Հետծննդաբերական դեպրեսիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հետծննդաբերական դեպրեսիա
Տեսակհիվանդություն
Բժշկական մասնագիտությունհոգեբուժություն, Հոգեթերապիա և կլինիկական հոգեբանություն
ՀՄԴ-9648.4

Հետծննդաբերական դեպրեսիա (ՀԾԴ), (պոստնատալ դեպրեսիա) տրամադրության խանգարում՝ կապված ծննդաբերութան հետ[1][2]: Ախտանշանները կարող են ներառել ծայրահեղ տխրություն, էներգիայի պակաս, անհանգստություն, լացի դրվագներ և քնի ու ախորժակի փոփոխություններ[1]: Սովորաբար սկսվում է երեխայի ծնվելուց հետո` մեկ շաբաթից մինչև մեկ ամսվա ընթացքում[1]: ՀԾԴ-ն կարող է նաև բացասաբար անդրադառնալ նորածնի վրա[3]:

Պատճառագիտություն և ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի դեռ ՀԾԴ-ի ճշգրիտ պատճառը պարզ չէ, որպես պատճառ համարվում է ֆիզիկական ու հոգեհուզական գործոնների համակցությունը[4]: Սա կարող է ներառել այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են հորմոնալ փոփոխությունները և անքնությունը[4]: Ռիսկի գործոններն են հետծննդաբերական դեպրեսիային նախորդող դրվագները, երկբևեռ խանգարումները, անամնեզում դեպրեսիայի դեպքերը, հոգեբանական սթրեսը, ծննդաբերական բարդությունները, աջակցության պակասը կամ դեղի սխալ օգտագործումը[4]: Ախտորոշումը հիմնված է անձի ախտանիշների վրա [5]: Շատ կանայք ծննդաբերությունից հետո ունենում են կարճաժամկետ անհանգստություն և տրամադրության անկում, սակայն հետծննդաբերական դեպրեսիա պետք է կասկածել այն դեպքում, երբ ախտանշանները ընթանում են ծանր ու տևում են մոտավորապես երկու շաբաթ[6]:

Կանխարգելում և բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած ռիսկի գործոններին՝ հոգեսոցիալական աջակցությունը կարող է պաշտպանել ՀԾԴ-ից[7]: ՀԾԴ-ի բուժումը ներառում է խորհրդատվություն և դեղամիջոցներ[8]: Խորհրդատվության տեսակները, որոնք ավելի արդյունավետ են, ներառում են միջանձնային հոգեթերապիա (ՄԱՀ), ճանաչողական վարքագծային թերապիա (ՃՎԹ) և հոգեշարժական թերապիա[8]: Ըստ նախնական հետազոտութոունների ապացույցների կիրառվում են ընտրողական սերոտոնինային ընկալիչների արգելակիչներ (ԸՍԸԱ)[8]:

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԾԴ-ն հանդիպում է հետծննդաբերական շրջանում գտնվող կանանց գրեթե 15%-ի մոտ[9][10]: Ավելին, տրամադրության այս խանգարումները 1-26% դեպքերում հանդիպում են նաև նորաթուխ հայրիկների մոտ[11]: Հետծննդաբերական պսիխոզը հետծննդաբերական տրամադրության խանգարումների առավել ծանր ձևն է, հանդիպում է ծննդաբերությունից հետո 1000 կնոջից 1-2-ի մոտ[12]: Հետծննդաբերական պսիխոզը մինչև մեկ տարեկան երեխաների սպանության առաջատար պատճառներից է, որը ԱՄՆ-ում հանդիպում է 100000 ծնունդից մոտավորապես 8-ի դեպքում[13]:

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԾԴ-ի ախտանիշները կարող են զարգանալ ծննդաբերությունից հետո մեկ տարվա ընթացքում՝ ցանկացած պահի[14]: Սովորաբար, ՀԾԴ ախտորոշելիս հաշվի են առնվում առնվազն երկու շաբաթ տևող նշաններն ու ախտանիշները[15]: Դրանք են՝

