Լեղի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Լեղի, (լատ.՝ bilis, հին հուն․՝ χολή), դեղին, շագանակագույն կամ կանաչավուն, դառը, յուրահատուկ հոտ ունեցող, լյարդի կողմից արտազատվող և լեղապարկում կուտակվող հեղուկ։

Լեղուգոյացում և լեղազատում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեղին արտադրվում է հեպատոցիտներում, ապա անցնում միջբլթակային, այնուհետև լյարդային արտատար ծորաններ, որոնք լեղապարկային ծորանի հետ միասին կազմում են ընդհանուր լեղածորանը։

Ընդհանուր լեղածորանը բացվում է տասներկումատնյա աղիքի խոռոչում։ Ընդհանուր լեղածորանի բացման շրջանում տեղադրված է Օդդիի սեղմանը։ Մարսողությունից դուրս լեղին լյարդային ծորաններից պարկային ծորանի միջոցով անցնում է լեղապարկ և կուտակվում այնտեղ, իսկ սնունդն ընդունելիս մղվում է տասներկումատնյա աղիք։ Լեղագոյացումը անընդհատ պրոցես է, իսկ լեղազատումը կատարվում է պարբերաբար, կապված մարսողության հետ։

Բաղադրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեղին ոսկեգույն հեղուկ է, pH-ը տատանվում է 7,8-8,6-ի սահմաններում։ Օրվա ընթացքում գոյանում 0,51 լ լեղի, որի 97,5%-ը ջուր է, 2,5%-ը չոր նյութը, որը պարունակում է օրգանական և անօրգանական մի շարք նյութեր[1]։

Անօրգանական նյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անօրգանական նյութերից են նատրիումի, կալիումի, մագնեզիումի, կալցիումի քլորային, ծծմբաթթվային և ֆոսֆորաթթվային աղերը[2]։

Օրգանական նյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրգանական նյութերից՝ լեղաթթուները, լեղագունակները, խոլեսթերինը, ճարպաթթուները, չեզոք ճարպերը, լեցիտինը, միզանյութը, միզաթթուն, A, B, C վիտամինները, ամինաթթուները, չնչին չափով թույլ ակիվությամբ ֆերմենտները (ամլազ, ֆոսֆոատազներ, պորտեազներ

Լեղաթթուները լյարդում առաջանում են խոլեսթերինից։ Լեղագունակներին են պատկանում բիլիռուբինը և բիլիվերդինը, որոնք հանդիսանում են հեմոգլոբինի քայքայման արգասիքներ և լեղուն տալիս են բնորոշ գույն։ Լեղու գունակներից ձևավորվում են մեզի և կղանքի գունակներ՝ ուրոբլինը, ուրոխրոմը և ստերկոբիլինը։

Հեղուկ և թափանցիկ լյարդային լեղին, անցնելով ծորանների միջով, ենթարկվում է որոշակի փոփոխությունների՝ կապված ջրի և հանքային աղերի ներծծման և լեղուղիների մուցինի ավելացման հետ։ Լեղին մեծ փոփոխությունների է ենթարկվում լեղապարկում, որտեղ այն, շնորհիվ ջրի ներծծման, խտանում է, դառնում մածուցիկ և մգանում մուցինի ավելացման պատճառով։ Լեղու pH-ը 7,3-8,0ից հասնում է 6,0-7,0 բիկարբոնատների ներծծման և լեղապարկի պատերի կողմից արտադրվող լեղաթթվային աղերի խառնվելու պատճառով։

Լեղու գործառույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեղին ակտիվ մասնակցում է մարսողության գործընթացներում, որը պայմանավորված է նրա բաղադրության մեջ մտնող լեղաթթուներով և նրանց աղերով։ Այն՝

  1. Ստեղծում է հիմնային միջավայր, որտեղ չեզոքանում է pH –ը և ապաակտիվանում է պեպսինի գործունեությունը։
  2. Ակտիվացնում է ենթաստամոքսային և աղիքային հյութերի ֆերմենտները, գլխավորապես լիպազը։
  3. Էմուլսացնում է ճարպերը՝ մեծացնելով ֆերմենտների հետ նրանց հպման մակերեսը։
  4. Բարակ աղիքում լեղաթթուները միանալով ջրում չլուծվող ճապրաթթուների, խոլեսթերինի, ճարպալույծ վիտամինների, կալցիումի, աղերի հետ առաջացնում է լուծելի համալիրներ, որոնք հեշտությամբ ներ են ծծվում։
  5. Խթանում է բարակ աղիների շարժական և հյութազատական գործունեությունը։
  6. Օժտված է մանրէասպան հատկություններով. աղիներում արգելակում է նեխման պրոցեսները։

Լեղազատման կարգավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեղագոյացումն օրգանիզմում կատարվում է անընդհատ։ Սննդի ընդունումից 3-12 րոպե հետո լեղագոյացումը ռեֆլեքսորեն ուժեղանում է։ Լեղամղման վրա ռեֆլեքսային ազդեցություններն իրականացվում են պայմանական և ոչ պայմանական ռեֆլեքսների միջոցով, որոնք սկիզբ են առնում տարբեր ռեֆլեքսային դաշտերից (տեսողական, լսողական, հոտառական, համի, ստամոքսի և 12մատնյա աղիքի ընկալիչներից)։

Լեղամղման համար մեծ նշանակություն ունի նաև կարգավորման հումորալ մեխանիզմները (խոլեցիստոկինինպանկրեոիզմին հորմոնը, գաստրինը, սեկրետինը, լեղին)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Barrett Kim E. (2012)։ Ganong's review of medical physiology. (24th ed.)։ New York: McGraw-Hill Medical։ էջ 512։ ISBN 978-0-07-178003-2 
  2. Guyton and Hall (2011)։ Textbook of Medical Physiology։ U.S.: Saunders Elsevier։ էջ 784։ ISBN 978-1-4160-4574-8