Ժակ Կարտիե
Ժակ Կարտիե ֆր.՝ Jacques Cartier | |
---|---|
![]() | |
Ծնվել է | դեկտեմբերի 31, 1491 |
Ծննդավայր | Սեն Մալո, Duchy of Brittany |
Մահացել է | սեպտեմբերի 1, 1557 (65 տարեկան) |
Մահվան վայր | Սեն Մալո |
Գերեզման | Saint-Malo Cathedral[1] |
Քաղաքացիություն | ![]() |
Մասնագիտություն | ղեկապետ, ճանապարհորդ հետազոտող, ծովային ճանապարհորդ, գյուտարար և ծովագնաց |
Ամուսին | Mary Catherine des Granches?[2] |
Զբաղեցրած պաշտոններ | Governor of New France? |
Ստորագրություն![]() | |
![]() |


Ժակ Կարտիե (ֆր.՝ Jacques Cartier, դեկտեմբերի 31, 1491, Սեն Մալո, Duchy of Brittany - սեպտեմբերի 1, 1557, Սեն Մալո), ֆրանսիացի ծովագնաց, ճանապարհորդ։ Սկիզբ է դրել Հյուսիսային Ամերիկայի ֆրանսիական գաղութացմանը։ Առաջին եվրոպացին, ով հայտնաբերել և քարտեզագրել է Սուրբ Լավրենտիոսի ծոցը և Սուրբ Լավրենտիոսի գետը, իսկ այդ տարածքը անվանել «Կանադի երկիր»։ Համարվում է Կանադայի հայտնագործողների մեկը։
Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վաղ շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Շատ քիչ բան է հայտնի ծնունդից մինչև 1534 թվականի իր առաջին պաշտոնական ճանապարհորդությունը ընկած ժամանակահատվածից։ Նրա մկրտության արձանագրությունը մեզ չի հասել, քանի որ Սեն Մալոյի քաղաքացիական կացության 1472-1494 թվականների արձանագրությունների մատյանները բացակայում են[3]։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից ի վեր պատմաբանները Ժակ Կարտիեին համարում են Ժամե և Ժեսլին Ժանսարների որդին, չնայած արխիվային ոչ մի փաստաթուղթ դա չի հաստատում[4]։ Եթե նա վերջիններիս երեխան է, ապա պետք է ունենար Ղուկաս անունով եղբայր, Բերտլի անունով քույր և ևս մեկ եղբայր, որի անունը մեզ չի հասել[5]։ Հայտնի է, որ Կարտիեն ունեցել է Ժեհան անունով քույր, նրա անունը նշված է Մալոյի մի քաղաքացու ՝1541 թվականին մայիսի 19-ին թվագրված կտակի մեջ[6]։
1520 թվականին նա ամուսնացել է Ժակ դը Գրամշեի և Ֆրանսու դյու Մաստի դստեր՝ Կատրինի հետ, որի շնորհիվ նրա վարկն ու դիրքը հասարակության մեջ բավականին բարձրացել է։ Ըստ երևոյթին՝ ծովի մասին նրա ունեցած գիտելիքները բարձր են գնահատվել. նրան վստահվել է հայրենի քաղաքի կառավարումը։
Ճանապարհորդությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ֆրանսիս Առաջին արքան Կարտիեին հատկացրել է երկու նավ՝ իրենց անձնակազմերով, որոնք 1534 թվականի ապրիլի 20-ին դուրս են եկել Սեն Մալոյից՝ դեպի Հեռավոր Արևելք տանող ծովային ճանապարհի համար արևմուտքում անցում գտնելու նպատակով[7]։ Ատլանտյան օվկիանոսը կտրել-անցնելու համար պահանջվել է 20 օր. մայիսի 10-ին Կարտիեն իր արշավախմբով անցել է Նյուֆաունդլենդի հյուսիսային ափամերձ գոտիով, նավարկել Belle Isle նեղուցով և հուլիսի 6-ին հասել Chieurs Baie: Տեղի է ունեցիլ եվրոպացիների առաջին շփումը Mi'kmaq-ի ալգոնքյան ցեղի բնիկ ամերիկացիների հետ։ Այնուհետև Կարտիեն անցել է Սուրբ Լավրենտիոսի ողջ ծովածոցը, նավարկել Նյուֆաունդլենդի շուրջբոլորը։ 1534 թվականի սեպտեմբերի նա բռնել է դեպի Ֆրանսիա վերադարձի ճամփան։ Թեև չէր գտել դեպի Հեռավոր Արևելք տանող անցումը, բայց համոզվել էր, որ հետագայում կկարողանա հայտնաբերել այն[8]։ Ծովագնացն իր հետ Ֆրանսիա էր բերել ամերիկացի երկու բնիկների՝ այն հույսով, որ նրանք կօգնեն իրեն՝ գտնելու հյուսիսարևմտյան անցումը։