Էմոցիոնալ

  • հարաճող տխրություն, անհանգստություն կամ «դատարկ» տրամադրություն[14]
  • տրամադրության ծայրաստիճան տատանումներ[15]
  • հիասթափություն, անհանգստություն, բարկություն[14][16]
  • հուսահատության կամ անօգնական լինելու զգացում[14]
  • մեղքի զգացում, ամոթ[14][16]
  • ցածր ինքնագնահատական[14]
  • թմրամոլություն, դատարկության զգացում[14]
  • հյուծում[14]
  • անհարմարավետության զգացում[14]
  • երեխայի հետ անհաջող կապ[15]
  • անադեկվատություն երեխայի խնամքի հարցում[14][16]

Վարքագծային

  • առօրյա գործունեության նկատմամբ հետաքրքրության պակաս[14][15][16]
  • էներգիայի պակաս կամ բացակայություն[14]
  • ցածր լիբիդո (սեռական ակտիվություն)[17]
  • ախորժակի փոփոխություն[14][16]
  • հոգնածություն, էներգիայի և մոտիվացիայի նվազեցում[16]
  • վատ ինքնախնամք[15]
  • մեկուսացում հասարակությունից[14][15]
  • անքնություն կամ քնկոտություն[14][15]:

Ճանաչողական

  • պարզ մտածողության և որոշումներ կայացնելու կարողության թուլացում[16]
  • ցրվածություն և վատ հիշողություն[16]
  • երեխային ճիշտ չխնամելու վախ կամ վախ երեխայից[14]
  • ինքն իրեն, երեխային կամ ամուսնուն վնասելու տագնապ[15][16]

Սկիզբ և ընթացք

Հետծննդաբերական դեպրեսիան սովորաբար սկսվում է ծննդաբերությունից հետո երկու շաբաթից մեկ ամսվա ընթացքում[18]: Ներքաղաքային հոգեկան առողջության կենտրոններից մեկի կատարած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հետծննդաբերական դեպրեսիաների 50%-ը սկսվում է մինչև ծննդաբերությունը[19]: Հետևաբար, Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկում (ՀԽԱՎՁ, DSM-5) հետծննդաբերական դեպրեսիան ախտորոշվում է որպես շուրջծննդյան սկիզբ ունեցող դեպրեսիվ խանգարում, որտեղ «շուրջծննդյան սկիզբ»-ը սահմանվում է ինչպես ցանկացած ժամանակ կամ հղիության, կամ ծննդաբերությունից հետո մինչև չորս շաբաթվա ընթացքում: ՀԾԴ-ն կարող է տևել մի քանի ամսից մինչև մեկ տարի[20]: Հետծննդաբերական դեպրեսիան կարող է հանդիպել նաև այն կանանց մոտ, ովքեր ունեցել են վիժումներ[21]: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ տղամարդկանց մոտ ՀԾԴ-ի բարձր մակարդակ դիտվում է երեխայի ծնվելուց հետո 3-6 ամսվա ընթացքում[22]:

Ծնող-երեխա փոխհարաբերություններ

Հետծննդաբերական դեպրեսիան կարող է խանգարել նորմալ մայր-նորածին կապին և բացասաբար ազդել երեխայի զարգացման վրա: Հետծննդաբերական դեպրեսիան կարող է հանգեցնել մայրերի կողմից ոչ ճիշտ իրականացվող երեխայի խնամքին[23]: Երեխայի խնամքի այս անհամապատասխանությունները ներառում են կերակրման, քնի ռեժիմ և առողջության պահպանում[23]:

Հազվադեպ, 1000-ից 1-2-ի մոտ հետծննդաբերական դեպրեսիան արտահայտվում է հետծննդաբերական պսիխոզի ձևով[24]: Այս դեպքերում, հատկապես այն կանանց շրջանում, ովքեր նախնիկում եղել են հոգեբուժական հիվանդանոցներում[25], կարող են դիտվել մանկասպանության դեպքեր: ԱՄՆ-ում տարեկան գրանցվող մանկասպանութան դեպքերի առաջատար պատճառներից է հետծննդաբերական դեպրեսիան (8/100000)[26]:

Պատճառագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԾԴ-ի պատճառը ամբողջությամբ պարզ չէ: Վարկած կա, որ հորմոնալ փոփոխությունները, գենետիկական գործոնները և կյանքում կատարված շրջադարձային իրադարձությունները առավել հավանական պատճառ են հանդիսանում: Փաստեր կան, որ հորմոնալ փոփոխութոունները կարող են մեծ դեր խաղալ: Ուսումնասիրվել են էստրոգենը, պրոգեստերոնը, թիրոիդ հորմոնը, տեստոստերոնը, կորտիկոտրոպ ռիլիզինգ հորմոնը և կորտիզոլը[27]:

Հայրիկները, ում օրգանիզմը չի ենթարկվում խորը հորմոնալ փոփոխությունների, նույնպես ունենում են հետծննդաբերական դեպրեսիա[28]; Տղամարդկանց մոտ պատճառները կարող են տարբեր լինել:

Վարկած կա, որ նորածնի մասին հոգ տանեը բերում է ապրելակերպի էական փոփոխությունների, ինչը հանգեցնում է ՀԾԴ-ի: Որոշ փաստեր ապացուցում են այս վարկածը: Մայրիկները, ովքեր իրենց նախորդ երեխաների դեպքում չեն տառապել ՀԾԴ-ով, վերջին ծննդաբերությունից հետո, այնուամենայնիվ, կարող են հիվանդանալ[29]: Չնայած կենսաբանական և հոգեսոցիալական փոփոխություններին, որոնք կարող են ուղեկցել հղիությանը և հետծննդաբերական շրջանին, շատ կանանց մոտ այդպես էլ չի ախտորոշվում ՀԾԴ[30][31]:

Ռիսկի գործոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչդեռ ՀԾԴ-ի պատճառներն ամբողջովին պարզված չեն, առանձնացվում են մի շարք ռիսկի գործոններ՝

Արհեստական կերով սնուցումը, նախկինում տարած դեպրեսիան և ծխախոտի օգտագործումն ունեն ապացուցված հավելող ազդեցություն[33]: Որոշ հետազոտություններ կապ են գտել մոր մոտ դոկոսահեքսանաթթվի (ԴՀԹ) ցածր մակարդակի հետ[38]:

Վերը թվարկված գործոնները փոխկապակցված են ՀԾԴ-ի հետ, սակայն այս կապը չի նշանակում, որ դրանք անմիջական պատճառ են հանդիսանում: Փոխարենը դրանք կարող են հրահրվել որևէ ուրիշ գործոնով և հակառակը, որոշ գործոններ համարվում են հետծննդաբերական դեպրեսիայի պատճառ, օրինակ՝ հասարակության կողմից աջակցության պակասը[39]:

Զարմանալի չէ, որ կանայք, ովքեր ունեն ավելի քիչ միջոցներ, ավելի շատ են հակված հետծննդաբերական դեպրեսիայի, քան այն կանայք, ովքեր ավելի ապահովված են, օրինակ՝ ֆինանսապես: ՀԾԴ-ի դրույքաչափերը նվազեցվում են, քանի որ եկամուտը աճում է[40]: Քիչ ապահովված կանայք ավելի հավանական է, որ կունենան չպլանավորված կամ անցանկալի հղիություն՝ մեծացնելով ՀԾԴ-ի ռիսկը: Նրանք կարող են նաև համալրել ցածր եկամուտ ունեցող միայնակ մայրերի շարքը: Մինչև մայրանալը ցածր եկամուտ ունեցող կանանց հասանելիությունը որևէ եկամտի աղբյուրի ավելի սահմանափակ է:

Հետազոտությունները նաև ապացուցել են մայրիկների «մրցավազքի» ու հետծննդաբերական դեպրեսիայի միջև կապը: Սոցիալական գործոնները ստուգելուց հետո, ինչպիսիք են տարիքը, եկամուտը, կրթությունը, ամուսնական կարգավիճակը և երեխայի առողջությունը, ապացուցվել է, որ աֆրոամերիկացի մայրիկները ՀԾԴ-ի ամենաբարձր ռիսկն ունեն (մինչև 25%), իսկ ասիացի մայրիկները՝ ամենացածրը (մինչև 11,5%): Առաջին կարգի ազգերի, Կովկասի ու Իսպանիայի կանանց մոտ ՀԾԴ-ի ցուցանիշները միջին են[40]։ Կանխատեսումներ կան, որ տղամարդկանց մոտ 50%–ով բարձրանում է ՀԾԴ–ի զարգացումը, եթե նրանց զուգընկերն ունի ՀԾԴ[41]։ Սեռական կողմնորոշումը[42] ևս ՀԾԴ–ի ռիսկ է։ 2007 թվականին Ռոզի և գործընկերների կողմից կատարված հետազոտությունների ընթացքում ուսումնասիրվել է ՀԾԴ–ի զարգացումը լեսբուհի և բիսեքսուալ մայրիկների մոտ, հետո համեմատվել հետերոսեքսուալ ընտրանքային խմբի հետ։ Ապացուցված է, որ լեսբուհի և բիսեքսուալ մայրիկները Էդինբուրգի հետծննդաբերական դեպրեսիայի աղյուսակում նշանակալիորեն ավելի բարձր ցուցանիշներ ունեն, քան հետերոսեքսուալ կանայք[43]։ ՀԾԴ–ի այս բարձր ցուցանիշները բերում են հասարակության կողմից ավելի քիչ աջակցության, մասնավորապես իրենց ընտանիքների կողմից քննադատողական վերաբերմունքի[44]։ Առաջարկվել է նաև կապ հետծննդաբերական թիրոիդիտի և հետծննդաբերական դեպրեսիայի միջև, ինչպես նաև ՀԾԴ–ի ու հակաթիրոիդ հակամարմինների միջև, բայց սա դեռևս վիճահարույց հարց է[45]։

Բռնություն

Բռնության և հետծննդաբերական դեպրեսիայի միջև կապի վերաբերյալ կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կանանց նկատմամբ բռնությունը շատացնում է հետծննդաբերական դեպրեսիայի դեպքերը[46]։ Աշխարհում կանանց գրեթե մեկ երրորդը կյանքի ընթացքում ենթարկվում է ֆիզիկական կամ սեռական բռնության[47]։ Կանանց նկատմամբ բռնությունները տեղի են ունենում տարաձայնությունների հետևանքով[47]։ Կարևոր է նշել, որ հետազոտությունների են ենթարկվել միայն տղամարդկանց կողմից կատարված բռնությունները և հաշվի չեն առնվել կանանց կողմից իրագործված այն բռնությունները, որոնց հետևանքով տուժել են և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք։ Ավելին, կանանց նկատմամբ բռնությունը սահմանվել է որպես «գենդերային հիմունքներով կատարված ցանկացած բռնություն», որի արդյունքներն են կանանց ֆիզիկական, սեռական կամ հոգեբանական վնասը և տառապանքը[46]։ Հետծննդաբերական դեպրեսիայի դեպքերի աճը կապված է նաև այնպիսի հոգեբանական և մշակութային գործոնների հետ, ինչպիսիք են դեպրեսիայի անամնեզը, կյանքի ընթացքում սթրեսային իրավիճակները, վաղ սեռահասունությունը կամ հղիությունը, հղիության ընթացքում անհանգստությունը և հասարակության կողմից աջակցության պակասը[43][46]։ Կանանց նկատմամբ բռնությունը քրոնիկ սթրեսոր գործոն է, այսպիսով դեպրեսիան զարգանում է, երբ որևէ մեկը այլևս չի կարողանում դիմակայել բռնություններին[46]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չափորոշիչներ

