Հետծննդաբերական դեպրեսիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հետծննդաբերական դեպրեսիա
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասpuerperal disorder?, mental disorder complicating pregnancy, childbirth, or the puerperium? և endogenous depression?[1]
Բուն պատճառC92852[2][3] և C92852[1]
Բժշկական մասնագիտությունհոգեբուժություն, Հոգեթերապիա և կլինիկական հոգեբանություն
ՀՄԴ-9648.4
Հիվանդությունների բազա10921
MedlinePlus007215
eMedicine271662
MeSHIDD019052 և D019052
Disease OntologyDOID:9478 և DOID:9478
NCI ThesaurusC92852[2][3] և C92852[1]

Հետծննդաբերական դեպրեսիա (ՀԾԴ), (պոստնատալ դեպրեսիա) տրամադրության խանգարում՝ կապված ծննդաբերութան հետ, որը կարող է ազդեցություն ունենալ երկու սեռերի վրա էլ[4][5]: Ախտանշանները կարող են ներառել ծայրահեղ տխրություն, էներգիայի պակաս, անհանգստություն, լացի դրվագներ և քնի ու ախորժակի փոփոխություններ[4]: Սովորաբար սկսվում է երեխայի ծնվելուց հետո մեկ շաբաթից մինչև մեկ ամսվա ընթացքում[4]: ՀԾԴ-ն կարող է նաև բացասաբար անդրադառնալ նորածնի վրա[6]:

Պատճառագիտություն և ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի դեռ ՀԾԴ-ի ճշգրիտ պատճառը պարզ չէ, որպես պատճառ համարվում է ֆիզիկական ու հոգեհուզական գործոնների համակցությունը[7]: Սա կարող է ներառել այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են հորմոնալ փոփոխությունները և անքնությունը[7]: Ռիսկի գործոններն են հետծննդաբերական դեպրեսիային նախորդող դրվագները, երկբևեռ խանգարումները, անամնեզում դեպրեսիայի դեպքերը, հոգեբանական սթրեսը, ծննդաբերական բարդությունները, աջակցության պակասը կամ դեղի սխալ օգտագործումը[7]: Ախտորոշումը հիմնված է անձի ախտանիշների վրա [8]: Շատ կանայք ծննդաբերությունից հետո ունենում են կարճաժամկետ անհանգստություն և տրամադրության անկում, սակայն հետծննդաբերական դեպրեսիա պետք է կասկածել այն դեպքում, երբ ախտանշանները ընթանում են ծանր ու տևում են մոտավորապես երկու շաբաթ[9]:

Կանխարգելում և բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած ռիսկի գործոններին՝ հոգեսոցիալական աջակցությունը կարող է պաշտպանել ՀԾԴ-ից[10]: ՀԾԴ-ի բուժումը ներառում է խորհրդատվություն և դեղամիջոցներ[11]: Խորհրդատվության տեսակները, որոնք ավելի արդյունավետ են, ներառում են միջանձնային հոգեթերապիա (ՄԱՀ), ճանաչողական վարքագծային թերապիա (ՃՎԹ) և հոգեշարժական թերապիա[11]: Ըստ նախնական հետազոտութոունների ապացույցների կիրառվում են ընտրողական սերոտոնինային ընկալիչների արգելակիչներ (ԸՍԸԱ)[11]:

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԾԴ-ն հանդիպում է հետծննդաբերական շրջանում գտնվող կանանց գրեթե 15%-ի մոտ[12][13]: Ավելին, տրամադրության այս խանգարումները 1-26% դեպքերում հանդիպում են նաև նորաթուխ հայրիկների մոտ[14]: Հետծննդաբերական պսիխոզը հետծննդաբերական տրամադրության խանգարումների առավել ծանր ձևն է, հանդիպում է ծննդաբերությունից հետո 1000 կնոջից 1-2-ի մոտ[15]: Հետծննդաբերական պսիխոզը մինչև մեկ տարեկան երեխաների սպանության առաջատար պատճառներից է, որը ԱՄՆ-ում հանդիպում է 100000 ծնունդից մոտավորապես 8-ի դեպքում[16]:

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԾԴ-ի ախտանիշները կարող են զարգանալ ծննդաբերությունից հետո մեկ տարվա ընթացքում՝ ցանկացած պահի[17]: Սովորաբար, ՀԾԴ ախտորոշելիս հաշվի են առնվում առնվազն երկու շաբաթ տևող նշաններն ու ախտանիշները[18]: Դրանք են՝

Էմոցիոնալ

  • հարաճող տխրություն, անհանգստություն կամ «դատարկ» տրամադրություն[17]
  • տրամադրության ծայրաստիճան տատանումներ[18]
  • հիասթափություն, անհանգստություն, բարկություն[17][19]
  • հուսահատության կամ անօգնական լինելու զգացում[17]
  • մեղքի զգացում, ամոթ[17][19]
  • ցածր ինքնագնահատական[17]
  • թմրամոլություն, դատարկության զգացում[17]
  • հյուծում[17]
  • անհարմարավետության զգացում[17]
  • երեխայի հետ անհաջող կապ[18]
  • անադեկվատություն երեխայի խնամքի հարցում[17][19]

Վարքագծային

  • առօրյա գործունեության նկատմամբ հետաքրքրության պակաս[17][19][18]
  • էներգիայի պակաս կամ բացակայություն[17]
  • ցածր լիբիդո (սեռական ակտիվություն)[20]
  • ախորժակի փոփոխություն[17][19]
  • հոգնածություն, էներգիայի և մոտիվացիայի նվազեցում[19]
  • վատ ինքնախնամք[18]
  • մեկուսացում հասարակությունից[17][18]
  • անքնություն կամ քնկոտություն[17][18]:

Ճանաչողական

  • պարզ մտածողության և որոշումներ կայացնելու կարողության թուլացում[19]
  • ցրվածություն և վատ հիշողություն[19]
  • երեխային ճիշտ չխնամելու վախ կամ վախ երեխայից[17]
  • ինքն իրեն, երեխային կամ ամուսնուն վնասելու տագնապ[18][19]

Սկիզբ և ընթացք

Հետծննդաբերական դեպրեսիան սովորաբար սկսվում է ծննդաբերությունից հետո երկու շաբաթից մեկ ամսվա ընթացքում[21]: Ներքաղաքային հոգեկան առողջության կենտրոններից մեկի կատարած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հետծննդաբերական դեպրեսիաների 50%-ը սկսվում է մինչև ծննդաբերությունը[22]: Հետևաբար, Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկում (ՀԽԱՎՁ, DSM-5) հետծննդաբերական դեպրեսիան ախտորոշվում է որպես շուրջծննդյան սկիզբ ունեցող դեպրեսիվ խանգարում, որտեղ «շուրջծննդյան սկիզբ»-ը սահմանվում է ինչպես ցանկացած ժամանակ կամ հղիության, կամ ծննդաբերությունից հետո մինչև չորս շաբաթվա ընթացքում: ՀԾԴ-ն կարող է տևել մի քանի ամսից մինչև մեկ տարի[23]: Հետծննդաբերական դեպրեսիան կարող է հանդիպել նաև այն կանանց մոտ, ովքեր ունեցել են վիժումներ[24]: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ տղամարդկանց մոտ ՀԾԴ-ի բարձր մակարդակ դիտվում է երեխայի ծնվելուց հետո 3-6 ամսվա ընթացքում[25]:

Ծնող-երեխա փոխհարաբերություններ

Հետծննդաբերական դեպրեսիան կարող է խանգարել նորմալ մայր-նորածին կապին և բացասաբար ազդել երեխայի զարգացման վրա: Հետծննդաբերական դեպրեսիան կարող է հանգեցնել մայրերի կողմից ոչ ճիշտ իրականացվող երեխայի խնամքին[26]: Երեխայի խնամքի այս անհամապատասխանությունները ներառում են կերակրման, քնի ռեժիմ և առողջության պահպանում[26]:

Հազվադեպ, 1000-ից 1-2-ի մոտ հետծննդաբերական դեպրեսիան արտահայտվում է հետծննդաբերական պսիխոզի ձևով[27]: Այս դեպքերում, հատկապես այն կանանց շրջանում, ովքեր նախնիկում եղել են հոգեբուժական հիվանդանոցներում[28], կարող են դիտվել մանկասպանության դեպքեր: ԱՄՆ-ում տարեկան գրանցվող մանկասպանութան դեպքերի առաջատար պատճառներից է հետծննդաբերական դեպրեսիան (8/100000)[29]:

Պատճառագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀԾԴ-ի պատճառը ամբողջությամբ պարզ չէ: Վարկած կա, որ հորմոնալ փոփոխությունները, գենետիկական գործոնները և կյանքում կատարված շրջադարձային իրադարձությունները առավել հավանական պատճառ են հանդիսանում: Փաստեր կան, որ հորմոնալ փոփոխութոունները կարող են մեծ դեր խաղալ: Ուսումնասիրվել են էստրոգենը, պրոգեստերոնը, թիրոիդ հորմոնը, տեստոստերոնը, կորտիկոտրոպ ռիլիզինգ հորմոնը և կորտիզոլը[30]:

Հայրիկները, ում օրգանիզմը չի ենթարկվում խորը հորմոնալ փոփոխությունների, նույնպես ունենում են հետծննդաբերական դեպրեսիա[31]; Տղամարդկանց մոտ պատճառները կարող են տարբեր լինել:

Վարկած կա, որ նորածնի մասին հոգ տանեը բերում է ապրելակերպի էական փոփոխությունների, ինչը հանգեցնում է ՀԾԴ-ի: Որոշ փաստեր ապացուցում են այս վարկածը: Մայրիկները, ովքեր իրենց նախորդ երեխաների դեպքում չեն տառապել ՀԾԴ-ով, վերջին ծննդաբերությունից հետո, այնուամենայնիվ, կարող են հիվանդանալ[32]: Չնայած կենսաբանական և հոգեսոցիալական փոփոխություններին, որոնք կարող են ուղեկցել հղիությանը և հետծննդաբերական շրջանին, շատ կանանց մոտ այդպես էլ չի ախտորոշվում ՀԾԴ[33][34]:

Ռիսկի գործոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչդեռ ՀԾԴ-ի պատճառներն ամբողջովին պարզված չեն, առանձնացվում են մի շարք ռիսկի գործոններ՝

Արհեստական կերով սնուցումը, նախկինում տարած դեպրեսիան և ծխախոտի օգտագործումն ունեն ապացուցված հավելող ազդեցություն[36]: Որոշ հետազոտություններ կապ են գտել մոր մոտ դոկոսահեքսանաթթվի (ԴՀԹ) ցածր մակարդակի հետ[41]:

Վերը թվարկված գործոնները փոխկապակցված են ՀԾԴ-ի հետ, սակայն այս կապը չի նշանակում, որ դրանք անմիջական պատճառ են հանդիսանում: Փոխարենը դրանք կարող են հրահրվել որևէ ուրիշ գործոնով և հակառակը, որոշ գործոններ համարվում են հետծննդաբերական դեպրեսիայի պատճառ, օրինակ՝ հասարակության կողմից աջակցության պակասը[42]:

Զարմանալի չէ, որ կանայք, ովքեր ունեն ավելի քիչ միջոցներ, ավելի շատ են հակված հետծննդաբերական դեպրեսիայի, քան այն կանայք, ովքեր ավելի ապահովված են, օրինակ՝ ֆինանսապես: ՀԾԴ-ի դրույքաչափերը նվազեցվում են, քանի որ եկամուտը աճում է[43]: Քիչ ապահովված կանայք ավելի հավանական է, որ կունենան չպլանավորված կամ անցանկալի հղիություն՝ մեծացնելով ՀԾԴ-ի ռիսկը: Նրանք կարող են նաև համալրել ցածր եկամուտ ունեցող միայնակ մայրերի շարքը: Մինչև մայրանալը ցածր եկամուտ ունեցող կանանց հասանելիությունը որևէ եկամտի աղբյուրի ավելի սահմանափակ է:

Հետազոտությունները նաև ապացուցել են մայրիկների «մրցավազքի» ու հետծննդաբերական դեպրեսիայի միջև կապը: Սոցիալական գործոնները ստուգելուց հետո, ինչպիսիք են տարիքը, եկամուտը, կրթությունը, ամուսնական կարգավիճակը և երեխայի առողջությունը, ապացուցվել է, որ աֆրոամերիկացի մայրիկները ՀԾԴ-ի ամենաբարձր ռիսկն ունեն (մինչև 25%), իսկ ասիացի մայրիկները՝ ամենացածրը (մինչև 11,5%): Առաջին կարգի ազգերի, Կովկասի ու Իսպանիայի կանանց մոտ ՀԾԴ-ի ցուցանիշները միջին են[43]։ Կանխատեսումներ կան, որ տղամարդկանց մոտ 50%–ով բարձրանում է ՀԾԴ–ի զարգացումը, եթե նրանց զուգընկերն ունի ՀԾԴ[44]։ Սեռական կողմնորոշումը[45] ևս ՀԾԴ–ի ռիսկ է։ 2007 թվականին Ռոզի և գործընկերների կողմից կատարված հետազոտությունների ընթացքում ուսումնասիրվել է ՀԾԴ–ի զարգացումը լեսբուհի և բիսեքսուալ մայրիկների մոտ, հետո համեմատվել հետերոսեքսուալ ընտրանքային խմբի հետ։ Ապացուցված է, որ լեսբուհի և բիսեքսուալ մայրիկները Էդինբուրգի հետծննդաբերական դեպրեսիայի աղյուսակում նշանակալիորեն ավելի բարձր ցուցանիշներ ունեն, քան հետերոսեքսուալ կանայք[46]։ ՀԾԴ–ի այս բարձր ցուցանիշները բերում են հասարակության կողմից ավելի քիչ աջակցության, մասնավորապես իրենց ընտանիքների կողմից քննադատողական վերաբերմունքի[47]։ Առաջարկվել է նաև կապ հետծննդաբերական թիրոիդիտի և հետծննդաբերական դեպրեսիայի միջև, ինչպես նաև ՀԾԴ–ի ու հակաթիրոիդ հակամարմինների միջև, բայց սա դեռևս վիճահարույց հարց է[48]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  3. 3,0 3,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  4. 4,0 4,1 4,2 «Postpartum Depression Facts»։ NIMH (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 21 June 2017-ին։ Վերցված է 11 June 2017 
  5. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Paul2010 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  6. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20094 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  7. 7,0 7,1 7,2 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH20173 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  8. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20093 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  9. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH20175 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  10. «Perinatal Depression: Prevalence, Screening Accuracy, and Screening Outcomes»։ Agency for Health Care Research and Quality։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-11-11-ին 
  11. 11,0 11,1 11,2 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20096 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  12. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH20172 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  13. Pearlstein T, Howard M, Salisbury A, Zlotnick C (April 2009)։ «Postpartum depression.»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 200 (4): 357–64։ PMC 3918890։ PMID 19318144։ doi:10.1016/j.ajog.2008.11.033 
  14. Paulson James F. (2010)։ «Focusing on depression in expectant and new fathers: prenatal and postpartum depression not limited to mothers»։ Psychiatric Times 27 (2)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-08-05-ին 
  15. Seyfried LS, Marcus SM (August 2003)։ «Postpartum mood disorders.»։ International Review of Psychiatry (Abingdon, England) 15 (3): 231–42։ PMID 15276962։ doi:10.1080/09540260305196 
  16. Spinelli MG (September 2004)։ «Maternal infanticide associated with mental illness: prevention and the promise of saved lives.»։ The American Journal of Psychiatry 161 (9): 1548–57։ PMID 15337641։ doi:10.1176/appi.ajp.161.9.1548 