Երկրորդ ճամփորդության ժամանակ, որն սկսվել է 1535 թվականի մայիսի 19-ին, Կարտիեն բավականին խորացել է Սուրբ Լավրենտիոս գետի հոսանքով դեպի վեր։ Անձնակազմի 110 անդամների հետ էին ամերիկացի երկու բնիկները։ Հետազոտելով գետն ու գետափերը՝ նրանք հոկտեմբերի 2-ին հասել են իրոկեզական լավ ամրացված Հոչելագա գյուղին, որի մոտ գտնվող սարն անվանակոչել են Mont Royal ("արքայական սար"). այդպես է առաջացել ներկայիս Մոնրեալ քաղաքի անվանումը։ 1535 թվականի նոյեմբերին Կարտիեն որոշում է ընդունել ձմեռն անցկացնել տեղում. հավանաբար՝ ջրերի սառչելու պատճառով Ֆրանսիա վերադառնալն անհնար էր դարձել։ Ձմեռման ընթացքում անձնակազմը մեծ նեղություններ է կրել մինչ այդ անհայտ հիվանդության՝ ցինգայի պատճառով։ 1536 թվականին, երբ վերադարձել են Եվրոպա, 110 մարդուց 85-ն էին ողջ մնացել։
1540 թվականին Ժան-Ֆրանսուա դը լա Ռոք դը Ռոբերվալը թագավորից թույլտվություն է ստացել իր ծախսերով մեկնելու Կանադա և ձեռնամուխ լինելու նոր հայտնաբերված տարածքների յուրացմանը։ Կարտիեն այս անգամ երեք նավով է ուղարկվել ճանապարհորդության։ Քվեբեք քաղաքի և Սթադաքոնա գյուղի մերձակայքում նա կառուցել է Շառլսբուրգ-Ռոյալ ամրոցը, շարունակել է գետի հետազոտման աշխատանքները և դարձյալ ձմեռել է այդ վայրերում։ 1542 թվականի հունիսին վերադարձել է Եվրոպա, 1544-ին դարձյալ ուղարկվել Կանադա, որպեսզի ետ բերի դը Ռոբերվալին ու իր մարդկանց։ Իսկ Կանադայի արևելքի համակարգված հետազոտումն ու գաղութացումն սկսվել է 1603 թվականից՝ Սամուել դը Շամպլենի գլխավորությամբ, ով էլ հենց համարվում է Նոր Ֆրանսիայի հիմնադիրը։
Կարտիեի անունով են կոչվել Մոնրեալի փողոցներից մեկը, Քվեբեքից հարավ գտնվող ամենաբարձր սարը։ 1984 թվականին՝ ի նշանավորումն Կարտիեի առաջին ճանապարհորդության 450-ամյակի, անց է կացվել ծովային առագաստանավային մրցույթ՝ Քվեբեքից մինչև Կարտիեի հայրենի Սեն Մալո քաղաքը ձգվող երթուղով։
Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
- Henri V. Michelant (Hrsg.): Jacques Cartier, Voyage de J. Cartier au Canada. Éditions Tross, Paris 1865
- Léon Riotor: Jacques Cartier et le voyage au Canada. Chronique de la Nouvelle-France (La vie des grands découvreurs). Édition Roger, Paris 1937
- Jacques Cartier: Die Entdeckung Kanadas 1534–1542. Übers. Alexandra Maria Lindner, Niels-Arne Münch. Edition Erdmann, Imprint von Verlagshaus Römerweg, Wiesbaden 2015
- Jacques Cartier: Récits de mes voyages au Canada, 1534-1535-1540: textes et documents retrouvés. Éd. Pacifique Saint-Laurent, Montréal [1984?]
