Կոկռոշենի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կոկռոշենի
Կոկռոշենի։ Բույսի ընդհանուր տեսքը բնության մեջ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Քարաբեկածաղկավորներ
Ընտանիք Կոկռոշազգիներ
Ցեղ Կոկռոշենի
Լատիներեն անվանում
Ribes uva-crispa
L., 1753

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Կոկռոշենի (լատիներեն՝ Ribes uva-crispa), կոկռոշազգիների ընտանիքի բազմամյա բույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝

  • Կոկռոշենի թեքված կամ Եվրոպական (G. reclinata

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

279 Ribes grossularia.jpg

1 - ծաղկող բույսի ճյուղերը 2 - հատվածավոր ծաղիկը, 3 - սերմնատարներ 4-6 - պտուղները տարբեր հասունացման շրջանում, 7 - սերմ

Տարբեր բարձրության (մինչև 1 մետր) թփեր են։ Ընձյուղները պատած են բաց կարմրավուն փշերով, տերևները մանր են, հերթադիր, բլթակավոր, ատամնաեզր։ Տերևները մանր են, հերթադիր, բլթակավոր, ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ մանր, երկսեռ։ Ծաղիկները հաճախ երկսեռ են, 1-ից 3-ական՝ հավաքված ողկույզներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը սպիտակ, դեղին, կարմիր կամ սև կեղծ հատապտուղ է՝ մազմզուկներով կամ մերկ։ Հատապտուղները գնդաձև են, կանաչավուն, դեղնավուն կամ ծիրանագույն, լավ ընդգծված գծիկներով։ Բազմանում է սերմերով, մացառներով, կտրոններով, թփի կիսմամբ, անդալիսով։ Լուսասեր է, ցրտա-, ստվերադիմացկուն։ Երաշտադիմացկուն չէ։

Ծաղկի բանաձև՝ [1]։

Նշանակություն և կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարունակում է շաքարներ, օրգանական թթուներ, պեկտինային նյութեր, վիտամիններ C, B, P, կարոտին (A-նախավիտամին), ֆոսֆոր, երկաթի աղեր և այլն։ Հատապտուղն օգտագործում են թարմ և սննդի մեջ (մուրաբա, կոմպոտ)։

Թարմ պտուղները պարունակում են 5-12% զանազան շաքարներ, մինչև 2% օրգանական թթուներ, մինչև 55 մգ% C վիտամին, ֆոսֆորի, կալցիումի և երկաթի աղեր։ շնորհիվ պեկտինային նյութերի առկայության կոկռոշը հանդիսանում է հակառադիանտ, հակաճառագայթային հատապտուղ, որն օժանդակում է մարդու օրգանիզմից ռադիոնուկլիոդների դուրս մղմանը, ուժեղացնում է օրգանիզմի նյութափոխանակությունը։ Հողի և կլիմայի նկատմամբ քիչ է պահանջկոտ։[2]

Տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոկռոշենին ծագումով Արևմտյան Եվրոպայից և հյուսիսային Աֆրիկայից է։ Որպես վայրի բույս տարածված է Կովկասում, Անդրկովկասում, Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Լոռու, Գեղարքունիքի (Սևանի ավազան) և այլ մարզերի անտառներում, անտառեզրերին. գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Ribes uva-crispa20090512 042.jpg
Ribes uva-crispa3 ies.jpg
Ribes uva-crispa4 ies.jpg
Ծաղիկները և տերևները խոշոր պլանով

Սիստեմատիկ դիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հասուն պտուղները
դեռ չհասած պտուղները

Վաղ դասակարգման մեջ առանձնացնում են 2 տեսակ՝ Ribes և Grossularia[3]։ Ըստ մենագրությունների ավելի շատ տարածված է 1 տեսակը՝ Ribes[4]։

Հոմանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

De Janczewski-ը (1907) Ribes տեսակը բաժանել է 6 ենթատեսակի[5]։

  • Coreosma,
  • Ribesia,
  • Grossularia,
  • Grossularioides,
  • Parilla,
  • Berisia։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Барабанов Е.И. Ботаника: учебник для студ. высш. учеб. заведений. — М: Издательский центр «Академия», 2006. — С. 285. — 448 с. — ISBN 5-7695-2656-4
  2. Այգեգործի տեղեկատու, Երևան 1989
  3. Berger, 1924; Coville and Britton, 1908; Komarov, 1971
  4. de Janczewski, 1907; Sinnott, 1985
  5. USDA

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Губанов И. А. и др. 717. Grossularia reclinata (L.) Mill. (Ribes reclinatum L.) — Крыжовник отклонённый // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. — М.։ Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл., 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные։ раздельнолепестные). — С. 353. — ISBN 9-87317-128-9.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]