Ծաղկի բանաձև

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բույսերի տարբեր ընտանիքների 12 ծաղիկների համեմատական պատկերներ։
Ծաղկի կառուցվածքը 1 — ծաղկաբույլի առանցք, 2 — ծաղկակոթի տերև, 3 — բաժակաթերթ, 4 — պսակաթերթ, 5 — առէջ, 6 — վարսանդ

Ծաղկի բանաձևը լատինական տառերով, սիմվոլներով և թվերով ծաղիկների կառուցվածքի պատկերման պայմանական ձև է։

Սկսած 19-րդ դարից բուսաբանության գիտական և կրթական աշխատանքներում ծաղիկների կառուցվածքի և ձևի արտահայտման համար սկսեցին օգտագործել ծաղկի բանաձևը։

Ծաղկիների սեռը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաձևի սկզբում նշվում է ծաղկի սեռը։

  • Male black symbol.svg — արական ծաղիկ (պարունակում է միայն առէջներ);
  • Venus symbol.svg — իգական ծաղիկ (պարունակում է միայն պտղաթերթիկներ);
  • Male and female sign.svg — երկսեռ ծաղիկ։

Ծաղկի սիմետրիան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապա նշվում է ծաղկի սիմետրիայի ձևը։

  • — ծաղիկը ունի սիմետրիայի մի քանի առանցքներ(կանոնավոր կամ ակտինոմորֆ);
  • — ծաղիկն ունի սիմետրիայի միայն մեկ առանցք (անկանոն կամ զիգոմորֆ);
  • Dissymmetrisch.png — ծաղիկը կազմված է երկու մասերից, որոնցից յուրաքանչյուրը ունի սիմետրիայի հորիզոնական առանցք (դիսիմետրիկ);
  • Schraubig.PNG — պարուրաձև ծաղիկ;
  • Asymmetrisch.png — ցիկլիկ ասիմետրիկ ծաղիկ։

Ծաղկի սիմետրիայի տարբեր ձևերի միջև անցումներ /Schraubig.PNG — ճառագայթային սիմետրիկից մինչև պարուրաձև։

Ծաղկի մասեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետևալ տառերը ծաղկի բանաձևում արտահայտում են վարսանդը, առէջը և ծաղկապատը։

Մասերի քանակը և այլ նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծաղկի մասի տառի կողքին նշվում է տվյալ մասի քանակը (հնգաթերթ պսակ - , վեց առէջ ) իսկ եթե քանակը որոշակի չէ, կամ մեծ 12-ից՝ նշվում է ։

Եթե ծաղկի ինչ-որ մասեր միաձուլված են, ապա նրանց թիվը գրվում է փակագծերի մեջ՝ միաձուլված հնգամաս պսակ։

Եթե ծաղկի մասերը դասավորված են շրջանաձև, ապա թվերի միջև գրվում է «+» ։

Ծաղկում հանգույցի դասավորությունը նշվում է գծիկով։ Հանգույցի կեղծ պատերի դեպքում՝ ։

Առանձին մասերի կառուցվածքի խախտումներ։

  • ստամինոդիում;
  • ° — թափվող մասի առկայություն
  • — մասերի քանակի երկրորդային ավելացում

Պարզ ծաղկապատի դեպքում բաժակի և պսակի նշանները չեն օգտագործվում, գրվում է միայն P (պերիգոնիում) — ։

Օրինակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շուշանի և կակաչի ծաղկի բանաձևերը։

  • — կանոնավոր ծաղիկ;
  • — պարզ ծաղկապատ, բաժանված պսակաթերթեր, 2 շարքով շրջանաձև դասավորված;
  • — առէջներն ազատ են, 2 շարքով շրջանաձև դասավոռված;
  • — վարսանդը մեկն է, կազմված երեք միաձուլված պտղաթերթիկներով (ցենոկարպային վարսանդ), հանգույցը վերին է։
Այլ օրինակներ
  • ԽնձորենիMale and female sign.svg
  • Մասրենի
  • Ոլոռ
  • Կարտոֆիլ
  • Խուլեղինջ

Հիմնական ընտանիքների ծաղկի բանաձերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընտանիքի անվանում Ծաղկի բնութագրական բանաձևը
Երկշաքիլավորներ
Խաչածաղկավորներ (Brassicaceae)
Վարդազգիներ (Rosaceae) կամ
Բակլազգիներ (Fabaceae) ;
Մորմազգիներ (Solanaceae)
Բարդածաղկավորներ (Asteraceae) կամ
Միաշաքիլավորներ
Հացազգիներ (Poaceae)
Շուշանազգիներ (Liliaceae)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Биология: Энциклопедия / Гл. ред. М. С. Гиляров (Большая Российская энциклопедия), М. 678, էջեր 678 — 678 էջ, ISBN 5-85270-252-8։
  • Ботаника. Учебник для вузов: в 4 т, հ. 3 (խմբ. Под ред. А. К. Тимонина, И. И. Сидоровой), М., «Изд. центр «Академия»» — 576, էջեր 576 — 576 էջ, ISBN 978-5-7695-2746-3։