- Fernand Braudel et Michel Mollat du Jourdin, Le monde de Jacques Cartier : l'aventure au , Berger-Levrault, 1995, 316 p.
- Étienne Taillemite, Marins français à la découverte du monde : de Jacques Cartier à Dumont d'Urville, 1999, 725 p.
- Étienne|nom1=Taillemite|titre=Dictionnaire des marins français|lieu=Paris|éditeur=éditions Tallandier|année=2002|nouvelle édition=nouvelle édition revue et augmentée |pages totales=573|isbn=2-84734-008-4|plume=}}.
- Michel|nom1=Vergé-Franceschi|lien auteur1=Michel Vergé-Franceschi|direction=oui|titre=Dictionnaire d'Histoire maritime|sous-titre=|lien titre=|numéro d'édition=|éditeur=éditions Robert Laffont|lien éditeur=éditions Robert Laffont|lieu=Paris|année=2002|volume=|tome=|collection=Bouquins|pages totales=1508|passage=|isbn=2-221-08751-8|isbn2=2-221-09744-0|lire en ligne=|consulté le=|plume=}}.
|titre=La littérature québécoise sur le fil du temps |lire en ligne=http://m.ledevoir.com/article-505975 Archived 2017-08-21 at the Wayback Machine. |sous-titre=Michel Laurin propose un voyage dans les écrits qui ont forgé l’identité d’un peuple |auteur=Fabien Deglise|périodique =Le Devoir}}.
- http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/QuebecHistory/encyclopedia/JacquesCartier-HistoiredelaNouvelle-France-HistoryofNewFrance.htm%7Cprénom=Louis%7Cnom=Le(չաշխատող հղում) Jeune|titre=Jacques Cartier|série=Dictionnaire général de biographie…|éditeur=Université d'Ottawa|année= 1931}}.
- Bernard Allaire|url=http://www.encyclopediecanadienne.ca/fr/article/jacques-cartier/%7Ctitre=(չաշխատող հղում) Jacques Cartier|série=l'Encyclopédie canadienne|site=http://www.encyclopediecanadienne.ca/%7Csous-titre=Jacques(չաշխատող հղում) Cartier, navigateur (né entre le 7 juin et le 23 décembre 1491 à Saint-Malo, France; décédé le 1er septembre 1557 à Saint-Malo, France)|date=2013-08-29}}.
- (Ֆրանսերեն) Le chantier archéologique Cartier-Roberval Archived 2014-09-24 at the Wayback Machine..
- (Ֆրանսերեն) Jacques Cartier, Relations - édition critique par Michel Bideaux, collection Bibliothèque du Nouveau Monde, Montréal, Les Presses de l'Université de Montréal (1986), réédité en 1999 2-7606-0750X.
- (անգլերեն) Henry Percival Biggar, A Collection of Documents Relating to Jacques Cartier and the Sieur de Roberval (1930).
- « Jacques Cartier à la découverte du Canada », documents pour l'histoire de Saint-Malo, Archives municipales de Saint-Malo, service éducatif, dossier, 1984.
