Զիգֆրիդ (օպերա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Զիգֆրիդից)
Picto infobox music.png
Զիգֆրիդ
Siegfried
Siegfried.jpg
Տեսակ օպերա
Ժանր Երաժշտական դրամա
Կոմպոզիտոր Ռիխարդ Վագներ
Լիբրետտոյի
հեղինակ
Ռիխարդ Վագներ
Սյուժեի աղբյուր Սկանդինավյան դիցաբանություն
Գործողությունների քանակ 3 Արար
Առաջնախաղի տարեթիվ օգոստոսի 16, 1876
Առաջնախաղի վայր Բայրոյթ
Նախորդ Վալկիրիա
Հաջորդ Աստվածների մայրամուտը
Siegfried Վիքիպահեստում

Զիգֆրիդ (գերմ.՝ Siegfried) Ռիխարդ Վագների օպերա, «Նիբելունգի մատանին» շարքի երրորդ ստեղծագործությունը, հաջորդում է «Վալկիրիա» օպերային։

Լիբրետտոյի հեղինակը Վագներն է, գրվել է 1848-52 թթ., խմբագրվել և լրացվել է մինչև 1863 թվականը։ «Զիգֆրիդի» առաջին գործողությունը և երկրորդ գործողության մի մասի երաժշտությունը Վագները գրել է 1856-57 թթ ընթացքում, այնուհետև թողել է օպերայի վրա աշխատանքը վերսկսելով այն միայն շուրջ 12 տարի հետո՝ 1869 թ։ Օպերայի երաժշտության ստեղծումն ավարտին է հասցվել 1871 թ։ Առաջին բեմադրությունը տեղի է ունեցել 1876 թ. օգոստոսի 16-ին Բայրոյթում։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին արար

Միմեն փորձում է կռել Զիգֆրիդի սուրը (նկարիչ՝ Արթուր Ռեքհեմ):

Անտառի խորքում ապրում է դարբինը՝ կարճլիկ Միմեն Զիգֆրիդի հետ: Միմեն նրան անվանում է իր որդին, բայց Զիգֆրիդը չի հավատում դրան և ատում է իր վախկոտ, անվերջ փնթփնթան դաստիարակին: Դարբինը չի կարողանում կռել և ոչ մի սուր, որով խաղալիս տղան չկոտրեր: Վերջապես Միմեն բացում է Զիգֆրիդին իր ծննդյան գաղտնիքը. մի անգամ ինքն անտառում հանդիպել է Զիգլինդե անունով մի կնոջ, որ խիստ ուժասպառված էր, և նրան ուղեկցում է իր տունը: Այնտեղ նա ծնել է մի որդի և շուտով մահացել: Մահից առաջ մայրը որդուն անուն է տվել և խնդրել նրան փոխանցել հոր սրի՝ Նոտունգի բեկորները: Զիգֆրիդը երջանիկ է, այժմ նա ազատ է, իրեն ոչինչ չի կապում ատելի նիբելունգի հետ և կարող է դեգերումների ճամփան բռնել: Թող միայն դարբինը միացնի իր Նոտունգ սրի բեկորները: Միմեն ընկնում է ապարդյուն մտքերի մեջ. դա անելն իր ուժերից վեր է: Հանկարծ տնակ է մտնում թիկնոցի մեջ փաթաթված մի ճանապարհորդ՝ մինչև աչքերը քաշած լայնեզր գլխարկով, ձեռքին՝ նիզակ, որի ծայրին ցոլցլում է կայծակը: Վախեցած Միմեն վռնդում է անկոչ հյուրին, սակայն վերջինս նստում է օջախի մոտ: Նա առաջարկում է, որ դարբինն իրեն երեք հանելուկ առաջարկի՝ չլուծելու դեպքում որպես գրավ դնելով իր գլուխը: Միմեն մտածում է դժվար հարցեր՝ նիբելունգների, հսկաների և աստվածների մասին: Ճանապարհորդն անվարան լուծում է հանելուկները և իր հերթին տալիս երեք հարց: Կարճլիկը չի կարողանում պատասխանել դրանցից վերջինին. ո՞վ կկռի անհաղթ Նոտունգը: Ծիծաղելով Ճանապարհորդն ինքն է պատասխանում. սուրը կկռի նա, ով չգիտե՝ ինչ է վախը: Իսկ Միմեի գլուխը՝ մրցույթի գրավը, իրեն է պատկանում: Մնալով մենակ, կարճլիկը սարսափով հիշում է, որ միակ բանը, ինչ ինքը մոռացել էր Զիգֆրիդին սովորեցնել, վախենալն է: Զիգֆրիդը վերադառնում է և կրկին դարբնից սուրը պահանջում: Սակայն այս անգամ էլ տեսնելով դրա բեկորները, նա ինքն է գործի անցնում: Հալեցնում է մետաղը և սկսում կռել: Փառահեղ սուր է դուրս գալիս. մեկ հարվածով ջահել հերոսը փշրում է զնդանը:


Երկրորդ արար

Գիշերով, անտառի թավուտում, քարայրի մուտքի մոտ նիբելունգ Ալբերիխը հանդիպում է Ճանապարհորդին: Քարայրում հանգրվանում են ոսկե գանձեր և այն մատանին, որ իր տիրակալին անսահման իշխանություն է պարգևում աշխարհի վրա: Անցյալում խաբեությամբ խլելով Ալբերիխից, գերագույն աստված Վոթանն այն հանձնել էր հսկաներին՝ ի վարձատրություն նրանց կառուցած Վալհալլա անառիկ ամրոցի: Հսկաներից Ֆաֆները սպանել էր եղբորը և, վերածվելով վիշապի, հսկում էր գանձերը՝ դրանց մոտ պառկած: Նիբելունգն անզոր է կռվել վիշապի դեմ, իսկ Վոթանը պարտավոր է պահպանել Ֆաֆների հետ կնքած պայմանագիրը: Բայց Ալբերիխը դեռևս հույս ունի իշխելու աշխարհի վրա և վրեժխնդիր լինելու աստվածներից: Նույն երազանքներով է տոգորվում նաև նրա եղբայր Միմեն: Հենց դրա համար էլ նա դաստիարակում էր Զիգֆրիդին, որպեսզի ջահել հերոսի շնորհիվ ձեռք գցեր նիբելունգի մատանին, որի կախարդական հատկության մասին վերջինս պատկերացում չուներ: Որպեսզի Զիգֆրիդին սովորեցնի վախ զգալ, Միմեն առաջնորդում է նրան վիշապի քարայրը: Երկար ճանապարհից հոգնած Զիգֆրիդը պառկում է լորենու տակ հանգստանալու:

Զիգֆրիդը խոցում է վիշապ-Ֆաֆներին (նկարիչ՝ Արթուր Ռեքհեմ):

Ականջ դնելով արևի լույսով ողողված անտառի շրշյունին, նա տարվում է անուրջներով: Լսվում է մի թռչնակի ծլվլոց, և Զիգֆրիդը փորձում է զրուցել նրա հետ՝ նրա երգի ձայները նմանակելով սրինգով: Բայց սրինգը կոտրվում է նրա հզոր ձեռքերում, և Զիգֆրիդը ուժգին փողհարում է իր եղջերափողով: Այդ աղմուկից արթնանալով քարայրից դուրս է նետվում վիշապը: Բայց Զիգֆրիդը վախ չի զգում հրեշի սոսկալի տեսքից և քաջությամբ սպանում է նրան: Վիշապի արյան տաք կաթիլն այրում է նրա ձեռքը, և ինքնաբերաբար լիզելով իր ձեռքը, Զիգֆրիդը մտնում է քարայր. գուցե այնտե՞ղ նա հանդիպի վախին: Իսկ անտառում, քարայրի մուտքի մոտ տաք-տաք վիճում են նիբելունգ եղբայրները՝ Ալբերիխն ու Միմեն. նրանցից յուրաքանչյուրն ի՛նքն է ուզում տիրանալ Զիգֆրիդի ձեռք բերած գանձին ու կախարդական մատանուն: Միմեն Զիգֆրիդին դիմավորում է՝ շողոքորթող ժպիտը երեսին և առաջարկում խմել իր պատրաստած զովացուցիչ ընպելիքը: Բայց անսպասելիորեն Զիգֆրիդը նրա խոսքերի մեջ որսում է բոլորովին այլ, թաքնված իմաստը. Զիգֆրիդի ձեռքով ազատվելով սարսափելի վիշապից, այժմ նենգ կարճլիկը կամենում է իրենից ևս ազատվել: Զիգֆրիդը սպանում է Միմեին և նրա մարմինը նետում քարայրը՝ վիշապի կողքին: Անտառում տարածվում է Ալբերիխի քրքիջը. մատանու անեծքը շարունակում է գործել՝ կործանելով նրան, ով կձգտի տիրանալ մատանուն: Իսկ Զիգֆրիդը կրկին պառկում է լորենու տակ և ականջ դնում թռչնակի երգին: Բայց, տարօրինակ բա՛ն, այժմ ինքը հասկանում է երգի իմաստը. թռչնակը երգում է իր մասին, վիշապի հետ իր կռվի մասին, վիշապի արյան մասին, որի շնորհիվ նա կարողանում է հասկանալ թռչնի երգը և մարդկանց խոսքերի մեջ եղած իրական մտքերը: Զիգֆրիդը ցատկում է տեղից ու հուզմունքով նետվում թռչնակի ետևից, որ պատմում էր կրակով շրջապատված ժայռի և այնտեղ կախարդական քնով քնած գեղեցկուհու մասին:

Զիգֆրիդը գտնում է քնած Բրունհիլդային (նկարիչ՝ Արթուր Ռեքհեմ):


Երրորդ արար

Փոթորկուն գիշերով, կայծակի լույսի ներքո, գերագույն աստված Վոթանը հմայությամբ երկրի ընդերքից դուրս է կանչում ճակատագրի աստվածուհի Էրդային՝ կրկին հարցնելու աշխարհի ապագայի մասին: Բայց այն բանից հետո, ինչ Էրդան Վոթանից հղիանալով ծնել էր Բրունհիլդային, կորցրել էր մարգարեանալու շնորհը. մոր մարգարեական իմաստնությունն ամբողջովին փոխանցվել է դստերը: Իսկ Վոթանին հուզող հարցերին չի կարող պատասխանել նաև Բրունհիլդան. չէ՞ որ ինքը հրաժարվել էր իր դուստրից, երբ նա հակառակվել էր իր կամքին: Եվ այժմ գերագույն աստվածն ինքնակամ և ուրախությամբ հրաժարվում է նաև աշխարհի տերը լինելուց. գալիս է մի ջահել հերոս, որ չգիտե, թե ինչ է վախը և ազատ է աստվածների իշխանությունից: Տիրելով նիբելունգի մատանուն, բայց չիմանալով դրա գինը, նա կփրկի աշխարհը ոսկու անեծքից: Լուսանում է: Փոթորիկը հանդարտվում է: Հեռվից լսվում է թռչնակի երգը: Դրա ետևից գնալով հայտնվում է Զիգֆրիդը: Վախեցած թռչնակը թռչում է. Զիգֆրիդի առջև կանգնում է Ճանապարհորդը՝ սև թիկնոցով և լայնեզր գլխարկով: Նրա նիզակը փակել է ճանապարհը դեպի ժայռը: Ճանապարհորդը զուր է զգուշացնում երիտասարդին սպառնացող վտանգների մասին. Զիգֆրիդը լի է վճռականությամբ՝ իր նպատակին հասնելու համար: Այդ ժամանակ Ճանապարհորդը վեր է բարձրացնում նիզակը, որի վրա ցոլցլում է կայծակը: Բայց Զիգֆրիդն աներկյուղ դուրս է քաշում իր Նոտունգը, և աստվածների տիրակալի նիզակը, որ մի ժամանակ Զիգմունդի ձեռքերում փշրել էր սուրը, կեսից կոտրվում է: Վոթանն անհետանում է:

Կրակե ճյուղերը ցույց են տալիս ճանապարը ջահել հերոսին, իսկ ժայռի կատարին նա տեսնում է քնած մի զորականի՝ շողշողուն զենք ու զրահով: Զիգֆրիդը հանում է նրա գլխից սաղավարտը, սրով կտրատում զգեստը. նրա առջև մի չքնաղ աղջիկ է: Մի անծանոթ զգացում է համակում Զիգֆրիդին... գուցե դա հենց վա՞խն է: Եվ նա համբուրում է աղջկան: Կախարդանքը վերանում է, և Բրունհիլդան արթնանում է՝ մի նոր կյանքի, երկրային սիրո համար:

Երաժշտությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճանապարհորդը (որ ծպտված Վոթանն է) մտնում է Միմեի խրճիթ (նկարիչ՝ Արթուր Ռեքեմ):

«Զիգֆրիդ»-ը էպիկական օպերա է՝ հարթ և դանդաղ զարգացող գործողություններով և հարուստ է բազմաթիվ երկար երկխոսություններով: Տիրում է լուսավոր ու ջինջ տրամադրություն: Բարդ դրամատիկական ապրումներ կամ ողբերգական բախումներ չկան նրանում: Գլխավոր հերոսին բնութագրելիս կարևոր դեր է խաղում երգեցողությունը, իսկ բնության տեսարաններում մեծ դեր ունի նվագախումբը: Առաջին արարում բազմակողմանիորեն ներկայացված է Զիգֆրիդի հերոսական կերպարը, որին հակադրվում է Միմեի կերպարը: Դարբին նիբելունգի մռայլ մտքերն արտահայտվում են նվագախմբային կատարումներում և առաջին իսկ տեսարանում (Միմեն կռում է սուրը): Զիգֆրիդի մուտքն ազդարարվում է շեփորի հնչեղ նվագով: Ողբագին է հնչում Միմեի երգը («Ծծկեր մանկիկ էիր, երբ վերցրի քեզ»): Դրան հակադրվում է Զիգֆրիդի աշխույժ ու կենսուրախ երգը՝ թափառելու մասին («Նրանով կգնամ շրջելու աշխարհով մեկ»): Ճանապարհորդի և Միմեի միջև տեղի ունեցող Իմաստնության մրցույթի երկար տեսարանը հիմնված է երկխոսությունների վրա և աչքի է ընկնում վսեմությամբ ու հանդիսավորութամբ: Մետաղը հալեցնելու երգը («Նոտո՛ւնգ, Նոտո՛ւնգ, սուր հաղթական»)՝ պարզ, հասարակ ու առնական մեղեդիով և նվագախմբի ձայնակցությամբ, նկարագրում է հալվող պողպատի եռալը, իսկ «Սուրը կռելու երգ»-ով ավարտվում է արարը:

Երկրորդ արարի տեսարաններում արտահայտվող նախանձին, ագահությանը և խաբեությանը հակադրվում է Զիգֆրիդի լուսավոր նկարագիրը՝ բնության գրկում: Արարի հիմնական մասը «Անտառի շրշյունի» տեսարանն է: Նվագախմբային կատարման նուրբ գույներով Վագները պատկերում է արևի լույսով ողողված անտառը՝ լեցուն խորհրդավոր ձայներով: Մի քանի անգամ հնչում է թռչնակի երգը (նախ նվագախմբի կատարման մեջ, ապա տղայի ձայնով):

Ալբերիխն ու Միմեն վիճում են սպանված վիշապ-Ֆաֆների մարմնի մոտ (նկարիչ՝ Արթուր ռեքհեմ):

Այդ մեղեդին կոմպոզիտորը լսել և գրի է առել մի զբոսանքի ժամանակ: Այս խաղաղ տեսարանին իբրև չարագուշակ հակադրություն են ծառայում վիշապի հետ պայքարի, նիբելունգների վեճի և Միմեի խարդախության տեսարանները: Արարի ավարտին կրկին հաստատվում է ուրախ և հուզական տրամադրություն:


Երրորդ արարը բաժանվում է երկու տեսարանի. մռայլ, անհանգստությամբ լեցուն տեսարանը Ճանապարհորդի հետ փոխարինվում է Բրունհիլդայի արթնանալու հանդիսավոր տեսարանով և սիրային զուգերգով: Նվագախմբի ալեկոծ, տագնապով լեցուն կատարումը պատկերում է Վոթանի անհետանալու գիշերային տեսարանը: Նույն տրամադրությամբ է հագեցած Վոթանի՝ հմայությամբ Էրդային կանչելու տեսարանը («Ո՞ւր ես դու, Վալա»): Վերջին երկխոսության մեջ Վոթանի գրգռված բացականչությանը հակադրվում է Էրդայի շքեղ և անջատ արտահայտությունները: «Անտառի շրշյուն»-ի արձագանքները լսելի են Զիգֆրիդի և Վոթանի տեսարանում: Սիմֆոնիկ ինտերմեցցոն պատկերում է «Զիգֆրիդի անցումը կրակի միջով». այն ուղեկցվում է արտասովոր նվագակցմամբ` արտահայտելով հրե ծովի ալեկոծում, որ կտրուկ ընդհատում են Զիգֆրիդի երգի հերոսական թեմաները: Կտրուկ հակադրությամբ է սկսվում երկրորդ տեսարանը. ամբողջ նվագախմբի շքեղ ու զորեղ նվագից հետո հնչում է ջութակի մենանվագը` պատկերելով լերկ ժայռի վրայի զարմանահրաշ թագավորությունը: Զիգֆրիդի և Բրունհիլդայի սիրո ընդարձակ տեսարանն առանձնանում է տարաբնույթ դրվագների առատությամբ: Զիգֆրիդի հուզական արտահայտությունները խամրում են արթնացող Բրունհիլդայի վսեմ, լուսավոր, տավղի հանդիսավոր նվագակցությամբ ուղեկցվող երգի հնչյուններից («Ողջույն քեզ, արև, ողջույն քեզ, լույս»): Դրան լրացնում է ապա Բրունհիլդայի «Անվերջ մաշվել եմ» քնարական երգը: Իսկ վերջաբանի զուգերգում հնչում են ժողովրդական ոգով, ցնծացող մեղեդիներ:

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • "100 Опер", издательство "Музыка", Ленинград, 1973.