Զբինեկ Հեյդա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Զբինեկ Հեյդա
չեխ․՝ Zbyněk Hejda
Zbynek Hejda (2009).jpg
Ծնվել էփետրվարի 2, 1930(1930-02-02)[1]
ԾննդավայրՀրադեց Կրալովե, Չեխոսլովակիա[2]
Վախճանվել էնոյեմբերի 16, 2013(2013-11-16)[3][1] (83 տարեկանում)
Վախճանի վայրՊրահա, Չեխիա[2]
Մասնագիտությունլեզվաբան, բանաստեղծ, թարգմանիչ, պատմաբան և գրող
Լեզուչեխերեն[1]
ՔաղաքացիությունFlag of the Czech Republic.svg Չեխիա
ԿրթությունՊրահայի Կարլի համալսարան
ԿուսակցությունՉեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցություն
ՊարգևներUSTR Prize for Freedom, Democracy and Human Rights? և Յարոսլավ Սեյֆերտի մրցանակ

Զբինեկ Հեյդա (չեխ․՝ Zbyněk Hejda, 2 փետրվարի, 1930, Գրադեց Կրալովե16 նոյեմբերի, 2013, Պրահա), չեխ բանաստեղծ, թարգմանիչ, իրավապաշտպան։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զբինե Հեյդան ծնվել է 1930 թվականի փետրվարի 2-ին Բոհեմիայի արևելքում գտնվող Գրադեց Կրալովե ոչ մեծ քաղաքում, որ գտնվում է Մորավիայի հետ սահմանի մետ։ Մանկությունն անցկացրել է Horní Ves գյուղում (Վիսոչինա երկրամաս)։ Հայրը եղել է կոմունիստ, սակայն 1938 թվականին հեռացվել է կուսակցությունից Անդրե Ժիդի «Վերադարձ ԽՍՀՄ-ից» գրքի վերաբերյալ դրական արձագանքի պատճառով։ 1939 թվականին գնդակահարվել է գեստապոյում։

1947 թվական Զբինեկ Հեյդան ընդունվել է Չեխոսլովակիայի Կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պրահայի Կարլի համալսարանում սովորել է արվեստագիտություն, փիլիսոփայություն և պատմություն (1949-1953

Ցանկացել է զբաղվել հուսիթների շարժման պատմությամբ, սակայն որպես ասիստենտ նրան օահել են բանվորական շարժման պատմության ամբիոնում։ 1958 թվականին հեռացվել է պաշտոնից 1956 թվականին խորհրդային զորքերի ներխուժումը Հունգարիա քննադատելու համար։ Այդ ժամանակ էլ նրա բանաստեղծությունները տպագրվել են Մորավիայի Host do domu գրական ամսագրում, որ հրատարակվում էր Բռնոյում (1969 թվականին փակվել է իշխանությունների կողմից)։ Վացլավ Հավելի ու այլոց հետ միասին հրատարակել է «Դեմք» լիբերալ ամսագիրը, որ ազդեցիկ է եղել 1960-ական թվականներին։ 1969 թվականին Զբինեկ Հեյդան, ով միայն մեկ գրքի հեղինակ էր, դարձել է Գրողների միության անդամ, որտեղ ունեցել է անկախ դիրքորոշում։ 1970 թվականին՝ այն բանից հետո, երբ կտրուկ քննադատության է ենթարկել ԽՍՀՄ զորքերի ներխուժումը Չեխոսլովակիա, ինչի արդյունքում վերջ է դրվել Պրահայի գարնանը, Զբինեկ Հեյդան այլևս հնարավություն չի ունեցել հրատարակել իր գործերը բաց տպագրությամբ։ 1977 թվականին՝ Խարտիա 77-ը ստորագրելուց հետո, զրկվել է Պրահայի գրախանութում ունեցած իր տեղից։ Աշխատել է որպես դռնապան, գտնվել է հատուկ ծառայությունների հսկողության տակ, իր գործերը հրապարակել է միայն ինքնահրատարակությամբ կամ արտասահմանում։ Թարգմանել է Էմիլի Դիքինսոն, Գեորգ Թրակլի, Գոթֆրիդ Բենի ստեղծագործությունները։ 1985 թվականին ընդգրկվել է «Կենտրոնական Եվրոպա» ամսագրի (նախապես եղել է ինքնահրատարակություն) խմբագրական կոլեգիայի կազմում։ Համագործակցել է Տոպոլ Յահիմի և այ ամսագրերի հետ։

Թավշե հեղափոխությունից հետո նրա ստեղծագործությունները սկսել են հաճախ տպագրվել։ 1996 թվականին հրատարակվել է նրա բանաստեղծությունների լիակատար ժողովածուն։ Կառլի համալսարանի բժշկության ֆակուլտետում դասավանդել է գրականության պատմություն։

2010 թվականի դեկտեմբերին՝ բելառուս բանաստեղծ և հասարակական գործիչ Վլադիմիր Նեկլյաևի ձերբակալությունից հետո, նրան է նվիրել «Այսպիսի հին խաղ․․․» բանաստեղծությունը[4]։

Զբինեկ Հեյդան մահացել է 2013 թվականի նոյեմբերի 16-ին Պրահայում, 83 տարեկան հասակում[5]։

Զգինեկ Հեյդային բանաստեղծությունները թարգմանվել են եվրոպական մի շարք լեզուներով։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Revolver Revue ամսագրի մրցանակ (1987)
  • Թոմ Ստոպարդի մրցանակ (Ստոկհոլմ, 1989)
  • Յարոսլավ Սեյֆերտի մրցանակ (1996[6], բանաստեղծ և թարգմանիչ Յիրժինա Հաուկովայի հետ միասին)

Գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Եվ ամեն ինչ այստեղ լի է երաժշտությամբ / A tady všude muziky je plno (1963, գրասիրական հրատարակություն, վերահրատարակվել է 1979 թվականին ինքնահրատարակությամբ, բաց տպագրությամբ՝ 1993)
  • Իսկական երանություն / Všechna slast (1964)
  • Մահվան հարևանություն / Blízkosti smrti (1978, ինքնահրատարակություն, 1985Մյունխեն, 1992 – Պրահա)
  • Լեդի Ֆելտեմ / Lady Felthamová (1979, ինքնահրատարակություն, 1987Փարիզ, երկու լեզուներով, 1992 – Պրահա, գրքում առկա է ֆանտաստիկ աշխարհագրություն, մասնավերապես Բոհեմիան՝ որպես հարավային երկիր ծովի ափին, որ Շեքսպիր «Ձմեռային հեքիաթ» դրամայից է)
  • Երեք բանաստեղծություն / Tři básně (1987, ինքնահրատարակություն)
  • Արձակուրդ առողջարանում / Pobyt v sanatoriu (1993)
  • Ես ոչ ոքի այնտեղ չեմ հանդիպի / Nikoho tam nepotkám (1994)
  • Մելանխոլիկ վալս / Valse mélancolique (Բռնո, 1995)
  • Básně (1996, բանաստեղծությունների ժողովածու)
  • Překlady (1998, թարգմանություններ)
  • Ճանապարհ գեպի Եկեղեցին / Cesta k Cerekvi (2004, արձակ)
  • Երազներ / Sny (2007, արձակ)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #12887550X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. Zemřel básník a historik Zbyněk Hejda, signatář Charty 77
  4. «Вядомы чэскі паэт і былы дысідэнт прысьвяціў верш Уладзімеру Някляеву» (բելառուսերեն)։ zapraudu.info։ Վերցված է 2011-4-4 
  5. «Zemřel básník a historik Zbyněk Hejda, signatář Charty 77»։ lidovky.cz։ 16 նոյեմբերի, 2013։ Վերցված է 28 հոկտեմբերի, 2016 
  6. Hejda Zbyněk

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]