Հետծննդաբերական դեպրեսիան հայտնի է որպես «շուրջծննդաբերական սկզբով դեպրեսիվ խանգարում»։ Շուրջծննդաբերական սկիզբ նշանակում է ցանկացած պահ՝ հղիության ընթացքից մինչև ծննդաբերությունից հետո չորս շաբաթվա ընթացքում։ Էական տարբերություն չկա այն դեպրեսիվ դրվագների մեջ, որոնք առաջացել են հղիության ընթացքում կամ ծննդաբերությունից հետո[48]։ Այնուամենայնիվ, մասնագետների մեծամասնությունը շարունակում է հետծննդաբերական դեպրեսիան ախտորոշել որպես դեպրեսիա, որն առաջանում է ծննդաբերությունից հետո մեկ տարվա ընթացքում[49]։

Հետծննդաբերական դեպրեսիայի ախտորոշման համար պահանջվող չափորոշիչները նույնն են, ինչ ծննդաբերական ելքով չավարտված հղիություններից հետո առաջացած ծանր ու թեթև դեպրեսիաներինը։ Այդ չափորոշիչներն ընդգրկում են ստորև թվարկված ինն ախտանիշներից առնվազն հինգը՝ երկու շաբաթ տևողությամբ[48]

  • տխրության, դատարկության կամ հուսահատության զգացում՝ գրեթե ամեն օր
  • հետաքրքրության պակաս առօրյա գործողություններում
  • ախորժակի կամ քաշի կորուստ
  • քնի խանգարումներ
  • անհանգստության զգացում
  • էներգիայի պակաս
  • մեղավորության զգացում
  • կենտրոնացման խանգարում կամ հարաճող անորոշություն
  • մահվան մասին կպչուն մտքեր՝ ինքնասպանության ծրագրերով կամ առանց դրանց:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 «Postpartum Depression Facts»։ NIMH (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից հունիսի 21, 2017-ին։ Վերցված է հունիսի 11, 2017 
  2. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Paul2010 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  3. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20094 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  4. 4,0 4,1 4,2 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH20173 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  5. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20093 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  6. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH20175 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  7. «Perinatal Depression: Prevalence, Screening Accuracy, and Screening Outcomes»։ Agency for Health Care Research and Quality։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-11-11-ին 
  8. 8,0 8,1 8,2 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20096 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  9. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH20172 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  10. Pearlstein T, Howard M, Salisbury A, Zlotnick C (April 2009)։ «Postpartum depression.»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 200 (4): 357–64։ PMC 3918890։ PMID 19318144։ doi:10.1016/j.ajog.2008.11.033 
  11. Paulson James F. (2010)։ «Focusing on depression in expectant and new fathers: prenatal and postpartum depression not limited to mothers»։ Psychiatric Times 27 (2)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-08-05-ին 
  12. Seyfried LS, Marcus SM (August 2003)։ «Postpartum mood disorders.»։ International Review of Psychiatry (Abingdon, England) 15 (3): 231–42։ PMID 15276962։ doi:10.1080/09540260305196 
  13. Spinelli MG (September 2004)։ «Maternal infanticide associated with mental illness: prevention and the promise of saved lives.»։ The American Journal of Psychiatry 161 (9): 1548–57։ PMID 15337641։ doi:10.1176/appi.ajp.161.9.1548 
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 14,13 14,14 14,15 The Boston Women's Health Book Collective: Our Bodies Ourselves, pages 489–491, New York: Touchstone Book, 2005
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 15,7 WebMD: Understanding Post Partum Depression «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-04-15-ին։ Վերցված է 2015-04-09 
