Գլաուկոմա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Գլաուկոման աչքի հիվանդությունների խումբ է, որն հանգեցնում է տեսանյարդի վնասման, և տեսողության կորստի առաջացման[1]: Ամենատարածված տեսակը բաց անկյուն գլաուկոման է: Քիչ տարածված տեսակներն են՝ փակ անկյուն գլաուկոման և նորմալ ճնշումային գլաուկոման[1]: Բաց անկյուն գլաուկոման զարգանում է աստիճանաբար, ժամանակի ընթացքում և անցավ է[1]: Բուժում չստանալու դեպքում ծայրամասային տեսողությունը սկսում է նվազել, որին հետևում է կենտրոնական տեսողության նվազումը և կուրության առաջացումը[1]: Փակ անկյուն գլաուկոման կարող է առաջանալ աստիճանաբար կամ հանկարծակի[2]: Հանկարծակի ի հայտ գալու դոպքում կարող է առաջանալ՝ ցավ, աղավաղված տեսողություն, միջին չափի բիբ, աչքի կարմրություն և սրտխառնոց[1] [2]: Գլաուկոմայի հետևանքով առաջացող կուրությունն անվերադարձ է[1]:

Գլաուկոմայի ռիսկի գործոններն են՝ ներակնային ճնշման բարձրացումը, ընտանեկան պատմությունը և արյան բարձր ճնշումը[3]: Ներակնային ճնշման 21մմ-ից կամ 2.8կՊա բարձր ցուցանիշն համարվում է բարձր ճնշում և հանգեցնում բարձր ռիսկերի[4] [5]: Այնուամենայնիվ, ոմանք տարիներ շարունակ կարող են ունենալ բարձր ներակնային ճնշում, առանց տեսանյարդի վնասման[4]: Ընդհակառակը նորմալ ճնշումային գլաուկոմայի ժամանակ կարող է առաջանալ տեսողական նյարդի վնասում՝ առանց ներակնային ճնշման բարձրացման[6]: Բաց անկյուն գլաուկոմայի առաջացման մեխանիզմը ներակնային հեղուկի դանդաղացած արտահոսքն է տրաբեկուլյար ապարատից, իսկ փակ անկյուն գլաուկոման առաջանում է, երբ ծիածանաթաղանթը բլոկադայի է ենթարկում տրաբեկուլյար ապարատը[4]: Գլաուկոման ախտորոշվում է աչքի լայնածավալ հետազոտությամբ[7]: Հաճախ հայտնաբերվում է ոչ նորմալ տեսողական սկավառակ[4]:

Վաղ բուժումը հնարավորություն է տալիս դադարեցնել կամ դանդաղեցնել հիվանդության հարաճումը դեղորայքի, լազերային բուժման կամ վիրահատական մեթոդներով[8] [9]ուժման նպատակն է նվազեցնել ներակնային ճնշումը[10]: Գլաուկոմայի դեղերի մի շարք տարբեր դասեր կան[10]: Լազերային բուժումը կարող է արդյունավետ լինել թե՛ բաց անկյուն, թե՛ փակ անկյուն գլաուկոմայի համար[10]: Գլաուկոմայի բուժման վիրահատական մեթոդները կիրառում են այն դեպքում, երբ բուժման այլ մեթոդներն անարդյունավետ են[10]: Փակ անկյուն գլաուկոման պահանջում է անհետաձգելի բուժում[8]:

