Դոնալդ Մաքլեյն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դոնալդ Մաքլեյն
անգլ.՝ Donald Duart Maclean
Donald Maclean (spy).jpg
Ծնվել էմայիսի 25, 1913(1913-05-25)[1][2][3][4]
ԾննդավայրԼոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել էմարտի 6, 1983(1983-03-06) (69 տարեկանում) կամ մարտի 11, 1983(1983-03-11)[5] (69 տարեկանում)
Մահվան վայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Մայրենի լեզուանգլերեն
ԿրթությունԹրինիթի Հոլ, St Ronan's School? և Gresham's School?
Գիտական աստիճանպատմական գիտությունների դոկտոր
Մասնագիտությունդիվանագետ
ԱշխատավայրMI5, Her Majesty's Diplomatic Service? և Համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտ
Ծնողներհայր՝ Դոնալդ Մաքքլեյն
Քաղաքական կուսակցությունԽՄԿԿ և Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Կարմիր դրոշի շքանշան և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
ԱնդամությունՔեմբրիջյան հնգյակ և Ճանապարհորդների ակումբ
Donald Duart Maclean Վիքիպահեստում

Դոնալդ Մաքլեյն[6][7] (հայտնի է նաև Մարկ Պետրովիչ Ֆրեյզեր անվամբ, ի ծնե Դոնալդ Դյուարթ Մաքլեյն, անգլ.՝ Donald Duart Maclean; «Հոմերոս»[8], մայիսի 25, 1913(1913-05-25)[1][2][3][4], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - մարտի 6, 1983(1983-03-06) կամ մարտի 11, 1983(1983-03-11)[5], Մոսկվա, ԽՍՀՄ), բրիտանացի դիվանագետ, խորհրդային հետախուզության նախկին լրտես, «Քեմբրիջյան հնգյակի» անդամներից մեկը:

1932 թվականից եղել է Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ: 1956 թվականից եղել է ԽՄԿԿ անդամ[6]: Պատմական գիտությունների դոկտոր:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դոնալդ Դյուարթ Մաքլեյնը ծնվել է 1913 թվականի մայիսի 25-ին՝ Դոնալդ Մաքլեյնի ընտանիքում (1864-1932): Վերջինս եղել է բրիտանացի քաղաքական գործիչ, ով անդամակցել է Մեծ Բրիտանիայի լիբերալիստական կուսակցությանը և 1931- 1932 թվականներին եղել է Անգլիայի լուսավորության նախարար:

1931—1933 թվականներին սովորել է Քեմբրիջի Թրինիթի Հոլ քոլեջի ժամանակակից լեզուների ֆակուլտետում: 1933—1934 թվականներին սովորել է Լոնդոնի համալսարանում: Եղել է Գերմանիայի և Ֆրանսիայի հարցերով մասնագետ:

1934 թվականի օգոստոսից, իր ուսանողական ընկերոջ Քիմ Ֆիլբիի միջնորդությամբ, սկսել է համագործակցել խորհրդային հետախուզության հետ: Նա հետագայում իր որոշումը բացատրել է ֆաշիզմի ահագնացող վտանգով[6]: Համալսարանում իր կրթությունն ավարտելուց հետո՝ նրան խորհուրդ են տվել դուրս գալ կուսակցությունից և աշխատել Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գոծերի նախարարությունում:

1934 թվականից անցել է դիվանագիտական ծառայության: 1930-ական թվականների վերջին, մինչև Փարիզ մեկնելը, նրա կապավորը եղել է Քիթի Հարրիսը[9]: 1938 թվականին Մաքլեյնը նշանակվել է Փարիզում բրիտանական դեսպանատան քարտուղար:

1939 թվականին Փարիզում կատարած աշխատանքի ժամանակ ծանոթացել է ամերիկացի Մելինդա Մարլինգի հետ, ում հետ ամուսնացել է 1940 թվականի հունիսի 10-ին:

1940 թվականին, դեսպանատան էվակուացիայից հետո, Մաքլեյնը Փարիզից տեղափոխվել է Վաշինգտոն՝ նշանակվելով դեսպանատան քարտուղար: Նա նաև ղեկավարել է միջուկային հետազոտության կոմիտեն և մուտք ունեցել ամերիկյան ատոմային ծրագրի փաստաթղթերին: 1941 թվականին խորհրդային փախստակ Վալտեր Կրիվիցկին բրիտանական հետախուզությանը հայտնել է, որ գոյություն ունի «խլուրդ», ում վկայություններից կարելի էր հասկանալ, որ խոսքը Մաքլեյնի մասին է: 1944 թվականին Մաքլեյնը նշանակվել է Վաշինգտոնում անգլիական դեսպանատան առաջին քարտուղարի մասին: 1948 թվականից Մաքլեյնը աշխատել է Կահիրեում բրիտանական դեսպանատան խորհրդականի պաշտոնում: 1950 թվականին նա պաշտոնի բարձրացում է ունեցել՝ նշանակվելով Ֆորին օֆիսի ամերիկյան դեպարտամենտի ղեկավարի պաշտոնում: Մուտք է ունեցել միջուկային ծրագրի գաղտնի տեղեկատվությանը:

1951 թվականին Քիմ Ֆիլբին զգուշացրել է Մաքլեյնին, որ նրան և Գայ Բյորջեսին գաղտնազերծել են: Մաքլեյնը և Բյորջեսը անօրինական ճանապարհով տեղափոխվել են ԽՍՀՄ: ԽՍՀՄ ազգային անվտանգության ծառայության ղեկավար Ս.Դ. Իգնատևի որոշմամբ «անվտանգության նպատակներից ելնելով» նրանք ուղարկվել են Սամարա, որը փակ էր արտասահմանցիների համար[10]: Նրանք վերցրել էին Մարկ Պետրովիչ Ֆրեզեր (Մաքլյենը) և Ջիմ Անդրեևիչ Էլիոթ (Բյորջեսը) կեղծանունները: Մաքլեյնը սկսել է աշխատել անգլերենի ուսուցիչ Սամարայի պետական սոցիալ-հումանիտար ակադեմիայում[11]: 1952 թվականի հուլիսի 28-ին Մարկ Պետրովիչը նամակով խնդրել է իրեն նշանակել տեղի համալսարանի անգլերենի դասախոսի պաշտոնում[12]: Նա կարծում էր, որ «ռուսները պետք է իմանան անգլերենը, քանի որ նախատեսվող համաշխարհային հեղափոխությունը պետք է ավարտվեր անգլերենով»[12]:

1955 թվականի ամռանից ապրել է Մոսկվայից: Միևնույն տարում սկսել է աշխատել «Միժդունարոդնայա ժիզն» ամսագրում՝ հանդես գալով Ս. Մոդզաևսկի կեղծանունով:

Լյուդմիլա Չյորնայայի վկայությամբ, ԽՍՀՄ-ում կյանքի առաջին տարիներին Մաքլեյնը չարաշահել է ալկոհոլը, սակայն մի քանի տարի անց կարողացել է հաղթահարել այդ կախվածությունը[7]:

1961 թվականինց, մինչ իր մահը, Մաքլեյնը աշխատել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի Համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտում: Նրա կողմից կազմվել է մի քանի խոշոր աշխատանքներ, որոնք վերաբերում էին միջազգային հարաբերությունների տարբեր խնդիրներին: «Անգլիայի արտաքին քաղաքականությունը Սուեզից հետո» վերնագրով մենագրության համար, որը հրապարակվել է ԽՍՀՄ-ում, Անգլիայում և ԱՄՆ-ում, նրան տրվել է պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան: 1969 թվականին Մաքլեյնը պաշտպանել է ատենախոսություն՝ «Ժամանակակից Անգլիայի արտաքին քաղաքականության խնդիրները» վերնագրով:

Կյանքի վերջին տարիներին տառապել է քաղցկեղով: 1983 թվականին Դոնալդ Մաքլեյնը մահացել է սրտի կաթվածից: Ավելի ուշ, նրա աճյունով սափորը վերադարձվել է հայրենիք, որտեղ մինչև 1985 թվականը պահվել է ընտանեկան դամբարանում: 1985 թվականին նրա որդին հոր աճյունը տեղափոխել է ԱՄՆ, որտեղ բնակվում էր Մաքլեյնի ընտանիքը:

Խորհրդային արտաքին հետախուզության հետ համագործակցության տարիներին Մաքլեյնը մեծ քանակությամբ գաղտնի փաստաթղթեր և նյութեր է տրամադրել ՊԱԿ-ին, այդ թվում նաև Անգլիայի ԱԳՆ-ի և օտարերկրյա երկրներում բրիտանական դեսպանատների հետ գաղտնագրված գրագրությունը, նախարարների կաբինետի նիստերի սղագրությունները, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ատոմային ծրագրերին վերաբերող նյութեր: Վերջինի վերաբերյալ նյութերը փոխանցվել են 1941 թվականի սեպտեմբերին և լուրջ ազդեցություն է ունեցել ԽՍՀՄ-ում միջուկային զենքի ստեղծման գործընթացում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  5. 5,0 5,1 5,2 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. 6,0 6,1 6,2 Пётр Черкасов (2003-05-21)։ «Вторая жизнь "Гомера"»։ Официальный сайт Служба внешней разведки Российской Федерации։ Москва: Известия.Ru։ Վերցված է 2017-07-19։ «16 июня 1972 года он направляет в дирекцию ИМЭМО заявление следующего содержания: «Прошу впредь числить меня под фамилией Маклэйн Дональд Дональдович». В последний раз подписывается как Фрейзер. 19 июня заместитель директора Института Е. М. Примаков издает приказ, в котором говорится: „Ст. научного сотрудника ФРЕЙЗЕРА Марка Петровича впредь числить под фамилией, именем и отчеством МАКЛЭЙН Дональд Дональдович“» 
  7. 7,0 7,1 Черная, 2005
  8. Евдокимов, 2003
  9. Михаил Лейбельман (2009-06-25)։ «Богини разведки XX века»։ Kackad.com։ Վերցված է 2017-07-19։ «Пришлось специально прикрепить к нему Китти. Он ежедневно приносил многие документы, она фотографировала их, и после отправляла в Центр.» 
  10. Хумарьян, 2004
  11. Кожин, Внукова, 2008
  12. 12,0 12,1 «Кембриджская пятерка»։ Самарский государственный университет։ Վերցված է 2017-07-19 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քեմբրիջյան հնգյակ

Քիմ Ֆիլբի Դոնալդ Մաքլեյն Գայ Բյորջես Էնթոնի Բլանտ Ջոն Քերնքրոս