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 16,7 16,8 «Depression Among Women | Depression | Reproductive Health | CDC»։ www.cdc.gov (en-us)։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-04-16-ին։ Վերցված է 2017-04-15 
  17. «Postnatal depression and sexual health after childbirth»։ Obstet Gynecol 102 (6): 1318–25։ December 2003։ PMID 14662221։ doi:10.1016/j.obstetgynecol.2003.08.020 
  18. Postpartum Depression Archived 2012-02-25 at the Wayback Machine. from Pregnancy Guide, by Peter J. Chen, at Hospital of the University of Pennsylvania. Reviewed last on: 10/22/2008
  19. Yonkers KA, Ramin SM, Rush AJ, Navarrete CA, Carmody T, March D, Heartwell SF, Leveno KJ (November 2001)։ «Onset and persistence of postpartum depression in an inner-city maternal health clinic system.»։ The American Journal of Psychiatry 158 (11): 1856–63։ PMID 11691692։ doi:10.1176/appi.ajp.158.11.1856 
  20. Canadian Mental Health Association > Post Partum Depression Archived 2010-10-21 at the Wayback Machine. Retrieved on June 13, 2010
  21. Miller LJ (February 2002)։ «Postpartum depression»։ JAMA 287 (6): 762–5։ PMID 11851544։ doi:10.1001/jama.287.6.762 
  22. Paulson J.F. (2010)։ «Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: A metaanalysis»։ Journal of the American Medical Association 303 (19): 1961–1969։ doi:10.1001/jama.2010.605 
  23. 23,0 23,1 Field, T (Feb 2010)։ «Postpartum depression effects on early interactions, parenting, and safety practices: A review»։ Infant Behavior and Development 33 (1): 1–6։ PMC 2819576։ PMID 19962196։ doi:10.1016/j.infbeh.2009.10.005 
  24. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Sey20032 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  25. Laursen TM, Munk-Olsen T, Mortensen PB, Abel KM, Appleby L, Webb RT (May 2011)։ «Filicide in offspring of parents with severe psychiatric disorders: a population-based cohort study of child homicide.»։ The Journal of Clinical Psychiatry 72 (5): 698–703։ PMID 21034682։ doi:10.4088/jcp.09m05508gre 
  26. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20092 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  27. «Reproductive hormone sensitivity and risk for depression across the female life cycle: a continuum of vulnerability?»։ J Psychiatry Neurosci 33 (4): 331–43։ July 2008։ PMC 2440795։ PMID 18592034։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-03-17-ին 
  28. Goodman JH (January 2004)։ «Paternal postpartum depression, its relationship to maternal postpartum depression, and implications for family health»։ J Adv Nurs 45 (1): 26–35։ PMID 14675298։ doi:10.1046/j.1365-2648.2003.02857.x 
  29. «Postpartum depression: identification of women at risk»։ BJOG 107 (10): 1210–7։ October 2000։ PMID 11028570։ doi:10.1111/j.1471-0528.2000.tb11609.x 
  30. Paschetta Elena, Berrisford Giles, Coccia Floriana, Whitmore Jennifer, Wood Amanda G., Pretlove Sam, Ismail Khaled M.K. (2014)։ «Perinatal psychiatric disorders: an overview»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 210 (6): 501–509.e6։ PMID 24113256։ doi:10.1016/j.ajog.2013.10.009 
  31. Howard Louise M, Molyneaux Emma, Dennis Cindy-Lee, Rochat Tamsen, Stein Alan, Milgrom Jeannette (2014)։ «Non-psychotic mental disorders in the perinatal period»։ The Lancet 384 (9956): 1775–1788։ PMID 25455248։ doi:10.1016/s0140-6736(14)61276-9 
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 32,4 32,5 32,6 32,7 32,8 Beck CT (1996)։ «A meta-analysis of the relationship between postpartum depression and infant temperament»։ Nurs Res 45 (4): 225–30։ PMID 8700656։ doi:10.1097/00006199-199607000-00006 
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 «Risk factors for postpartum depression: a retrospective investigation at 4-weeks postnatal and a review of the literature»։ J Am Osteopath Assoc 106 (4): 193–8։ April 2006։ PMID 16627773 
