Նատրիումի ֆտորիդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նատրիումի ֆտորիդ
Sodium-fluoride-3D-ionic.png
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգում նատրիումի ֆտորիդ
Այլ անվանումներ նատրիումի ֆտորիդ
Ավանդական անվանում նատրիումի ֆտորիդ
Քիմիական բանաձև FNa
Ռացիոնալ բանաձև NaF
Մոլային զանգված 41,988 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Խտություն 2,78±0,01 գ/սմ³[2] գ/սմ³
Ջերմային հատկություններ
Հալման ջերմաստիճան 1869±1 °F[2] °C
Եռման ջերմաստիճան 3099±1 °F[2] °C
Մոլյար ջերմատարողություն 46,9 Ջ/(մոլ•Կ) Ջ/(մոլ•Կ)
Գոյացան էնթալպիա -576,6 կՋ/մոլ կՋ/մոլ
Գոլորշու ճնշում 0±1 Տոր[2]
Քիմիական հատկություններ
Լուծելիությունը ջրում 4,13 գ/100 մլ գ/100 մլ
Դասակարգում
CAS համար 7681-49-4
PubChem 5235
EINECS համար 231-667-8
SMILES [F-].[Na+]
ЕС 231-667-8
RTECS WB0350000
ChEBI 5045
IDLH 250±10 milligram per cubic meter[2]
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Նատրիումի ֆտորիդ, անօրգանական երկտարր միացություն, քիմիական բանաձևն է՝ [3]: Սպիտակ բյուրեղային նյութ[4]:

Ֆիզիկական հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նատրիումի ֆտորիդը անգույն, խորանարդաձև բյուրեղավանդակով միացություն է, (a = 0,46344 նմ, տարածական խումբ, Fm3m, Z=4)[5]: Լուծվում է ջրում, անջուր ֆտորաջրածնում (HF)[6][7]: Բյուրեղահիդրատներ չի առաջացնում[8]:

Ստացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնության մեջ հանդես է գալիս հազվադեպ հանդիպող վիլլիոմիտ հանքանյութի տեսքով[9][10]: Մուգ կարմիր, մուգ վարդագույն, հազվադեպ հանդիպող անգույն բյուրեղներում պարունակվում է քիչ քանակությամբ NaF, որոնք հանդիպում են Հյուսիսային Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Կոլսկի թերակղզում[11]: NaF հանդիպում է նաև հրաբխային մագմայում և պարունակվում է նեֆելինային սիենիտների բաղադրության մեջ[12]: Արդյունաբերության մեջ նատրիումի ֆտորիդ ստանում են հեկսաֆտորսիլիկատի հիմնային հիդրոլիզից[13]:

ալկալու ավելցուկի դեպքում.

Նատրիումի ֆտորիդի համաշխարհային արտադրությունը տարեկան կազմում է մոտավորապես 10000 տոննա[14]: Ալկալու և թթվի անմիջական փոխազդեցությունից.

Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նատրիումի ֆտորիդի ստացումը պարզ նյութերից[15].

ռեակցիան ընթանում է բուռն կերպով[16][17][18]: Պլավիկյան թթուն քայքայում է առավել թույլ թթուների առաջացրած աղերը[19][20].

Նատրիումի հիդրօքսիդը կարող է քայքայել առավել թույլ հիմքերի առաջացրած աղերը.

Նատրիումի դիֆտորհիդրատի քայքայումից 350 °C ջերմաստիճանի դեպքում.

Կալիումի հեպտաֆտորոնեոբատի և նատրիումի մինչև 1100 °C շիկացումից ստացվում է մաքուր նեոբիտ, կալիումի ֆտորիդ և նատրիումի ֆտորիդ.

Քիմիական հատկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուծույթներում նատրիումի ֆտորիդը հիդրոլիզվում է ըստ անիոնի.

Հիդրոլիզի աստիճանը մեծ չէ, այնպես ինչպես վերջին ռեակցիայում՝ pK = 10,8[21]: Նատրիումի ֆտորիդը փոխազդում է ֆտորաջրածնական թթվի հետ (HF), առաջացնելով՝ նատրիումի երկֆտորհիդրատ[22].

HF-ի ավելցուկի դեպքում առաջանում են նատրիումի բարձրագույն հիդրոֆտորիդներ[23]:

առավել շատ են հանդիպում n = 1÷4 միացությունները[24][25][26] : ՈՒժեղ չցնդող թթուները քայքայում են նատրիումի ֆտորիդը[27].

