Մեթա ֆոն Սալիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեթա ֆոն Սալիս
Meta von Salis Zeichnung.JPG
Ծնվել է մարտի 1, 1855(1855-03-01)[1]
Ծննդավայր Marschlins Castle
Մահացել է մարտի 29, 1929(1929-03-29)[1] (74 տարեկանում)
Մահվան վայր Բազել, Շվեյցարիա[1]
Քաղաքացիություն Flag of Switzerland.svg Շվեյցարիա
Կրթություն Ցյուրիխի համալսարան
Գիտական աստիճան դոկտորի աստիճան
Մասնագիտություն պատմաբան, լրագրող և սուֆրաժիստ
Ծնողներ հայր՝ Ulysses Adalbert von Salis
Meta von Salis Վիքիպահեստում

Բարբարա Մարգարեթա «Մեթա» ֆոն Սալիս (գերմ.՝ Barbara Margaretha "Meta" von Salis, մարտի 1, 1855(1855-03-01)[1], Marschlins Castle - մարտի 29, 1929(1929-03-29)[1], Բազել, Շվեյցարիա[1]), շվեյցարացի ֆեմինիստ, պատմաբան, Ֆրիդրիխ Նիցշեի թղթակիցը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեթա ֆոն Սալիսը ծնվել է 1855 թվականին իրենց ընտանեկան կալվածքում՝ Մարսչլինս ամրոցում (Իգիս, Գրաուբյուդեն)։ Նրա ծնողները՝ Ուրսուլա Մարգարթեան և Ուլիսսես Ադալբերթ ֆոն Սալիսը էին, վերջինս բնագետ էր։ 1863-1868 թվականներին Ֆրիենդրիխշաֆենում (Գերմանիա) ընդունվել է աղջիկների համար նախատեսված դպրոց, ապա մինչև 1871 թվականը սովորել է Շվեյցարիայի մեկ այլ՝ աղջիկների համար նախատեսված դպրոցում։ Դպրոցը ավարտելուց հետո, նախքան 1883 թվականին պատմություն և փիլիսոփայություն ուսումնասիրելու համար Ցյուրիխի համալսարան ընդունվելը, նա որպես տնային դաստիարակչուհի աշխատել է Գերմանիայի, Անգլիայի և Իռլանդիայի բազմաթիվ հարուստ ընտանիքներում[2][3]։ Նա 1887 թվականի Ագնես Պոուտոյի մասին դոկտորականը պաշտպանելով դարձել է շվեյցարացի առաջին կինը, որը դարձել է պատմական գիտությունների թեկնածու[4]։ Նա ասում է, որ գիտական աստիճանն իրեն պետք էր ոչ թե իր անձի համար, ավելի շուտ նա ստացել էր այն «կանանց հարցերի» համար[4]։

Համալսարանից հետո Մեթա ֆոն Սալիսը Շվեյցարիայում կանանց ընտրական իրավունքի համար աշխատել է որպես արտահաստիքային լրագրող և խոսնակ։ 1887 թվականին նա «Zurich Post»-ում հոդված է գրել, որն առաջիններից էր, որ վիճարկել է Շվեյցարիայի քաղաքացիների ընդհանուր ընտրական իրավունքը[2]։ Ցյուրիխում 1884 թվականի նա հանդիպում է փիլիսոփա և գրող Ֆրիդրիխ Նիցշեին[3]։ Չնայած ֆեմինիստների և կանանց շարժման նկատմամբ Նիշցեի անտարբերությանը` նրանք երկար ժամանակ ընկերություն են արել[4]։ Նրանց առաջին հանդիպումից հետո ֆոն Սալիսը 1886 և 1887 թվականների ամռանը մի քանի շաբաթ անցկացրել է Սիլս Մարիայում գտնվող նրա տանը[3]։ Թեև նրանք մտերիմ ընկերներ էին, ֆոն Սալիսը զարհուրել էր, երբ ինչ-որ մեկից լսել էր, որ Նիշցեն և ինքը պետք է ամուսնանան[4]։ 1894 թվականին նա օգնել է Նիշցեի քրոջը՝ Էլիզաբեթ Ֆյորսթեր-Նիշցեին, հիմնել Նիշցեի արխիվը, սակայն Նիշցեի հետ վեճից հետո ֆոն Սալին դադարել է արխիվում իր աշխատանքները[3]։ Բացի սրանից, ֆոն Սալիսն էր, որ Վիլլա Սիլբերբլիքում Նիշցեի և իր քրոջ համար տուն է գնել, որտեղ Նիշցեն ապրում էր մինչև իր կյանքի մայրամուտը։ Նրա մահից հետո տունը դարձել էր Նիշցե-արխիվ հավաքածուի մշտական պահպանման վայրը[4]։

Ֆոն Սալիսը 1904 թվականին կարճ ժամկետով ազատազրկվել է, քանի որ պաշտպանում էր երկու սխամբամբ մեղադրվող կանանց՝ փողերի յուրացման համար[5]։ Հիասթափվելով շվեյցարական ժողովրդական գործընթացից, նա իր վաղեմի ընկեր Հեդվիգ Կիմի հետ բնակություն է հաստատել Իտալիայի Կապրի կղզում։ Հեդվիգի և Էրնսթ ֆիգ Վինթերի ամուսնությունից հետո ֆոն Սալիսը 1910 թվականի մինչև իր մահը (1929) զույգի հետ ապրել է Բասելի նրանց տանը։ Հետագայում նա թողել է ֆեմինիստական շարժումը, փոխարենը իր աշխատություններից շատերը կենտրոնացած էին գերմանական ազգայնականության և պահպանողական ռասայական տեսության վրա[2][3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118811932 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 Bollinger Andrea (12 December 2011)։ «Salis, Meta von (Marschlins)»։ Historical Dictionary of Switzerland։ Վերցված է 29 September 2014 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 «Porträt: von Salis-Marschlins, Meta (Barbara Margaretha)»։ Nietzsche Online։ Saarland University։ 25 July 2002։ Վերցված է 29 September 2014 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Young Julian (2010)։ Friedrich Nietzsche: A Philosophical Biography։ Cambridge University Press։ էջ 390։ ISBN 978-1-139-48712-2 
  5. Diethe Carol (2013)։ «Salis-Marschlins, Meta von (1855–1929)»։ Historical Dictionary of Nietzscheanism։ Scarecrow Press։ էջեր 311–312։ ISBN 978-0-8108-8032-0