Աշխարհում 6-ից 67 մլն մարդ ունի գլաուկոմա[11] [12]: Հիվանդությունը Միացյալ Նահանգներում տարածված է մոտ 2 մլն մարդկանց շրջանում[11]: Այն ավելի տարածված է տարեցների շրջանում[13]: Կանանց շրջանում ավելի շատ տարածված է փակ անկյուն գլաուկոման[11]: Գլաուկոման համարվում է «տեսողության լուռ գող», քանի որ տեսողության կորուստը սովորաբար դանդաղ է ընթանում[14]: Ամբողջ աշխարհում գլաուկոման համարվում է կուրության առաջացման երկրորդ պատճառ` կատարակտից հետո[11] [15]: «Գլաուկոմա» բառը ծագում է հին հունարեն glaukos բառից, որը նշանակում է կապույտ, կանաչ կամ մոխրագույն[16]: Անգլերենում այս բառն օգտագործվել է դեռևս 1587-ին, սակայն համայնական չի եղել մինչ 1850-ը, երբ օֆթալմոսկոպիայի զարգացումը թույլ տվեց մարդկանց տեսնել տեսողական նյարդաի վնասվածքները[17]:

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսանկարում պատկերված են շաղկապենու լայնացած անոթներն ու սուր փակ անկյուն գլաուկոմային բնորոշ մշուշոտ եղջերաթաղանթը:

Բաց անկյուն գլաուկոման անցավ է և չի ունենում սուր նոպաներ, ուստի ակնհայտ ախտանշանների բացակայությունը կարևոր է աչքի կանոնավոր ստուգումներ անցկացնելու համար: Միակ նշաններն են աստիճանաբար առաջացող տեսադաշտի կորուստնը և տեսողական նյարդի փոփոխությունները (տեսանյարդի էքսկավացիա ակնահատակի հետազոտման ժամանակ):

Փակ անկյուն գլաուկոմայիվ հիվանդների մոտավորապես 10%-ի մոտ ի հայտ է գալիս հանկարծակի առաջացած սուր ակնային ցավ, աչքերի արտահայտված կարմրածություն, գլխի նույն կողմի անտանելի ցավ, սրտխառնոց և փսխում, տեսողության կտրուկ վատացում, շատ բարձր ներակնային ճնշում (> 30 մմ.սս. ), ֆիքսված և միջին բիբ: Սուր փակ անկյուն գլաուկոման համարվում է արտակարգ իրավիճակ:


Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլաուկոմայի մի քանի պատճառներից ներակնային բարձր ճնշումն ամենակարևոր ռիսկի գործոնն է, սակայն բաց անկյուն գլաուկոմայի դեպքերի միայն հիվանդների 50%-ի մոտ է հանդիպում ներակնային ճնշման բարձրացում[18]:

Միացյալ Նահանգներում գլաուկոմայի դեպքերի 90%-ը բաց անկյուն գլաուկոման է: Փակ անկյուն գլաուկոման ընդհանուր դեպքերի 10%-ն է կազմում, սակայն շատ այլ երկրներում (հատկապես Արևելյան Ասիայի երկրներում) այն կազմում է գլաուկոմայի դեպքերի կեսը:

Սննդային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոչ մի հստակ վկայություն չկա, որ վիտամին D-ի անբավարարությունը մարդկանց մոտ առաջացնում է գլաուկոմա: Հետևաբար, վիտամին D-ի հավելումներն արդյունավետ չեն գլաուկոմայի բուժման համար[19]: Կաֆեինը մեծացնում է ներակնային ճնշումը գլաուկոմայով հիվանդների շրջանում, սակայն ոչ մի ազդեցություն չունի առողջ մարդկանց վրա[20]:

Էթնիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փականկյուն գլաուկոման առավել տարածված է Արևելյան Ասիայի ծագմում ունեցող շատ մարդկանց մոտ[21]: Հարավային Ասիայում նույնպես տարածված է փակ անկյուն գլաուկոման[22] [23]: Կանադայում և Գրինլենդում ինուիտների մոտ գլաուկոման ավելի հաճախ է հանդիպում սպիտակ ազգաբնակչության համեմատ[24]:

Գենետիկական  [խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրական ընտանեկան պատմությունը գլաուկոմայի ռիսկի գործոն է: Բաց անկյուն գլաուկոմա ունենալու ռիսկը մոտավորապես երկուսից չորս անգամ ավելանում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն գլաուկոմա ունեցող հարազատ[25]: Գլաուկոման, մասնավորապես՝ առաջնային բաց անկյուն գլաուկոման, կապված է մի շարք գեների մուտացիաների հետ, ներառյալ՝ MYOC, ASB10, WDR36, NTF4, TBK1[26] և RPGRIP1[27]: Հարկ է նշել,որ շատ դեպքերում գլաուկոման չի ներառում այս գենետիկ մուտացիաները: Նորմալ ճնշումային գլաուկոման նույնպես կապված է գենետիկական մուտացիաների հետ (ներառյալ OPA1 և OPTN գեների)[28]:

Տարբեր հազվադեպ հանդիպող բնածին/գենետիկական աչքի մալֆորմացիաներ կապված են գլաուկոմայի հետ: Երբեմն, գեստացիոն երրորդ եռամսյակում հիալոիդային խողովակի ապաճները զուգակցվում են այլ անոմալիաների հետ: Փակ անկյուն ներակնային հիպերտենզիան և գլաուկոմատոզ օպտիկ նևրիտը նույնպես կարող են հանդիպել այս անոմալիաների դեպքում[29] [30] [31][32]:

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլ գործոններ նույնպես կարող են առաջացնել գլաուկոմա, որը հայտնի է որպես «երկրորդային գլաուկոմա»: Դրանք են` ստերոիդների երկարատև օգտագործումը (ստերոիդ-ներգրավված գլաուկոմա), այն վիճակները, որոնք խիստ սահմանափակում են ներակնային հեղուկի արտահոսքը, ինչպիսիք են՝ դիաբետիկ ռետինոպաթիան և ցանցաթաղանթի կենտրոնական երակի խցանումը (նեովասկուլյար գլաուկոմա), աչքի վնասվածքները (անկյունային գլաուկոմա) և ուվեիտը (անոթաթաղանթի միջին շերտի բորբոքում):

Ախտաֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

մարդու աչքը լայնակի կտրվածքով

Բաց անկյուն գլաուկոմայի հիմնական պատճառը մնում է անհայտ: Նրա ճշգրիտ էիթիոլոգիայում առկա են մի քանի տեսություններ: Այնուամենայնիվ, շատ գլաուկոմաների ռիսկի գործոն է հանդիսանում բարձր ներակնային ճնշումը, ուստի բուժումն ուղղված է դրա դեմ: Ներակնային հեղուկն արտադրվում է թարթչային ելունների կողմից և դրենավորվում է տրաբեկուլյար ապարատով : Ներակյանյին հեղուկը թարթչային ելուններով արտադրվում է հետին խցիկում, սահմանափակվելով հետևից՝ ոսպնյակով, առջևից՝ ծիածանաթաղանթով: Այնուհետև այն հոսում է բբի միջով դեպի առաջնային խցիկ ,սահմանափակվելով հետևից՝ ծիածանաթաղանթով, առջևից՝ եղջերաթաղանթով: Այստեղից տրաբեկուլյար ապարատը դրենավորում է հեղուկը սկլերալ երակային ծոցով ( Շլեմյան խողովակ) դեպի սկլերալ ելուն, ապա ընդհանուր արյան շրջանառության[33]:

Բաց անկյուն գլաուկոմայի ժամանակ ներակնային հեղուկի արտահոսքը նվազում է, տրաբեկուլյար ապարատի դեգեներացիայի և խցանման հետևանքով, որի ֆունկցիան հեղուկի ներծծումն է: Ներակնային հեղուկի արտահոսքի նվազումը բերում է քրոնիկական, անցավ ներակնային ճնշման առաջացման[34]:

Սուր փակ անկյուն գլաուկոմայի ժամանակ առաջային անկյունը ամբողջությամբ փակ է ծիածանաթաղանթի դեպի եղջերաթաղանթ տեղաշարժի պատճառով: Այս ամենի պատճառով հետին խցիկի հեղուկը չի անցնում դեպի առաջային խցիկ: Ներակնային հեղուկի այսպիսի կուտակումն առաջացնում է սուր ներակնային ճնշման բարձրացում, որն ուղեկցվում է ցավով:

Գլաուկոմային տեսողական նեյրոպաթիայի և բարձր ներակնային ճնշման կապը առաջ քաշեց հիպոթեզներ և հետազոտություններ անատոմիական կառուցվածքի, աչքի զարգացման, նյարդի տրավմատիկ ճնշման, տեսանյարդի արյան շրջանառության, հուզական նեյրոտրանսմիտորների, տրոֆիկ գործոնների, ցանցաթաղանթի բջիջների/աքսոնների դեգեներացիայի, գլիալ բջիջների, իմուն համակարգի, նեյրոնների ծերացման մեխանիզմների և սկլերալ եզրի նյարդային մանրաթելերի խզման մասին[35] [36] [37] [38] [39] [40] [41] [42] [43] [44] [45]:

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսողական նյարդը գլաուկոմայի ժամանակ

Գլաուկոմայի սկրինինգն իրականացվում է ակնաբույժի կողմից ստանդարտ ակնային հետազոտությամբ: Գլաուկոմայի դեպքում կատարվող հետազոտությունը ներառում է՝ տոնոմետրիան (ներակնային ճնշման չափում), գոնիոսկոպիան (առաջային խցիկի անկյան հետազոտություն) և տեսողական նյարդի հետազոտումը՝ հնարավոր փոփոխությունները, էքստրակցիան հայտնաբերելու համար: Պետք է կատարել նաև տեսադաշտի հետազոտություն` պերիմետրիա: Ցանցաթաղանթի նյարդային ֆիբրիլյար շերտը կարող է գնահատվել այնպիսի հետազոտություններով, ինչպիսիք են՝ օպտիկական կոհերենտային տոմոգրաֆիան,սկանավորող լազերային պոլարիմետրիան և սկանավորող լազերային օֆթալմոսկոպիան[46] [47] [48]:

Եղջերաթաղանթի հանդեպ տոնոմետրիայի բոլոր մեթոդների զգայունության շնորհիվ եղանակները, ինչպիսիք են՝ «Գոլդմանի» տոնոմետրիան, պետք է լրացվեն պախիմետրիայով`չափելու համար եղջերաթաղանթի կենտրոնական հաստությունը: Միջինից ավելի հաստ եղջերաթաղանթի պարագայում «իրականից» ավելի բարձր ներակնային ճնշում կարող է գրանցվել, մինչդեռ միջինից ավելի բարակ եղջերաթաղանթի պարագայում՝ «իրականից» ավելի ցածր:

Քանի որ ճնշման չափման սխալ կարող է առաջանալ ոչ միայն եղջերաթաղանթի կենտրոնական հաստության փոփոխման դեպքում (նաև՝ եղջերաթաղանթի խոնավության, առաձգական հատկությունների և այլնի), անհնար է «ճշտել» չափումները միայն եղջերաթաղանթի կենտրոնական հաստության չափումների վրա հիմնվելով[49]:

Գլյուկոմայի հետազոտությունը կարող է կատարվել նաև ուշադրություն դարձնելով՝ սեռին, ռասսային, դեղորայքի օգտագործման պատմությանը, ժառանգականությանն ու ընտանեկան պատմությանը[50]:


Գլաուկոմայի ախտորոշման մեթոդներ[51][52]
Ինչ է ուսումնասիրում հետազոտությունը Աչքի կաթիլների օգտագործում ֆիզիկալ շփումն աչքի հետ Միջամտություն
Տոնոմետրիա Ներակնային ճնշում Միգուցե Միգուցե Միջամտության ժամանակ կարող են աչքի կաթիլներ օտագործվել աչքն անզգայացնելու համար: Այնուհետև հետազոտողն օգտագործում է տոնոմետրը ներակնային ճնշումը չափելու համար:
Օֆթալմոսկոպիա Տեսանյարդի գույնն ու ձևը Այո Ոչ Օգտագործվում են աչքի կաթիլներ բիբը լայնացնելու համար: Օգտագործելով փոքրիկ խոշորացնող սարք, որի վերջում լույս կա՝ հետազոտողը ստուգում է խոշորացված տեսանյարդը:
Պերիմետրիա Տեսողական դաշտի ուսումնասիրություն Ոչ Ոչ Հիվանդը նայում է ուղիղ և նրան խնդրում են նշել,երբ է լույսը երևում ծայրամասային տեսադաշտում: Սրա միջոցով հետազոտողը որոշում է հիվանդի ծայրամասային տեսողությունը:
Գոնիոսկոպիա Ծիածանաթաղանթի և եղջերաթաղանթի կազմած անկյան չափում Այո Այո Աչքի կաթիլներ են օտագործվում աչքն անզգայացնելու համար:Ձեռքի հայելիով կոնտակտային ոսպնյակը նրբորեն տեղադրվում է աչքի վրա՝ թույլ տալով հետազոտողին տեսնել ծիածանաթաղանթի և եղջերաթաղանթի կազմած անկյանը:
Պախիմետրիա Եղջերաթաղանթի հաստություն Ոչ Այո Հետազոտողը նրբորեն տեղադրում է պախիմետրն աչքի առջև, եղջերաթաղանթի հաստությունը չափելու համար:
Նյարդային ֆիբրիլների անալիզ Նյարդային ֆիբրիլյար շերտի հաստություն Միգուցե Միգուցե Օգտագործելով մի քանի մեթոդներից մեկը,[պարզաբանել] ուսումնասիրում են նյարդային ֆիբրիլները:

Գլաուկոման դասակարգվում է՝[53]

Առաջնային գլաուկոման և դրա տարատեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջնային գլաուկոմա (ՆԱՃ40.1-40.2)

  • Առաջնային բաց անկյուն գլաուկոմա, որը նաև հայտնի է որպես քրոնիկ բաց անկյուն գլաուկոմա, հասարակ գլաուկոմա
    • Բարձր ճնշումային գլաուկոմա
    • Ցածր ճնշումային գլաուկոմա
  • Առաջնային փակ անկյուն գլաուկոմա, որը նաև հայտնի է որպես նեղ անկյուն գլաուկոմա, բիբ-բլոկ գլաուկոմա, սուր գլաուկոմա
    • Սուր փակ անկյուն գլաուկոմա[54]
    • Քրոնիկ փակ անկյուն գլաուկոմա
    • Միջանկյալ փակ անկյուն գլաուկոմա
    • Համակցված քրոնիկ բաց անկյուն գլաուկոմայի հոտ («համակցված մեխանիզմ»)

Առաջնային գլաուկոմայի տարբերակները

Առաջնային փակ անկյուն գլաուկոման առաջանում է ծիածանաթաղանթի և տրաբեկուլյար ապարատի կոնտակտի արդյունքում, որը խոչընդոտում է ներակնային արտահոսքը: Ծիածանաթաղանթի և տրաբեկուլյար ապարատի կոնտակտն աստիճանաբար կարող է վնասել տրաբեկուլյար ապարատի գործառույթը, որը կհանգեցնի ներակնային ճնշման բարձրացման: Կեսից ավել դեպքերում ծիածանաթաղանթի և տրաբեկուլյար ապարատի երկարատև շփումը հանգեցնում է սինեխիաների (կպումների) առաջացման:

Սա հանգեցնում է ներակնային հեղուկի արտահեսքի անվերադարձ խանգարման: Որոշ դեպքերում ներակնային ճնշումը կարող է կտրուկ բարձրանալ՝ առաջացնելով ցավ և կարմրություն: Այս իրավիճակում տեսողության սրությունը կարող է իջնել և վառ լույսին նայելիս լուսապսակ կարող է երևալ: Ուղեկցող ախտանիշներն են գլխացավն ու փսխումը:

Ախտորոշումը կատարվում է ֆիզիկական նշանների և ախտանիշների հիման վրա: Դրանք են՝ բիբը միջին չափի է և լուսային ռեակցիան բացակայում է, եղջերաթաղանթը խամրած(ամպոտ), տեսողության սրությունը նվազած, ցավ և կարմրություն: Այնուամենայնիվ, դեպքերի մեծամասնությունը անախտանիշ է: Մինչ տեսողության սրության խիստ կորուստը, հիվանդությունն հայտնաբերվում է միայն հետազոտման միջոցով՝ ակնաբուժի կողմից:

Որևէ ախտանիշ հայտնաբերվելու դեպքում առաջին գծի բուժման մեթոդ է համարվում լազերային իրիդոտոմիան : Այն կարող է իրականացվել, օգտագործելով Nd: YAG կամ արգոն լազերներ, որոշ դեպքերում նաև սովորական վիրահատական միջամտություն: Բուժման նպատակն է կանխել կպումների առաջացումը ծիածանաթաղանթի և տրաբեկուլյար ապարատի միջև: Նախկինում միջին չափի զարգացած դեպքերում անկյան բացումը իրիդոտոմիայով , 75%-ով հաջողությամբ էր ավարտվում: Մյուս 25%-ում կարող էր պահանջել իրիդոպլաստիկա , դեղամիջոցներ (պիլոկարպին) կամ վիրահատություն:

Առաջնային բաց անկյուն գլաուկոմա է, երբ տեսողական նյարդի վնասումը առաջացնում է տեսողության սրության հարաճուն նվազում[55], որի պատճառը ներակնային ճնշման բարձրացումն է: Առաջնային բաց անկյուն գլաուկոմայով ոչ բոլոր հիվանդներն ունեն ներակնային բարձր ճնշում, սակայն ճնշման իջեցումը կանխում է հիվանդության հարաճումը նույնիսկ այս դեպքում:

Բարձր ճնշումը պայմանավորված է տրաբեկուլյար ապարատի խցանմամբ: Քանի որ մանրադիտակորեն անցուղիները խցանված են, ճնշումն աչքում բարձրանում է՝ հանգեցնելով աննշմարելի աստիճանական տեսողության կորստի: Առաջին հերթին ախտահարվում է ծայրամասային տեսողությունը , բայց ի վերջո, բուժման բացակայության դեպքում տուժում է նաև ողջ տեսողությունը:

Ախտորոշումը կատարվում է տեսողական նյարդի էքսկավացիայի հիման վրա: Պրոստոգլանդինային ագոնիստները բացում են ուվեոսկլերալ անկյունը: Բետտա բլոկատորները, ինչպիսն է թիմոլոլը, նվազեցնում են ներակնային հեղուկի արտադրությունը: Կարբոանհիդրազի արգելակիչները նվազեցնում են բիկարբոնատների արտադրությունը՝ նվազեցնելով ներակնային հեղուկի թարթչային մարմնի կողմից արտադրությունը: Պարասիմպատոմիմետիկները դեղեր են, որոնք լավացնում են ներակնային հեղուկի արտահոսքը բացելով անցուղին և նեղացնելով բիբը: Ալֆա-2 ագոնիստները (brimonidine, apraclonidine) նվազեցնում են ներակնային հեղուկի արտադրությունը և մեծացնում արտահոսքը:

Զարգացող գլաուկոմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զարգացող գլաուկոմա (Q15.0)

    • Առաջնային բնածին գլաուկոմա
    • Մանկական գլաուկոմա
    • Գլաուկոմա զուգակցված ժառանգական կամ ընտանեկան հիվանդությունների հետ

Երկրորդային գլաուկոմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդային գլաուկոմա (H40.3-H40.6)

