Գուրգեն Մարգարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գուրգեն Մարգարյան
Gurgen Margaryan.jpg
սեպտեմբերի 26, 1978({{padleft:1978|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) - փետրվարի 19, 2004({{padleft:2004|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:19|2|0}}) (25 տարեկանում)
Ծննդավայր Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Երևան, ՀԽՍՀ ԽՍՀՄ
Մահվան վայր Հունգարիա Բուդապեշտ, Հունգարիա
Զորատեսակ Հայկական բանակ
Կոչում լեյտենանտ
Զորամաս Հայաստանի Զինված Ուժեր


Գուրգեն Արտուշի Մարգարյան (սեպտեմբերի 26, 1978, Երևան - փետրվարի 19, 2004, Բուդապեշտ), հայ լեյտենանտ։ Սպանվել է ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովի կողմից 2004 թվականի փետրվարի 19-ին Բուդապեշտում: Թաղված է Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարգարյանը ծնվել է Երևանում: Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո զորակոչվում է Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժեր: Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո շարունակում է ծառայությունը զինված ուժերում և դառնում Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարության սպա։

Սպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 թվականի հունվարի 11-ից Գուրգեն Մարգարյանը մասնակցում էր ՆԱՏՕ«Գործընկերություն հանուն խաղաղության» անգլիալեզու ուսումնական դասընթացներին։ Փետրվարի 19-ին սպանվեց ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովի կողմից, որը քնած ժամանակ կացնի 16 հարված է հասցրել դեմքին՝ դրանով իսկ համարյա անջատելով գլուխը մարմնից[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գուրգեն Մարգարյանի շիրիմը Եռաբլուր պանթեոնում

Գուրգեն Մարգարյանի հետ նույն սենյակում բնակվող Քութի Բալաշը հետո պատմել է. «Երեկոյան ինքը թեյել է, գնացել քնելու, Գուրգենը շարունակել է պարապել, ապա 21:30-ի սահմաններում գնացել է հայաստանցի մեկ այլ սպայի՝ Հայկ Մակուչյանի սենյակը: Թե երբ է վերադարձել, հունգարացին չի զգացել, միայն առավոտյան կողմ զգացել է, որ ինչ որ մեկը վառել է լույսը: Մտածել է՝ Գուրգենն է, հետո լսելով խլացված ձայներ` շրջվել է, ու տեսել ադրբեջանցուն՝ Ռամիլ Սաֆարովին, մեծ կացինը ձեռքին կանգնած Մարգարյանի անկողնու մոտ։

«Այդ ժամանակ ես հասկացա, ինչ-որ սարսափելի բան է տեղի ունեցել: Չորս բոլորը արյուն էր: Ես սկսեցի գոռալ, որ ադրբեջանցին դադարեցնի իր գործը: Նա ասաց, որ ինձ հետ խնդիր չունի և ինձ չի վնասի: Նրա դեմքի արտահայտությունը ուրախ էր, կարծես թե կարևոր գործ էր վերջացրել: Ես շոկի մեջ էի, վազեցի դուրս օգնություն կանչելու, Ռամիլը գնաց ուրիշ ուղղությամբ» - պատմել է հունգարացին»:

Սպանությունից անմիջապես հետո ադրբեջանցին գնում է մյուս հայ սպայի սենյակը՝ ցանկանալով նրան նույնպես սպանել։ Միջանցքում նա հանդիպել է աղմուկի վրա դուրս եկած ուզբեկ սպային, ադրբեջանցին նրան առաջարկել է միասին գնալ և սպանել երկրորդ հայ սպային։ Ուզբեկը փորձել է հանգստացնել մարդասպանին, բայց նրան չի հաջողվել հանդարտեցնել։

