Aesar - A Johnson Matthey Company Archived 2015-07-24 at the Wayback Machine.. Alfa.com. Retrieved on 2013-07-17.
  10. «Safety (MSDS) data for ethyl alcohol»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-14-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  11. Mecler Francis J. (May 1981)։ Mammalian Toxological Evaluation of DIMP and DCBP (Phase 3 - IMPA) (Final report ed.)։ Litton Bionetics, Inc.։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-03-27-ին։ Վերցված է 2015-03-04։ «The oral LD50 values for the test material, IMPA, were 7650 and 6070 mg/kg for male and female rats, respectively.» 
  12. «Safety (MSDS) data for sodium molybdate»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-01-28-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  13. «Safety (MSDS) data for sodium chloride»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-10-30-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  14. «Safety (MSDS) data for 4-acetamidophenol»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-02-13-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  15. LD50 values of THC in fischer rats
  16. Lethal dose of arsenic(չաշխատող հղում)
  17. Reregistration Eligibility Decision for Alkyl Dimethyl Benzyl Ammonium Chloride (ADBAC), U.S. Environmental Protection Agency Office of Prevention, Pesticides, and Toxic Substances, Frank T. Sanders, August 2006, 114, 2009-03-31(չաշխատող հղում)
  18. «Coumarin Material Safety Data Sheet (MSDS)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2004-10-21-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  19. «Safety (MSDS) data for acetylsalicylic acid»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-16-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  20. «Safety (MSDS) data for caffeine»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-10-16-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  21. «MATERIAL SAFETY DATA SHEET - Spent Metal Catalyst»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-09-28-ին 
  22. Safety (MSDS) data for sodium nitrite(չաշխատող հղում)
  23. Chemical toxicity of uranium
  24. DrugBank data for bisoprolol
  25. «Safety (MSDS) data for cobalt (II) chloride»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-04-07-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  26. Safety (MSDS) data for cadmium oxide(չաշխատող հղում)
  27. Sodium Fluoride MSDS
  28. Pentaborane chemical and safety data
  29. «Capsaicin Material Safety Data Sheet» (PDF)։ sciencelab.com։ 2007։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-29-ին։ Վերցված է 2007 թ․ հուլիսի 13 
  30. «Արխիվացված պատճենը»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-11-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  31. Erowid LSD (Acid) Vault : Fatalities / Deaths. Erowid.org. Retrieved on 2013-07-17.
  32. «Safety (MSDS) data for arsenic trioxide»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-03-09-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  33. «Safety (MSDS) data for metallic arsenic»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-01-14-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  34. «Safety (MSDS) data for sodium cyanide»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-01-13-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  35. «Hexachloroethane»։ Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 3 
  36. INCHEM: Chemical Safety Information from Intergovernmental Organizations: Strychnine.
  37. IPCS INCHEM
  38. «Safety (MSDS) data for aflatoxin B1»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-23-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  39. EFSA - Scientific Opinion of the CONTAM Panel: Ricin (from Ricinus communis) as undesirable substances in animal feed [1] - Scientific Opinion of the Panel on Contaminants in the Food Chain. Efsa.europa.eu. Retrieved on 2013-07-17.
  40. U.S. National Toxicology Program acute toxicity studies for Dioxin (2, 3, 7, 8-TCDD)
  41. Histochemical Demonstration of Calcium Accumulation in Muscle Fibres after Experimental Organophosphate Poisoning Archived 2016-09-27 at the Wayback Machine.. Het.sagepub.com (1990-07-01). Retrieved on 2013-07-17.
  42. «Toxicity of the Organophosphate Chemical Warfare Agents GA, GB, and VX: Implications for Public Protection»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-12-04-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  43. «Topic 2 Toxic Chemicals and Toxic Effects»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-29-ին։ Վերցված է 2015-03-04 
  44. Fleming Diane O., Hunt Debra Long (2000)։ Biological Safety: principles and practices։ Washington, DC: ASM Press։ էջ 267։ ISBN 1-55581-180-9 
  45. Strey Karsten (December 2019)։ «Die Gifte-Skala»։ Chemie in Unserer Zeit 53 (6): 386–399։ doi:10.1002/ciuz.201900828 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]