  34. 34,0 34,1 Stuart-Parrigon K, Stuart S (September 2014)։ «Perinatal depression: an update and overview.»։ Current Psychiatry Reports 16 (9): 468։ PMC 4920261։ PMID 25034859։ doi:10.1007/s11920-014-0468-6 
  35. Mukherjee Soumyadeep, Coxe Stefany, Fennie Kristopher, Madhivanan Purnima, Trepka Mary Jo (January 2017)։ «Stressful Life Event Experiences of Pregnant Women in the United States: A Latent Class Analysis»։ Women's Health Issues 27 (1): 83–92։ ISSN 1049-3867։ PMID 27810166։ doi:10.1016/j.whi.2016.09.007 
  36. Mukherjee Soumyadeep, Coxe Stefany, Fennie Kristopher, Madhivanan Purnima, Trepka Mary Jo (March 2017)։ «Antenatal Stressful Life Events and Postpartum Depressive Symptoms in the United States: The Role of Women's Socioeconomic Status Indices at the State Level»։ Journal of Women's Health (անգլերեն) 26 (3): 276–285։ ISSN 1540-9996։ PMID 27875058։ doi:10.1089/jwh.2016.5872 
  37. «Correlates of early postpartum depressive symptoms»։ Matern Child Health J 10 (2): 149–57։ March 2006։ PMC 1592250։ PMID 16341910։ doi:10.1007/s10995-005-0048-9 
  38. Hibbeln Joseph R. (2002-05-01)։ «Seafood consumption, the DHA content of mothers' milk and prevalence rates of postpartum depression: a cross-national, ecological analysis»։ Journal of Affective Disorders (անգլերեն) 69 (1–3): 15–29։ ISSN 0165-0327։ doi:10.1016/S0165-0327(01)00374-3 
  39. The causal role of lack of social support in PPD is strongly suggested by several studies, including O'Hara 1985, Field et al. 1985; and Gotlib et al. 1991.
  40. 40,0 40,1 Segre Lisa S., O'Hara Michael W., Losch Mary E. (2006)։ «Race/ethnicity and perinatal depressed mood»։ Journal of Reproductive and Infant Psychology 24 (2): 99–106։ doi:10.1080/02646830600643908 
  41. Singley Daniel (2015)։ «Men's Perinatal Mental Health in the Transition to Fatherhood»։ Professional Psychology: Research and Practice 46 (5): 309–319։ doi:10.1037/pro0000032 
  42. «Perinatal depressive symptomatology among lesbian and bisexual women»։ Arch Womens Ment Health 10 (2): 53–9։ 2007։ PMID 17262172։ doi:10.1007/s00737-007-0168-x 
  43. 43,0 43,1 Ross Lori E., Dennis Cindy-Lee (2009)։ «The Prevalence of Postpartum Depression among Women with Substance Use, an Abuse History, or Chronic Illness: A Systematic Review»։ Journal of Women's Health 18 (4): 475–486։ PMID 19361314։ doi:10.1089/jwh.2008.0953 
  44. Ross LE (2005)։ «Perinatal mental health in lesbian mothers: a review of potential risk and protective factors»։ Women Health 41 (3): 113–28։ PMID 15970579։ doi:10.1300/J013v41n03_07 
  45. Horsager Robyn, Hoffman Barbara L., Santiago-Muñoz Patricia C., Rogers Vanessa L., Worley Kevin C., Roberts Scott W. (2014-10-15)։ Williams Obstetrics։ ISBN 9780071793278 
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 Wu Qian, Chen Hong-Lin, Xu Xu-Juan (2014-04-01)։ «Violence as a Risk Factor for Postpartum Depression in Mothers: A Meta-Analysis»։ Archives of Women's Mental Health 15 (2): 107–114։ PMID 22382278։ doi:10.1007/s00737-011-0248-9 
  47. 47,0 47,1 Western Deborah (2013-01-01)։ «A Conceptual and Contextual Background for Gender-Based Violence and Depression in Women»։ Gender-based Violence and Depression in Women։ SpringerBriefs in Social Work։ New York: Springer New York։ էջեր 13–22։ ISBN 978-1-4614-7531-6։ doi:10.1007/978-1-4614-7532-3_3 
  48. 48,0 48,1 Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5)։ Arlington, VA: American Psychiatric Association.։ 2013 
  49. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ ReferenceA2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում: