Էլեն Քեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էլեն Քեյ
Ellen Key, Carl Milles.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 11, 1849(1849-12-11)[1][2][3][4]
ԾննդավայրQ10505188?, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն[1][2]
Վախճանվել էապրիլի 25, 1926(1926-04-25)[5][3][6][7][4][8][9] (76 տարեկանում)
Վախճանի վայրQ10718377?, Շվեդիա[1][8][9]
Մասնագիտությունթարգմանիչ, գրող, քննադատ, մանկավարժ, սուֆրաժիստ և ֆեմինիստ
Լեզուշվեդերեն[10]
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա
ԱնդամակցությունSvenska hem? և Կանանց սոցիալական և քաղաքական միություն
Ամուսինչկա[1]
Ellen Key Վիքիպահեստում

Էլեն Կառոլինա Սոֆյա Քեյ (շվեդ.՝ Ellen Karolina Sofia Key, դեկտեմբերի 11, 1849(1849-12-11)[1][2][3][4], Q10505188?, Շվեդիա, Շվեդ-նորվեգական միություն[1][2] - ապրիլի 25, 1926(1926-04-25)[5][3][6][7][4][8][9], Q10718377?, Շվեդիա[1][8][9]), շվեդ գրող:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլլեն Քեյը ծնվել է 1849 թվականի դեկտեմբերի 11-ին[11] Սունդհոլմում՝ Շվեդիայի ագրարային կուսակցության հիմնադիր Էմիլ Քեյի ընտանիքում: Նրա մայրը՝ Սոֆի Պուսսի Քեյը, Շվեդիայի հյուսիսի արիստոկրատ ընտանիքից էր: Էլեն Քեյն ստացել է տնային կրթություն, մայրը նրան սովորեցրել է գրել և թվաբանություն, իսկ տնային դաստիարակչուհին՝ օտար լեզուներ: Էլենը մանկության տարիներին շատ է կարդացել, նրա վրա տպավորություն են գործել Հենրիկ Իբսենի պիեսները, մասնավորապես «Պեր Գյունտ», «Սիրո կատակերգություն» և «Բրանդ» ստեղծագործությունները: Երբ Էլենը դարձել է 12 տարեկան, նրա հայրն ընտրվել է Ռիկսդագում, և ընտանիքը տեղափոխվել է Ստոկհոլմ:

Էլենը մայրությունը համարել է ծանր աշխատանք և պնդել, որ ամուսիններից անկախ պետությունը պետք է աջակցի մայրերին և երեխաներին: Այդ գաղափարները էական ազդեցություն են ունեցել բազմաթիվ երկրների սոցիալական օրենսդրության վրա:

1874 թվականին Էլենը մեկնել է Դանիա, որտեղ դասավանդել է ժողովրդական ինստիտուտներում անապահով գյուղացիների համար: Նա երազել է ժողովրդական իր ինստիտուտը հիմնել հայրենի Շվեդիայում, բայց դրա փոխարեն 1880 թվականին որպես ուսուցչուհի ընդունվել է Ստոկհոլմում Աննա Ուիտլոկի իգական քոլեջ (Anna Whitlock’s girls school):

Գրական ստեղծագործություններում անդրադարձել է կանանց իրավունքների և պարտականությունների, կանանց աշխատանքի, ավագ ու երիտասարդ սերունդների փոխհարաբերությունների, մայրական զգացմունքի, անհատի ու հասարակության փոխազդեցության հարցերին: Չհարելով ոչ մի կոնկրետ խմբի կամ կուսակցության՝ նա ձգտել է գնալ իր սեփական ուղով: Նրա գլխավոր աշխատանքներն են՝ «Սիրո և ամուսնության մասին» և «Երեխայի դարը» («Barnets århundrade», 1900)[12]: Եվրոպական հասարակությունում իր գաղափարների տարածման համար Քեյը 1903 թվականին մեկնել է ճանապարհորդության Գերմանիա և Ավստրիա, որտեղ կարդացել է հրապարակային դասախոսություններ իրեն հոգեհարազատ թեմաներով:

Էլեն Քեյը նաև «էթիկան գեղագիտության միջոցով» փիլիսոփայական հայեցակարգի հեղինակն է: Նրանում կանխադրել է, որ լիարժեք, հարմարավետ միջավայրում ապրող մարդն ի վիճակի է ճանաչել իրեն և գտնել փոխհամաձայնություն իր շրջապատի աշխարհի հետ: Այս տեսակետը թելադրված էր սոցիալ-դեմոկրատական ​​գաղափարախոսության նկատմամբ նրա հետաքրքրությամբ, բայց նա ձգտում էր խուսափել պրոլետարիատի բռնապետությունից և կառավարման այլ բռնի մեթոդներից:

Էլեն Քեյը մահացել է 1926 թվականի ապրիլի 25-ին՝ 76 տարեկան հասակում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Wittrock U. Ellen K S Key — P. 90.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Gladhammars kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/VALA/00098/C/7 (1842-1860), bildid: A0015078_00024
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  5. 5,0 5,1 5,2 Ellen K S Key — 1917.
  6. 6,0 6,1 6,2 SNAC — 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 Nationalencyklopedin — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Västra Tollstads kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/VALA/00452/F/1 (1912-1940), bildid: 00020694_00028 — P. 24.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Västra Tollstads kyrkoarkiv, Församlingsböcker. Bunden serie, SE/VALA/00452/A II a/4 (1923-1934), bildid: 00020682_00228 — P. 229.
  10. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  11. Ellen Key - Britannica Online Encyclopedia
  12. Barnets århundrade at Project Runeberg

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]