- Hudson Charles M., Tesser Carmen Chaves (1994)։ Forgotten Centuries: Indians and Europeans in the American South, 1521-1704։ University of Georgia Press։ էջ 36։ ISBN 978-0-8203-1654-3։ Վերցված է 23. 3. 2013
- Liebel Jean (1999)։ Pierre Dugua, sieur de Mons, fondateur de Québec։ Paris: Le Croît vif։ ISBN 978-2-9079-6748-8
- Grenon Jean-Yves (2000)։ Pierre Dugua De Mons: Founder of Acadie (1604–05), Co-Founder of Quebec (1608)։ Annapolis Royal, Nova Scotia: Peninsular Press։ ISBN 978-0-9682-0162-6
- McMullen John Mercier (1855)։ The History of Canada: From Its First Discovery to the Present Time։ C. W., J. M'Mullen։ էջ 7
- Walford Cornelius (1874)։ The insurance cyclopeadia
- Tracy, Frank Basil (1908)։ The Tercentenary History of Canada։ New York, Toronto: P.F. Collier & Sons
- Blashfield Jean F (2002)։ Cartier: Jacques Cartier in search of the Northwest Passage։ Compass Point Books։ ISBN 978-0-7565-0122-8
- Cartier Jacques (1993)։ Ramsay Cook, ed.։ The Voyages of Jacques Cartier։ Toronto: University of Toronto Press։ ISBN 978-0-8020-5015-1
- Greene, Meg (2004), Jacques Cartier: Navigating the St. Lawrence River, Rosen Central, ISBN 978-0-8239-3624-3, https://books.google.am/books?id=jErEkbBDDzkC&lpg=PP1
- Guitard Michèle (1984)։ Jacques Cartier in Canada։ Ottawa: National Library of Canada. Text in English and in French, in parallel columns։ ISBN 978-0-662-52832-6
- Jacob, Yves (2000) (French version), Jacques Cartier, Éditions l'Ancre de marine, ISBN 978-2-84141-145-0, https://books.google.am/books?id=-b9R5DEo1eQC&lpg=PP1
- Trudel Marcel (1973)։ The Beginnings of New France, 1524–1663։ Toronto: McClelland and Stewart։ ASIN B000RQPTDK
Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
- ↑ Jacques Cartier
- ↑ https://trahir.wordpress.com/2018/02/10/vallieres-cartier/
- ↑ Frédéric Joüon des Longrais, Jacques Cartier. Documents nouveaux, Paris, Alphonse Picard, 1888, p. 8.
- ↑ Josseaume, « Autour de Jacques Cartier », Mémoires de la société généalogique canadienne-française, vol. 21 (janvier-mars), 1970, p. 30 note 14.
- ↑ Harvut, ibid. ; Paris-Jallobert, ibid.
- ↑ Frédéric Joüon des Longrais, Jacques Cartier..., .
- ↑ http://www.mocavo.com/A-History-of-Vermont/103618/15
- ↑ A memoir of Jacques Cartier, sieur de Limoilou, his voyages to the St. Lawrence, a bibliography and a facsimile of the manuscript of 1534
Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
- Hans-Jürgen Hübner: Jacques Cartier
- Jacques Cartier Archived 2017-02-06 at the Wayback Machine., www.nationalgeographic.de
- (Ֆրանսերեն) Mario Mimeault, Jacques Cartier ou la construction d'un héros (au Québec), Gaspé, 2002 Archived 2012-01-07 at the Wayback Machine..
- (Ֆրանսերեն) Timbre Jacques Cartier, 1534-1984 (2 F) - République française, 1984.
- (Ֆրանսերեն) Timbre Jacques Cartier, 1534-1984 ) - Canada, 1984(չաշխատող հղում).
- (Ֆրանսերեն) (անգլերեն) Lieu historique national du Canada Cartier-Brébeuf.
- (Ֆրանսերեն) La tombe de Jacques Cartier à Saint-Malo.
- (Ֆրանսերեն) (անգլերեն) Le manoir (restauré) de Jacques Cartier à Limoëlou : un musée Archived 2018-08-29 at the Wayback Machine..
- Կենսագրություն
- Jacques Cartierի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
- -{English translation of Cartier's accounts}-
- -{Jacques Cartier at Civilization.ca}-
|