  17. 17,00 17,01 17,02 17,03 17,04 17,05 17,06 17,07 17,08 17,09 17,10 17,11 17,12 17,13 17,14 17,15 The Boston Women's Health Book Collective: Our Bodies Ourselves, pages 489–491, New York: Touchstone Book, 2005
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 18,6 18,7 WebMD: Understanding Post Partum Depression «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-04-15-ին։ Վերցված է 2015-04-09 
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 19,6 19,7 19,8 «Depression Among Women | Depression | Reproductive Health | CDC»։ www.cdc.gov (en-us)։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-04-16-ին։ Վերցված է 2017-04-15 
  20. «Postnatal depression and sexual health after childbirth»։ Obstet Gynecol 102 (6): 1318–25։ December 2003։ PMID 14662221։ doi:10.1016/j.obstetgynecol.2003.08.020 
  21. Postpartum Depression Archived 2012-02-25 at the Wayback Machine. from Pregnancy Guide, by Peter J. Chen, at Hospital of the University of Pennsylvania. Reviewed last on: 10/22/2008
  22. Yonkers KA, Ramin SM, Rush AJ, Navarrete CA, Carmody T, March D, Heartwell SF, Leveno KJ (November 2001)։ «Onset and persistence of postpartum depression in an inner-city maternal health clinic system.»։ The American Journal of Psychiatry 158 (11): 1856–63։ PMID 11691692։ doi:10.1176/appi.ajp.158.11.1856 
  23. Canadian Mental Health Association > Post Partum Depression Archived 2010-10-21 at the Wayback Machine. Retrieved on June 13, 2010
  24. Miller LJ (February 2002)։ «Postpartum depression»։ JAMA 287 (6): 762–5։ PMID 11851544։ doi:10.1001/jama.287.6.762 
  25. Paulson J.F. (2010)։ «Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: A metaanalysis»։ Journal of the American Medical Association 303 (19): 1961–1969։ doi:10.1001/jama.2010.605 
  26. 26,0 26,1 Field, T (Feb 2010)։ «Postpartum depression effects on early interactions, parenting, and safety practices: A review»։ Infant Behavior and Development 33 (1): 1–6։ PMC 2819576։ PMID 19962196։ doi:10.1016/j.infbeh.2009.10.005 
  27. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Sey20032 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  28. Laursen TM, Munk-Olsen T, Mortensen PB, Abel KM, Appleby L, Webb RT (May 2011)։ «Filicide in offspring of parents with severe psychiatric disorders: a population-based cohort study of child homicide.»։ The Journal of Clinical Psychiatry 72 (5): 698–703։ PMID 21034682։ doi:10.4088/jcp.09m05508gre 
  29. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Pea20092 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  30. «Reproductive hormone sensitivity and risk for depression across the female life cycle: a continuum of vulnerability?»։ J Psychiatry Neurosci 33 (4): 331–43։ July 2008։ PMC 2440795։ PMID 18592034։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-03-17-ին 
  31. Goodman JH (January 2004)։ «Paternal postpartum depression, its relationship to maternal postpartum depression, and implications for family health»։ J Adv Nurs 45 (1): 26–35։ PMID 14675298։ doi:10.1046/j.1365-2648.2003.02857.x 
  32. «Postpartum depression: identification of women at risk»։ BJOG 107 (10): 1210–7։ October 2000։ PMID 11028570։ doi:10.1111/j.1471-0528.2000.tb11609.x 
  33. Paschetta Elena, Berrisford Giles, Coccia Floriana, Whitmore Jennifer, Wood Amanda G., Pretlove Sam, Ismail Khaled M.K. (2014)։ «Perinatal psychiatric disorders: an overview»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 210 (6): 501–509.e6։ PMID 24113256։ doi:10.1016/j.ajog.2013.10.009 