Պինդ լիթիումի հիդրօքսիդը՝ լիթիումի ֆտորիդի վատ լուծելիության շնորհիվ քայքայում է նատրիումի ֆտորիդը[28]:

Առաջացնում է հեքսաֆտորսիլկատներ և հեքսաֆտորալյումինատներ[26].

Նատրիումի ֆտորիդի հալույթը հանդիսանում է էեկտրոլիտ, այն կարելի է էլեկտրոլիզել՝ ստանալով պարզ նյութեր[29].

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նատրիումի ֆտորիդը և ֆտորապատիտը, որը ևս պարունակում է նատրիումի ֆտորիդ, կիրառվում են ատամի էմալի ամրացման նպատակով, որի մեջ պարունակվում է նույն ֆտորապատիտը։ Բացի ատամի մածուկների մեջ ֆտորի ավելացումից, ստեղծվում են նաև ֆտորացված խմելու ջուր։ Ատամի մածուկը հաճախ պարունակում է նատրիումի ֆտորիդ, որն անհրաժեշտ է կարիեսի կանխարգելմանը։ Բացի դրանից նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է որպես մաքրող միջոց։ Օգտագործվում է նաև քիմիական արդյունաբերության տարբեր ոլորտներում՝ մետալուրգիայի սինթեզման ժամանակ։ Նատրիումի ֆտորիդը ֆրեոնի սինթեզի համար հանդիսանում է ազդանյութ։ Նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է դեղորայքային արտադրության մեջ և բիոքիմիայում։ Ֆտորիդ իոնները կանգնեցնում են գլիկոլիզը: Նատրիումի ֆտորիդը հաճախ օգտագործում են յոդաքացախաթթվի հետ։ Նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է՝ որպես մետաղների մշակման և ալյումինապատման համար օգտագործվող բաղադրիչ նյութ, նյութ զոդման համար, ապակիների, էմալի, կերամիկայի ամրացման մեջ, հատուկ տեսակի թղթերի բաղադրության մեջ մտնող որոշակի բաղադրիչ, որպես հակահրդեհային բաղադրիչ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 sodium fluoride
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0563.html
  3. Robert L. Metcalf (2007), «Insect Control», Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (7th տպ.), Wiley, p. 9 
  4. Haynes, William M., ed. (2011)։ CRC Handbook of Chemistry and Physics (92nd ed.)։ CRC Press։ էջ 5.194։ ISBN 1439855110 
  5. Robert Kapp (2005), «Fluorine», Encyclopedia of Toxicology, 2 (2nd տպ.), Elsevier, pp. 343-346 
  6. Lewis, R.J. Sax's Dangerous Properties of Industrial Materials. 10th ed. Volumes 1–3 New York, NY: John Wiley & Sons Inc., 1999., p. 3248
  7. Murray TM, Ste-Marie LG. Prevention and management of osteoporosis: consensus statements from the Scientific Advisory Board of the Osteoporosis Society of Canada. 7. Fluoride therapy for osteoporosis. CMAJ. 1996;155(7):949–54. PMID 8837545.
  8. Greene Shepherd (2005), «Fluoride», Encyclopedia of Toxicology, 2 (2nd տպ.), Elsevier, pp. 342-343 
  9. NaF MSDS. hazard.com
  10. CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
  11. Pak CY, Sakhaee K, Adams-Huet B, Piziak V, Peterson RD, Poindexter JR (սեպտեմբերի 15, 1995)։ «Treatment of postmenopausal osteoporosis with slow-release sodium fluoride. Final report of a randomized controlled trial.»։ Annals of internal medicine 123 (6): 401–8։ PMID 7639438։ doi:10.7326/0003-4819-123-6-199509150-00001 
  12. Blau Monte, Ganatra Ramanik, Bender Merrill A. (January 1972)։ «18F-fluoride for bone imaging»։ Seminars in Nuclear Medicine 2 (1): 31–37։ doi:10.1016/S0001-2998(72)80005-9 
  13. Martel, B.; Cassidy, K. (2004), Chemical Risk Analysis: A Practical Handbook, Butterworth–Heinemann, p. 363, ISBN 1-903996-65-1 
  14. vcite book |url=http://nhmrc.gov.au/_files_nhmrc/file/publications/synopses/Eh41_Flouridation_PART_A.pdf |format=PDF |year=2007 |title=A systematic review of the efficacy and safety of fluoridation |author=National Health and Medical Research Council (Australia) |isbn=1-86496-415-4 }} Summary: Yeung CA. A systematic review of the efficacy and safety of fluoridation. Evid Based Dent. 2008;9(2):39–43. doi:10.1038/sj.ebd.6400578. PMID 18584000. Lay summary: NHMRC, 2007.