Ռամիլը արյունոտ կացինը ձեռքին մոտեցել է Մակուչյանի սենյակին, սակայն դուռը փակ է եղել։ Չկարողանալով կոտրել դուռը, նա սկսել է բարձր ձայնով վանկարկել Մակուչյանի անունը։ Կիսաքնած Մակուչյանը մոտեցել է դռանը, որպեսզի բացեր դուռը, բայց իր սենյակում ապրող Լիտվայի ներկայացուցիչը, ով երեկոյան փակել էր սենյակի դուռը, երկրորդ անգամ է փրկում հայ սպայի կյանքը։[2][3]:

Սաֆարովի դատավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռամիլ Սաֆարովի դատավարությունն անցավ Հունգարիայում։ Դատարանում Սաֆարովի պաշտպանությունը նրա գործողությունների խթան էր համարում Սաֆարովի վրա ղարաբաղյան պատերազմի իրադարձությունների հետքերը։ Դատարանի կողմից անցկացված բժշկական փորձաքննությունը նրան մեղսունակ ճանաչեց։ Դատարանը Սաֆարովին դատապարտեց ցմահ բանտարկության՝ առաջին 30 տարում առանց համաներման իրավունքի։ Դատավորն իր որոշումը բացատրեց Սաֆարովի կատարած հանցագործության առավել դաժանությամբ և նրանով, որ Սաֆարովն այդպես էլ չգիտակցեց իր գործողությունները[3]: 2012 թվականի օգոստոսի 31-ին Սաֆարովի հանձնվեց Ադրբեջանին՝ հետագա պատիժն այնտեղ կրելու համար[4], և նույն օրն էլ ներում շնորհվեց Իլհամ Ալիևի կողմից[5], բնակարան նվեր ստացավ և կոչումը բարձրացվեց մինչ մայոր՝ ութ տարվա աշխատավարձի վճարումով, որոնք նա անցկացրել էր անազատության մեջ։ Տվյալ որոշումը հանգեցրեց Հայաստանի և Հունգարիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների խզման[4]:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարգարյանի սպանության կապակցությամբ իրենց ցավակցությունները հայտնեցին օտարերկրյա պետություններ և քաղաքական գործիչներ։ Ղազախստանի արտաքին գործերի նախարար Կ. Տոկաեևի հայտարարության մեջ ասվում է[6].

Բուդապեշտում հայ սպայի ողբերգական մահվան լուրը Ղազախստանում ընդունեցին անհանգստությամբ և ցավով։ Մենք դատապարտում ենք այդ գործողության գազանությունն ու դաժանությունը և կարծում ենք, որ նման արարքներն ընդհանրապես ոչ մի արդարացում չունեն։

Երևանում Գուրգեն Մարգարյանի անունը կրող դպրոց և հասարակական կազմակերպություն կա[7]: Նրա անվան պուրակում տեղադրվել է հուշարձան[8]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Marina Grigorian (2006-04-20)։ «Murder Case Judgement Reverberates Around Caucasus»։ Institute for War & Peace Reporting։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-24-ին։ Վերցված է 2012-09-03 
  2. REGNUM. Հինգ տարի առաջ դաժանորեն սպանել են հայ սպա Գուրգերն Մարդարյանին ՏՎ
  3. 3,0 3,1 Григорян, Марина; Оруджев, Рауф (2006-04-25)։ «Кавказ взбудоражен: вердикт оглашён»։ Institute for War and Peace Reporting։ Արխիվացված [օրիգինալից-ից 2012-09-04-ին։ Վերցված է 2011-09-07 
  4. 4,0 4,1 «Венгрия заявила протест Азербайджану из-за Сафарова»։ Русская служба Би-би-си։ 2012-09-02։ Վերցված է 2012-09-11 
  5. «Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o помиловании Р.С.Сафарова»։ Официальный интернет сайт Президента Азербайджанской Республики։ 2012-08-31։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-08-01-ին։ Վերցված է 2012-09-09 
  6. International response, Budapest Case, 2004
  7. Ереванская общеобразовательная школа № 94 названа именем убитого в Будапеште армянского офицера.
  8. В Ереване открылся сквер и памятник в честь Гургена Маргаряна. Баронесса К. Кокс отметила разницу героев Армении и Азербайджана