  34. Howard Louise M, Molyneaux Emma, Dennis Cindy-Lee, Rochat Tamsen, Stein Alan, Milgrom Jeannette (2014)։ «Non-psychotic mental disorders in the perinatal period»։ The Lancet 384 (9956): 1775–1788։ PMID 25455248։ doi:10.1016/s0140-6736(14)61276-9 
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 35,5 35,6 35,7 35,8 Beck CT (1996)։ «A meta-analysis of the relationship between postpartum depression and infant temperament»։ Nurs Res 45 (4): 225–30։ PMID 8700656։ doi:10.1097/00006199-199607000-00006 
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 «Risk factors for postpartum depression: a retrospective investigation at 4-weeks postnatal and a review of the literature»։ J Am Osteopath Assoc 106 (4): 193–8։ April 2006։ PMID 16627773 
  37. 37,0 37,1 Stuart-Parrigon K, Stuart S (September 2014)։ «Perinatal depression: an update and overview.»։ Current Psychiatry Reports 16 (9): 468։ PMC 4920261։ PMID 25034859։ doi:10.1007/s11920-014-0468-6 
  38. Mukherjee Soumyadeep, Coxe Stefany, Fennie Kristopher, Madhivanan Purnima, Trepka Mary Jo (January 2017)։ «Stressful Life Event Experiences of Pregnant Women in the United States: A Latent Class Analysis»։ Women's Health Issues 27 (1): 83–92։ ISSN 1049-3867։ PMID 27810166։ doi:10.1016/j.whi.2016.09.007 
  39. Mukherjee Soumyadeep, Coxe Stefany, Fennie Kristopher, Madhivanan Purnima, Trepka Mary Jo (March 2017)։ «Antenatal Stressful Life Events and Postpartum Depressive Symptoms in the United States: The Role of Women's Socioeconomic Status Indices at the State Level»։ Journal of Women's Health (անգլերեն) 26 (3): 276–285։ ISSN 1540-9996։ PMID 27875058։ doi:10.1089/jwh.2016.5872 
  40. «Correlates of early postpartum depressive symptoms»։ Matern Child Health J 10 (2): 149–57։ March 2006։ PMC 1592250։ PMID 16341910։ doi:10.1007/s10995-005-0048-9 
  41. Hibbeln Joseph R. (2002-05-01)։ «Seafood consumption, the DHA content of mothers' milk and prevalence rates of postpartum depression: a cross-national, ecological analysis»։ Journal of Affective Disorders (անգլերեն) 69 (1–3): 15–29։ ISSN 0165-0327։ doi:10.1016/S0165-0327(01)00374-3 
  42. The causal role of lack of social support in PPD is strongly suggested by several studies, including O'Hara 1985, Field et al. 1985; and Gotlib et al. 1991.
  43. 43,0 43,1 Segre Lisa S., O'Hara Michael W., Losch Mary E. (2006)։ «Race/ethnicity and perinatal depressed mood»։ Journal of Reproductive and Infant Psychology 24 (2): 99–106։ doi:10.1080/02646830600643908 
  44. Singley Daniel (2015)։ «Men's Perinatal Mental Health in the Transition to Fatherhood»։ Professional Psychology: Research and Practice 46 (5): 309–319։ doi:10.1037/pro0000032 
  45. «Perinatal depressive symptomatology among lesbian and bisexual women»։ Arch Womens Ment Health 10 (2): 53–9։ 2007։ PMID 17262172։ doi:10.1007/s00737-007-0168-x 
  46. Ross Lori E., Dennis Cindy-Lee (2009)։ «The Prevalence of Postpartum Depression among Women with Substance Use, an Abuse History, or Chronic Illness: A Systematic Review»։ Journal of Women's Health 18 (4): 475–486։ PMID 19361314։ doi:10.1089/jwh.2008.0953 
  47. Ross LE (2005)։ «Perinatal mental health in lesbian mothers: a review of potential risk and protective factors»։ Women Health 41 (3): 113–28։ PMID 15970579։ doi:10.1300/J013v41n03_07 
  48. Horsager Robyn, Hoffman Barbara L., Santiago-Muñoz Patricia C., Rogers Vanessa L., Worley Kevin C., Roberts Scott W. (2014-10-15)։ Williams Obstetrics։ ISBN 9780071793278