  15. Grant F. D., Fahey F. H., Packard A. B., Davis R. T., Alavi A., Treves S. T. (դեկտեմբերի 12, 2007)։ «Skeletal PET with 18F-Fluoride: Applying New Technology to an Old Tracer»։ Journal of Nuclear Medicine 49 (1): 68–78։ doi:10.2967/jnumed.106.037200 
  16. Bourne volume editor, Geoffrey H. (1986)։ Dietary research and guidance in health and disease։ Basel: Karger։ էջ 153։ ISBN 3-8055-4341-7 
  17. Jr Cornelis Klein, Cornelius S. Hurlbut, (1999)։ Manual of mineralogy : (after James D. Dana) (21st ed., rev. ed.)։ New York: J. Wiley։ ISBN 0-471-31266-5 
  18. Selwitz Robert H, Ismail Amid I, Pitts Nigel B (January 2007)։ «Dental caries»։ The Lancet 369 (9555): 51–59։ PMID 17208642։ doi:10.1016/S0140-6736(07)60031-2 
  19. Wells, A.F. (1984), Structural Inorganic Chemistry, Oxford: Clarendon Press, ISBN 0-19-855370-6 
  20. «Chemical and physical information» (PDF), Toxicological profile for fluorides, hydrogen fluoride, and fluorine, Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATDSR), September 2003, pp. 187, http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp11.pdf, վերցված է 2008-11-01 
  21. Wood Alastair J.J., Eastell Richard (մարտի 12, 1998)։ «Treatment of Postmenopausal Osteoporosis»։ New England Journal of Medicine 338 (11): 736–746։ doi:10.1056/NEJM199803123381107 
  22. Aigueperse, Jean (2005), «Fluorine Compounds, Inorganic», in Ullmann, Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley-VCH, doi:10.1002/14356007.a11_307 
  23. (PDF) Mineral Handbook, Mineral Data Publishing, 2005, http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/villiaumite.pdf. 
  24. Mamelle N, Meunier PJ, Dusan R, Guillaume M, Martin JL, Gaucher A, Prost A, Zeigler G, Netter P (օգոստոսի 13, 1988)։ «Risk-benefit ratio of sodium fluoride treatment in primary vertebral osteoporosis.»։ Lancet 2 (8607): 361–5։ PMID 2899773 
  25. Kleerekoper M, Peterson EL, Nelson DA, Phillips E, Schork MA, Tilley BC, Parfitt AM (June 1991)։ «A randomized trial of sodium fluoride as a treatment for postmenopausal osteoporosis.»։ Osteoporosis international : a journal established as result of cooperation between the European Foundation for Osteoporosis and the National Osteoporosis Foundation of the USA 1 (3): 155–61։ PMID 1790403 
  26. 26,0 26,1 Riggs BL, Hodgson SF, O'Fallon WM, Chao EY, Wahner HW, Muhs JM, Cedel SL, Melton LJ 3rd (մարտի 22, 1990)։ «Effect of fluoride treatment on the fracture rate in postmenopausal women with osteoporosis.»։ The New England Journal of Medicine 322 (12): 802–9։ PMID 2407957։ doi:10.1056/nejm199003223221203 
  27. Division of Oral Health, National Center for Prevention Services, CDC (1993) (PDF), Fluoridation census 1992, http://cdc.gov/fluoridation/pdf/statistics/1992.pdf, վերցված է 2008-12-29. 
  28. Drake Jane Higdon, Victoria J. (2012)։ An evidence-based approach to vitamins and minerals health benefits and intake recommendations (2nd ed. ed.)։ Stuttgart: Thieme։ էջ 143։ ISBN 3131644729 
  29. Halpern, D.F. (2001), «Sodium Fluoride», Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis, John Wiley & Sons, doi:10.1002/047084289X.rs071