Հիսար (Տաջիկստան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Hisor-Tajikistan1.jpg
ԵրկիրՏաջիկստան Տաջիկստան
Մակերես9,6 կմ²
ԲԾՄ802±1 մետր
Բնակչություն23 200 մարդ (2010)[1]
Ժամային գոտիUTC+5
Փոստային ինդեքսներ734000
##Հիսար (Տաջիկստան) (Տաջիկստան)
Red pog.png

Հիսար (տաջ.՝ Ҳисор) , քաղաք [2] հանրապետական ​​ենթակայության Տաջիկստանում՝ Խանակա գետի ( Կաֆիռնիգանի վտակ) Հիսարի ջրանցքի հատման կետում։ Մինչև 2016 թվականը՝ Հիսարի շրջանի վարչական կենտրոնը։

Հիսարն արդեն ստացել է քաղաքի կարգավիճակ՝ 1993 թվականի հունիսի 26-ին Տաջիկստանի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի որոշման հիման վրա, սակայն 2005 թվականին զրկվել է այդ կարգավիճակից և կրկին հայտարարվել է Ավան[3]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիսարը գտնվում է հանրապետության արևմտյան մասում և Հիսարյան հովտում, նախկին Հիսար շրջանի կենտրոնում, Դուշանբեից 20 կմ դեպի արևմուտք և Դուշանբեի միջազգային օդանավակայանից 30 կմ հեռավորության վրա։ Հիսարի տարածքով են հոսում Խանակա գետը և Հիսարի մեծ ջրանցքը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիսարի հովիտը պատմական աղբյուրներից հայտնի է որպես տարածք, որի քաղաքներով անցնում էր Մեծ Մետաքսի ճանապարհի քարավան առևտրային ճանապարհը։ Մինչ արաբների արշավանքը այս տարածքում գոյություն են ունեցել Ահարոնի և Շումանի պետական ​​կազմավորումները։

Այս վայրը զրադաշտական ​​«Ավեստա» սուրբ գրքում հիշատակվում է «Շումոն» անունով։ 11-րդ դարում «Հիսար» («Гиссар») բառն առաջին անգամ գրանցվել է որպես գյուղի, թաղամասի կամ վարչական միավորի անուն[4]։

Արաբական խալիֆայության օրոք տեղի բնակչությունն ընդունել է իսլամ։ 9-10-րդ դարերում եղել է Սամանիների պետության կազմում։ 11-րդ դարում և 19-րդ դարի սկզբին քաղաքը մտնում էր թյուրքա-մոնղոլական պետական ​​կազմավորումների մեջ, իսկ 19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբին՝ Բուխարա էմիրության կազմում։ Հիսարում պահպանվել են մեդրեսեն (այժմ՝ թանգարան) և Հիսար ամրոցի ավերակները։

1953 թվականին Հիսար գյուղը ստացել է քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ[5]։

Անասնաբուծություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիսարը հայտնի է իր ոչխարների հիսար ցեղատեսակով՝ « Հիսարյան ոչխար» (տաջ.՝ гӯсфанди ҳисорӣ), մսային և ճարպային պոչի ուղղության ոչխարների տեսակներից, որն ամենամեծն է ոչխարների բոլոր մշակովի ցեղատեսակների մեջ (ոչխար)։ Ցեղատեսակը տարածված է Կենտրոնական Ասիայում, հիմնականում Տաջիկստանում։ Ոչխարն իր անունը ստացել է Հիսար լեռնաշղթայից, որը գտնվում է Տաջիկստանի արևմտյան մասում՝ լեռնային համակարգում։

Հիսարի ոչխարների ցեղատեսակը բուծվել է Հիսարի լեռնային արոտավայրերում ժողովրդական սելեկցիայի միջոցով։ Ենթադրվում է, որ Հիսարյան ոչխարերը ճարպոտ ոչխարների առանձին ցեղատեսակ են։ Այս մեկուսացումը տեղի է ունեցել այս ոչխարերի այլ ցեղատեսակներից ամբողջական մեկուսացման և այս ցեղի բուծման տարածքում հատուկ բնական պայմանների պատճառով։ Հիսարյան ոչխարը նույնիսկ ավելի մեծ է, քան, այսպես կոչված, «Լինքոլն ոչխարը», բլրի մեջ դրանք հասնում են 85 սանտիմետրի, իսկ ոչխարները՝ 80 սանտիմետրի, միջինում կրծքավանդակի խորությունը կազմում է մոտ 35 սանտիմետր։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 28700 մարդ[6]։

Ըստ ազգության[7].

Հիսարում գործում են կենտրոնական հիվանդանոց, պոլիկլինիկա, մի շարք բուժհաստատություններ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման կտրուկ ցամաքային է, տարեկան միջին տեղումները 2300 մմ-ից ավելի են։

Հիսարի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին օրական °C (°F) 1.7
(35.1)
3.2
(37.8)
8.5
(47.3)
14.6
(58.3)
18.9
(66)
23.9
(75)
26.2
(79.2)
24.6
(76.3)
19.9
(67.8)
14.2
(57.6)
9.0
(48.2)
4.6
(40.3)
14.1
(57.4)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 65.7
(2.587)
73.4
(2.89)
107.2
(4.22)
105.0
(4.134)
86.2
(3.394)
7.4
(0.291)
3.8
(0.15)
0.8
(0.031)
3.1
(0.122)
30.8
(1.213)
43.2
(1.701)
59.4
(2.339)
568.0
(22.362)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.1 mm) 11.0 12.2 14.8 12.9 10.2 2.9 1.5 0.6 1.1 5.4 7.3 10.6 90.5
% խոնավություն 67.7 66.8 63.8 60.6 54.0 41.3 39.3 40.6 43.1 52.1 57.9 65.6 54.4
աղբյուր: «The Climate of Hisor»։ Weatherbase։ Վերցված է 2 August 2014 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Tajikistan Population Census for 2010
  2. Переименование 10 городов и районов, а также Кайраккумского водохранилища
  3. «Гиссар. История посёлка»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-02-01-ին։ Վերցված է 2021-11-17 
  4. «Гиссар - Туры в Таджикистан 2020-2021» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-04-10-ին։ Վերցված է 2021-04-10 
  5. Ведомости Верховного Совета СССР. № 3 (797), 1954 г.
  6. «Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан.»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-02-ին։ Վերցված է 2021-11-17 
  7. «Гиссар»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-04-03-ին։ Վերցված է 2021-11-17 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]