Հենրիկ Դամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հենրիկ Դամ
դան․՝ Carl Peter Henrik Dam
Դիմանկար
Ծնվել էփետրվարի 21, 1895(1895-02-21)[1][2][3][…]
ԾննդավայրԿոպենհագեն, Դանիա[4]
Մահացել էապրիլի 17, 1976(1976-04-17)[3][5] (81 տարեկան)
Մահվան վայրԿոպենհագեն, Դանիա[4]
ԳերեզմանBispebjerg Cemetery
ՔաղաքացիությունFlag of Denmark.svg Դանիա
ԿրթությունԴանիական տեխնիկական համալսարան և Գրացի համալսարան
Մասնագիտությունկենսաքիմիկոս, բժիշկ, մանկավարժ, համալսարանի պրոֆեսոր, քիմիկոս և ֆիզիոլոգ
ԱշխատավայրԴանիական տեխնիկական համալսարան և Կոպենհագենի համալսարան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակ[6][7]
Henrik Carl Peter Dam Վիքիպահեստում

Կառլ Պետեր Հենրիկ Դամ (դան․՝ Carl Peter Henrik Dam, փետրվարի 21, 1895(1895-02-21)[1][2][3][…], Կոպենհագեն, Դանիա[4] - ապրիլի 17, 1976(1976-04-17)[3][5], Կոպենհագեն, Դանիա[4]), դանիացի կենսաքիմիկ և ֆիզիոլոգ:

Դամը, համատեղ աշխատելով Էդվարդ Դոյզիի հետ, 1943 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի վիտամին K-ն հայտնաբերելու և իր կատարած՝ մարդու ֆիզիոլոգիային վերաբերող աշխատանքի համար: Դամի փորձարկումների հիմքում ընկած էր հավերին խոլեսթերինից զուրկ սննդով կերակրելը[8]: Վերջինս իր առաջին փորձարկումները կատարել է Օնտարիոյի գյուղատնտեսական համալսարանում[9]: Մաքֆարլեյնը,Գրահամը և Ռիչարդսոնը, աշխատելով Օնտարիոյի գյուղատնտեսական համալսարանում՝ ճտերի կերակրման ծրագրի շրջանակներում, կիրառել են քլորոֆորմ՝ հավի մսից ճարպը հեռացնելու նպատակով: Նրանք նկատել են, որ այն ճտերի մոտ, որոնց կերակրել են ճարպազերծված սննդով, առաջացել են արյունազեղումներ արյունահոսությունների տեսքով [10]: Դամը պարզեց, որ հավերի սննդակարգում խոլեսթերին ավելացնելիս չեն շտկվում ստեղծված թերությունները: Նաև, հասկացավ, որ խոլեսթերինազերծելիս օրգանիզմից դուրս է բերվում տարբերակված վիտամին, որը պատասխանատու է կոագուլյացիային: Նոր հայտնաբերված վիտամինը ստացել է K անվանումը: Առաջին նյութերը հրապարակվել են գերմանական ամսագրերում Koagulationsvitamin անունով:

Դամը 1946 թվականին կնոջ հետ Ստոկհոլմում

1920 թվականին Կոպենհագենի պլիտեխնիկական ինստիտուտում (այժմ՝ Դանիայի տեխնիկական համալսարան) ստացել է քիմիայի բակալավրի աստիճան և նշանակվել է քիմիայի ուսուցչի օգնական գյուղատնտեսության և անասնաբուժության դպրոցում: 1923 թվականին Դամը Կոպենհագենի ինստիտուտում՝ Ֆիզիոլոգիական լաբորատորիայում, ստացել է կենսաքիմիայի ուսուցչի պաշտոն: 1925 թվականից նա Ֆրից Պրեգլի անվան Գրացի համալսարանում սովորել է մանրէաբանություն, սակայն 1928 թվականին վերադարձել է Կոպենհագենի համալսարան, որտեղ կենսաքիմիայի ինստիտուտում նշանակվել էր պրոֆեսորի օգնական, այնուհետև, նաև, պրոֆեսոր: Կոպենհագենի համալսարանում պրոֆեսոր եղած ժամանակ, նա հիմնականում աշխատում էր արտասահմանում, իսկ 1934 թվականին Կոպենհագենի համալսարանին ներկայացրեց "Nogle Undersøgelser over Sterinernes Biologiske Betydning" (ստերինների կենսաբանական նշանակության մասին որոշ հետազոտություններ) վերնագրով ատենախոսություն և ստացավ կենսաքիմիայի գծով փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։

1942 և 1945 թվականների ընթացքում Դամը եղել է Ռոչեստեր համալսարանի գլխավոր գիտաշխատողը: Սա այն ժամանակաշրջանն էր, երբ նա պարգևատրվել էր Նոբելյան մրցանակով: 1951 թվականին, նա առաջիններից էր, որոնք մասնակցել են Նոբելյան դափնեկիրների հանդիպումներին[11]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #101354630 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 https://biografiskleksikon.lex.dk/Henrik_Dam / C. F. Bricka
  6. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/
  7. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  8. Dam H (1935)։ «The Antihæmorrhagic Vitamin of the Chick.: Occurrence And Chemical Nature»։ Nature 135 (3417): 652–653։ doi:10.1038/135652b0 
  9. Dam H (1941)։ «The discovery of vitamin K, its biological functions and therapeutical application»։ Nobel Prize Laureate Lecture 
  10. McAlister VC (2006)։ «Control of coagulation: a gift of Canadian agriculture»։ Clin Invest Med 29 (6): 373–377։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-03-06-ին 
  11. «1st Lindau Nobel Laureate Meeting - Laureates»։ www.mediatheque.lindau-nobel.org։ Վերցված է 2018-01-09 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • including the Nobel Lecture on December 12, 1946 The Discovery of Vitamin K, Its Biological Functions and Therapeutical Application