Հևլոկ Էլիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հևլոկ Էլիս
անգլ.՝ Henry Havelock Ellis
Portrait of Havelock Ellis (1859-1939), Psychologist and Biologist (2575987702) crop.jpg
Ծնվել էփետրվարի 2, 1859(1859-02-02)[1][2][3][…]
Կրոյդոն, Քրոյդոն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել էհուլիսի 8, 1939(1939-07-08)[1][2][3][…] (80 տարեկան)
Hintlesham, Babergh, Սուֆոլք, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Մասնագիտությունբժիշկ, հոգեբան և գրող
Գործունեության ոլորտsexology?
Ալմա մատերSt Thomas's Hospital Medical School? և Լոնդոնի թագավորական քոլեջ
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[1]
Ամուսին(ներ)Edith Ellis?
Havelock Ellis Վիքիպահեստում

Հենրի Հևլոկ Էլիս առավել հայտնի է որպես Հևլոկ Էլիս (անգլ.՝ Henry Havelock Ellis, փետրվարի 2, 1859(1859-02-02)[1][2][3][…], Կրոյդոն, Քրոյդոն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հուլիսի 8, 1939(1939-07-08)[1][2][3][…], Hintlesham, Babergh, Սուֆոլք, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի բժիշկ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլլիսի հայրը եղել է նավապետ: Իր երիտասարդության տարիներին ապագա գիտնականը Ավստրալիայում աշխատել է որպես ուսուցիչ: 1891 թվականին ամուսնացել է սուֆրաժիստ Էդիթ Լիեսի հետ, որը չէր թաքցնում իր լեսբիական հակումները: Իր հուշերում Էլիսը խոստովանել է, որ իրենց ամուսնությունը հիմնականում հորինված էր, և որ նա մինչև 60 տարեկանը տառապել է սեռական անզորությունից:

Հետազոտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1897 թվականին հրատարակել է համասեռամոլության մասին առաջին անգլալեզու բժշկական ձեռնարկը, որը Էլիսը ավելի վաղ գրել է Ջոն Էդինգթոնի հետ համագործակցությամբ (նա մահացել է 1893 թվականին)։

Մեծ Բրիտանիայում լույս տեսած «Սեռի հոգեբանության ուսումնասիրությունները» առաջին հատորը ցնցել է Վիկտորիայի հասարակությանը և դարձել բուռն դատական գործընթացի առիթ: Նիստի ընթացքում դատավորը որոշել է, որ գրքի ենթադրյալ գիտական արժեքը «պարզապես պատրվակ է՝ հորինված անպարկեշտությունները վաճառելու համար»[4]: Էլիսը հետագա հատորները տպագրել է ԱՄՆ-ում: Այս աշխատանքը մանրամասնորեն ուսումնասիրում է մարդու սեռական վարքի այնպիսի կողմերը, ինչպիսիք են համասեռականությունը, ձեռնաշարժությունը և սեռական շեղումները:

Էլլիսը սեռական գործունեությունը տեսնում էր որպես մարդու բնության բնական և առողջ դրսևորում: Նա իր խնդիրն էր համարել քանդել անտեղյակության և նախապաշարմունքի բոլոր այն շերտերը, որոնք կուտակվել էին «սեռական գաղտնիքների» շուրջ 20-րդ դարի սկզբին: Ընդհանրապես հոռետեսորեն վերաբերվելով հոգեվերլուծությանը որպես գեղագիտական, այլ ոչ թե բժշկական երեւույթին, նա հարաբերություններ է պահպանել Ֆրոյդի հետ, որպես «մտքի ամենամեծ վարպետներից մեկը»[5]:

Էլլիսն առաջիններից մեկն է եղել (նախքան Ֆրեյդը), որը ուսումնասիրել է ավտոեռոտիզմը և նարցիսիզմը: Ղեկավարել է Գալթոնի ինստիտուտը` եվգենիկայի կողմնակիցների ամենամեծ ասոցիացիան: Որպես Սեռական բարեփոխումների համաշխարհային լիգայի նախագահ (1928 թվականից) արտահայտել է գաղափարներ, որոնք արմատական էին իր ժամանակի համար՝ նախանշելով սեռական հեղափոխության գաղափարը[6]: Մասնավորապես, խոսել է գենդերային հավասարության և երիտասարդների համակարգված սեռական դաստիարակության մասին: իացել է Ֆաբիան հասարակությանը և մասնակցել է 17-րդ դարի անգլիական դրամայի հանրահռչակման նախագծին:

Էլիսը համասեռամոլության մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1896 թվականին Գերմանիայում հրատարակել է մի գիրք՝ «Սեռական հակադարձություն» վերնագրով, որը գրվել է դրանից մի քանի տարի առաջ Ջոն Էդինգթոն Սայմոնդսի հետ համագործակցությամբ։ Մեկ տարի անց այն տպագրվել է նաև Անգլիայում, բայց այնտեղ քրեական հետապնդում է իրականացվել որպես «ցանկասեր, վնասակար, արատավոր, կեղտոտ, սկանդալային և անպարկեշտ»[7]: Դա այն ժամանակ, երբ Օսկար Ուայլդը վերջերս էր պատիժը կրում համասեռամոլության համար: Գիրքը պարունակել է գիտական ​​ակնարկ այն ժամանակ հայտնի բոլոր փաստերի մասին, որոնք վերաբերում էին կենդանիների, «պարզունակ» (ոչ քաղաքակրթական) ժողովուրդների և Էլլիսի ժամանակակից դարաշրջանում հոմոսեքսուալ հարաբերություններին: Ինքը՝ Էլիսը, նկարագրել է իր հոմոսեքսուալ ժամանակակիցների կյանքի ներկայացումը.

Այս պատմությունները ձեռք են բերվել մասնավոր կերպով․ նրանց հերոսները բանտերի և խենթ տների բնակիչներ չեն, շատ դեպքերում նրանք երբեք չեն խորհրդակցել բժշկի հետ իրենց... բնազդների վերաբերյալ: Նրանք վարում են հասարակության հասարակ և երբեմն հարգված անդամների կյանք[8]:

Այս ներկայացման արմատականությունը բաղկացած էր այն փաստից, որ համասեռամոլները ներկայացվում էին որպես նորմալ մարդիկ `տարբերվելով մյուսներից հիմնականում միայն իրենց սեռական նախասիրություններից: Էլիսը մերժել է հոմոսեքսուալության մասին «դեգեներատիվ հիվանդություն», անբարոյականություն և հանցագործություն պատկերացումները[9][10]: Նա դիտում էր համասեռամոլությունը որպես որոշակի բնածին սեփականություն[10], որը կյանքի է կոչվում կյանքի փորձով: Էլիսը թերահավատորեն է վերաբերվել համասեռամոլության բուժման հնարավորությանը: Նա «ապաքինված» համասեռամոլների («շրջված») ամուսնությունները անհեռանկար է համարել՝ պնդելով, որ.

Թվացյալ փոփոխությունը մակերեսային է, փոխակերպված դիրքորոշում ժամանակ մարդը դառնում է ավելի դժբախտ, ինչպես իր, այնպես էլ իր կնոջ համար[11]։

Նա «ձեռնպահությունը» համարել է իդեալական տարբերակ համասեռամոլների համար։

Համասեռամոլության մասին շատ տվյալներ կան Էլիսի այլ գրություններում, հատկապես «Սեռի հոգեբանության ուսումնասիրությունները» յոթ հատորում: Իր կյանքի վերջում Էլիսը շատ ազդեցիկ դարձավ Անգլիայում և Միացյալ Նահանգներում: Նրա գրքերը հնարավորություն տվեցին քննարկել սեքսուալությունը՝ կոտրելով վիկտորիանական դարաշրջանի տաբուները:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Proleksis enciklopedija (хорв.) — 2009.
  4. Хэвлок Эллис в Британской энциклопедии
  5. История психологии в лицах: Хэвлок Эллис(չաշխատող հղում)
  6. История психологии в лицах: Хэвлок Эллис(չաշխատող հղում)
  7. Իգոր Սեմենի Կոն В лабиринтах познания // Лунный свет на заре. — М.: ACT – Олимп,, 2003. — ISBN 5-17-015194-2, 5-8195-0836-Х
  8. Ibid. P. 68. Цит. по: Мондимор Френсис Марк. Гомосексуальность: Естественная история / Пер. с англ. Л. Володиной. Екатеринбург: У-Фактория, 2002, с. 74. ISBN 5-94799-085-7
  9. Իգոր Սեմենի Կոն В лабиринтах познания // Лунный свет на заре. — М.: ACT – Олимп,, 2003. — ISBN 5-17-015194-2, 5-8195-0836-Х
  10. 10,0 10,1 Психологическая энциклопедия. 2-е изд. / Под ред. Р. Корсини, А. Ауэрбаха. — СПб.: Питер, 2006. — 1096 с: ил. ISBN 5-272-00018-8
  11. Ellis H., Symonds J. Op. cit. P. 146. Цит. по: Мондимор Френсис Марк. Гомосексуальность: Естественная история / Пер. с англ. Л. Володиной. Екатеринбург: У-Фактория, 2002, с. 77. ISBN 5-94799-085-7