Թերմեզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թերմեզ
Termiz / Термиз
Termez Sultan-Saodat.jpg
Սաոդատ սուլթանի պալատը
Կոորդինատներ: 37°13′27″ հս․ լ. 67°16′42″ ավ. ե. / 37.22417° հս․. լ. 67.27833° ավ. ե. / 37.22417; 67.27833
Երկիր Ուզբեկստան Ուզբեկստան
ԲԾՄ 302 մետր
Բնակչություն 140,404 մարդ (2005)
Փոստային ինդեքսներ 732000
##Թերմեզ (Ուզբեկստան)
Red pog.png

Թերմեզ (ուզբ.՝ Termiz/Термиз; ռուս.՝ Термез; տաջ.՝ Тирмиз; պարս․՝ ترمذ Termez, Tirmiz; արաբ․՝ ترمذ‎‎ Tirmidh), փոքր քաղաք Ուզբեկստանի հարավում՝ Աֆղանստանի սահմանի մոտ: Այն Ուզբեկստանի ամենատաք վայրն է: Ունի 140404 (հունվարի 1, 2005) բնակչություն, Սուրխանդարյայի մարզի կենտրոնն է:

Ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի ժամանակակից անունը ծագել է սողդիանա լեզվով Tarmiδ բառից, որն իր հերթին ծագել է հին պարսկերեն tara-maiθa-ից, որը նշանակում է «անցման վայր»: Հին ժամանակներում քաղաքը կարևոր վայր էր Ամուդարյա գետը հատելու համար:

Որոշները քաղաքի անունը կապում են հունարեն thermos «տոթ» բառի հետ, որը եկել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու ժամանակներից[1]: Մյուսները ենթադրում են, որ բառը ծագել է սանսկրիտի taramato բառից, որը նշանակում է «գետի ափին»[2]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 2-րդ դարում Ամուդարյա գետի ափին և հիմնադիր՝ հունա-բակտրիական պետության թագավոր Դեմետրեի անունով կոչվել է Դեմետրիա:

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը բաղկացած էր երկու հիմնական հատվածներից՝ միջնաբերդից և բուն քաղաքից: Միջնաբերդը տեղադրված էր Ամուդարյայի բարձրադիր ափին և ամփոփված էր ուղղանկյուն պարագծով աշտարակավոր պասպապատի մեջ: Քուշանների ժամանակ ընդարձակ քաղաքը՝ 500 հեկտար տարածությամբ՝ հարավից և արևմուտքից սահմանակից էր գետին, իսկ ցամաքի կողմից՝ պաշտպանական պարիսպներին ու հողմապատնեշներին: Կար ջրանցք, որը հոսում էր քաղաքի ներսով՝ բաժանելով այն երկու մասերի: Թերմեզը բազմակի վերակառուցումների է ենթարկվել, որի ժամանակ հունա-բակտրիական Դեմետրիայի կորիզը միջնաբերդի է վերածվել:

Չնայած Թերմերզը կրել է հելլենիստական քաղաքաշինության ազդեցությունը, այնուհանդերձ այն ուներ որոշակի արտահայտված տեղական, տիպիկ միջինասիական-արևելյան հատկանիշներ[3]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. E. M. Pospelov, Geograficheskie nazvaniya mira (Moscow, 1998), p. 415: "here in fact is found the hottest place in Central Asia (in June 1914 a temperature of 49.5 C was recorded in Termez."
  2. Sh. Kamaliddinov, Istoricheskaya geografiya Sogda i Toharistana.
  3. Վարազդատ Հարությունյան, Հին աշխարհի ճարտարապետություն (խմբ. Մ․ Գ․ Գասպարյան), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1978, էջ 14 — 319 էջ։