Համազասպյան-Մամիկոնյաններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Համազասպյան-Մամիկոնյաններ
ԵրկիրԶաքարյան Հայաստան
ՏիրույթներՏաշիր, Ուրծ գավառներ
ԾագումՄամիկնոյաններ
ՏիտղոսներՄանդատուրթուխուցես
ՀիմնադիրՀամազասպ մարզպան
Հիմնում11-րդ դար
Ավարտ17-րդ դար
Ազգային
պատկանելիություն
Հայ
ԴավանանքՔրիստոնեություն

Համազասպյան-Մամիկոնյաններ, հայ իշխանական տոհմ XI-XVII դարերի Մամիկոնյանների տոհմից, տոհմանունն առաջացել է Համազասպ մարզպանի (XI դարի վերջ - XII դարի սկիզբ) անունից։

Տիրույթները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համազասպյան-Մամիկոնյաններին էին պատկանում Տաշիր գավառի Մարց, Քարինջ, Մշարդ, Աղեգի, Դսեղ (իշխանանիստը) գյուղերը։

Զաքարյան Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զաքարյանների իշխանությունում ազդեցիկ դեր ունեցող Համազասպյան-Մամիկոնյանները, մասնակցել են Իվանե Ա-ի և Զաքարե Բ Մեծի ազատագրական պատերազմներին։ 1201 թ.-ին, հավանաբար Բջնիի ազատագրման մարտում, զոհվել է զորավար Սարգիս Համազասպյանը։ Նրա որդի Համազասպը եղել է Զաքարյանների իշխանապետության մանդատուրթուխուցեսը։ XIII դարի 1-ին կեսին շինարարական աշխատանքներ ծավալած պետական գործիչ Մարծպանի (կառուցել է Բարձրաքաշ Սուրբ Գրիգորի վանքը) որդի Համազասպ Անեցին (Հաղպատի վանքի առաջնորդը) կառուցել է վանքի ժամատուն-գավիթը, զանգակատունը ևն։ Հովհաննավանքի առաջնորդներ են եղել Համազասպ եպիսկոպոսը (1274-1300 թթ.) և Ներսեսը (XIV դարի սկիզբ)։ Համազասպյան-Մամիկոնյանները խնամիական կապեր են ունեցել հայ մի շարք իշխանական տների (Զաքարյաններ, Վաչուտյաններ, Օրբելյաններ և այլն) հետ։ XII դարի վերջին Համազասպ մարզպանի թոռ Հասանը Խաչենում ստեղծել է իր փոքր իշխանությունը։ Մարզպան Համազասպյանի որդի Գրիգորը XIII դարի 1-ին կեսին հաստատվել է Ուրծ (Ուրծաձոր) գավառում։ Գրիգորի և նրա որդի Մամիկոնի իշխանության տարիներին նրանց տիրույթների մեջ են մտել Մանկուս, Ջշինգյոլ գյուղերը, այլ բնակավայրեր։

Հետագա պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հավանաբար Համազասպյան-Մամիկոնյանների տոհմից է XVII դարի կեսին հիշատակված Բայանդուրը (Թումանեցի)։ Ենթադրում են, որ Դսեղի Թումանյանները ևս սերել են Համազասպյան-Մամիկոնյաններից։

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png