  • Բորբոքային գլաուկոմա
    • Ուրվիտների բոլոր տեսակներ
    • Ֆուչի հետերոքրոմային իրիդոցիկլիտ
  • Ֆակոգեն գլաուկոմա
    • Փակ անկյուն գլաուկոմա հասուն կատարակտով
    • Պրոկոանաֆիլակտիկ գլաուկոմա, որը երկրորդական է ՝ ոսպնյակի պատիճի պատռման հետևանքով
    • Ֆակոլիտիկ գլաուկոմա կապված ֆակոտոքսիկ տրաբեկուկյար ապարատի բլոկադայի հետ
    • Ոսպնյակի մասնակի տեղախախտ
  • Երկրորդային գլաուկոմա ներակնային արյունազեղման հետևանքով
    • Հիֆեմա
    • Հեմոլիտիկ գլաուկոմա, որը հայտնի է նաև որպես էրիթրոկլաստային
  • Տրավմատիկ գլաուկոմա
    • Անկյան խորացմամբ գլաուկոմա (tրավմատիկ առաջային խցիկի անկյան խորացում)
    • Հետվիրահատական գլաուկոմա
    • Աֆակիկի բբային բլոկ
    • Թարթչամարմին բլոկ գլաուկոմա
    • Նեովասկուլյար գլաուկոմա
    • Դեղ-միջնորդված գլաուկոմա
    • Կորտիկոստերոիդ միջնորդված գլաուկոմա
    • Ալֆա-քեմոտրիպսին գլաուկոմա (առաջանում է ալֆա քիմոտրիպսինի օգտագործումից)  
  • Տարբեր ծագման գլաուկոմաներ
    • Ներակնակին ուռուցքների հետ զուգակցված
    • Ցանցաթաղանթի բաժանումների հետ զուգակցված
    • Աչքի խիստ քիմիական այրվածքների հետևանքով առաջացած
    • Էսենցիալ ծիածանաթաղանթի ատրոֆիայի հետ զուգակցված
    • Տոքսիկ գլաուկոմա

Նեովասկուլյար գլաուկոման գլաուկոմայի հազվադեպ տեսակ է և գրեթե անհնար է բուժել: Այն հաճախ առաջանում է դիաբետիկ ռետինոպաթիայի կամ ցանցաթաղանթի կենտրոնական երակի խցանման հերևանքով: Այն կարող է նաև պայմանավորված լինել այլ պայմաններով, որոնք հանգեցնում են ցանցաթաղանթի կամ թարթչային մարմնի իշեմիայի: Վատ ակնային արյան շրջանառություն ունեցող անհատները բարձր ռիսկի խմբում են:

Նեովասկուլյար գլաուկոման առաջանում է, երբ աննորմալ անոթներ են ձևավորվում խցիկի անկյունից և բլոկադայի են ենթարկում դրենաժային համակարգը: Նման հիվանդները սկսում են արագորեն կորցնել իրենց տեսողությունը: Երբեմն հիվանդությունը զարգանում է շատ արագ, հատկապես կատարակտի վիրահատությունից հետո: Այս հիվանդության նոր բուժման մեթոդը, որն առաջին անգամ առաջարկվել է Քահուկի ու նրա գործընկերների կողմից, ներառում է նորագույն դեղամիջոցների խումբ, որոնք հայտնի են որպես՝ հակա-VEGF դեղամիջոցներ: Այս ներարկային դեղամիջոցները կարող են հանգեցնել արյան անոթների ձևավորման կտրուկ նվազման, և ժամանակին բուժումը սկսելու դեպքում կարող են հանգեցնել ներակնային ճնշման կարգավորման: Ներկայումս հակա-VEGF պրեպարատների բարձր որակի գնահատականներ չկան, որոնք ցույց կտան, որ հակա-VEGF պրեպարատներով բուժումը նվազեցնում է ներակնային ճնշումը նեովասկուլյար գլաուկոմայի ժամանալ[56]:

Տոքսիկ գլաուկոման բաց անկյուն գլաուկոմայի տարատեսակ է, որի ժամանակ անհայտ ախտածնությամբ բարձրանում է ներակնային ճնշումը: Երբեմն ներակնային ճնշումը կարող է հասնել 80մմ.սս. (11կՊա): Հիվանդությունը բնորոշվում է, որպես թարթչային մարմնի բորբոքում և տրաբեկուլայի զանգվածային այտուց, որը երբեմն տարածվում է Շլեմյան ջրանցքի վրա: Այս վիճակը տարբերակվում է չարորակ գլաուկոմայից խորը և հստակ առաջային խցիկով: Բացի այդ եղջերաթաղանթի տեսքը այնքան էլ աղոտ չէ: Տեսողության սրության կտրուկ նվազումը կարող է առաջանալ ցանցաթաղանթի քայքայման հետևանքով:

Նպաստող գործոնները ներառում են՝ բորբոքում, դեղամիջոցներ, վնասվածքներ և ներակնային վիրաբուժություն՝ ներառյալ կատարակտի վիրահատությունն ու վիտրէկտոմիան: Գեդե Պարդիանտոն (2005) հաղորդել է թունավոր գլաուկոմայով չորս հիվանդների մասին, որոնցից մեկը ֆոկոէմուլսիֆիկացիայի է ենթարկվել: Որոշ հիվանդների կարելի է բուժել դեղամիջոցներով, վիտրէկտոմիայով կամ տրաբեկուլէկտոմիայով[57]:

Բացարձակ գլաուկոմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացարձակ գլաուկոման (H44.5) բոլոր տեսակի գլաուկոմաների վերջնական փուլն է: Աչքը չունի տեսողություն, բբերի լուսային ռեֆլեքսը բացակայում է և ունի կարծր տեսք: Հիվանդը գանգատվում է աչքի խիստ ցավից:  

Տեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլաուկման տերմին է այն աչքի հիվանդությունների համար, որոնք վնասում են տեսողական նյարդը և կարող են հանգեցնել տեսողության կորստի[58]: Տեսողական նյարդի վնասման հիմնական պատճառը ներակնային ճնշման բարձրացումն է՝ աչքի ներսում ավելորդ հեղուկ ճնշումը, որը կարող է պայմանավորված լինել տարբեր պատճառներով՝ ներառյալ դրենաժային համակարգի խցիկների խցանումն ու առաջային խցիկի անկյան փակումը:

Գլյուկոմայի տարբեր տեսակների դասակարգման առաջնային բաժանումը բաց անկյուն և փակ անկյուն գլաուկոման է: Բաց անկյուն գլաուկոմայի ժամանակ ծիածանաթաղանթի և եղջերաթաղանթի կազմած անկյունը նորմալ է, որը նպաստում է ներակնային հեղուկի նորմալ արտահոսքի, այդպիսով պահպանելով նորմալ ներակնային ճնշում: Եթե այս անկյունը նեղանում կամ փակվում է, ճնշումը ժամանակի ընթացքում սկսում է բարձրանալ, ինչն էլ հանգեցնում է տեսանյարդի վնասման և կուրության:

Առաջնային բաց անկյուն գլաուկոման (նաև առաջնային գլաուկոմա, քրոնիկ գլաուկոմա ) հանգեցնում է դրենաժային համակարգի աստիճանական խցանման, որի արդյունքում ավելանում է ներակնային ճնշումը, որն էլ հանգեցնում է տեսանյարդի աստիճանական վնասման: Այն արտացոլվում է տեսողության սրության աստիճանական կորստով, որն սկսվում է ծայրամասային տեսողության կորստով, բայց ի վերջո, բուժման բացակայության պարագայում կարող է նկատվել տեսողության լրիվ կորուստ[59]: Սա գլաուկոմայի ամենատարածված տեսակն է: Սկզբը դանդաղ և անցավ է, տեսողության կորուստը աստիճանական և անվերադարձ:

Նեղ անկյուն գլաուկոմայի (նաև փակ անկյունային գլաուկոմա ) ժամանակ ծիածանաթաղանթը գալիս է առաջ, նեղացնում առաջային անկյունը, բարձրացնում ներակնային ճնշումը: Չբուժվելու դեպքում կարող է առաջանալ փակ անկյուն գլաուկոմա, որը պահանջում է անհետաձգելի բուժում:  

Փակ անկյուն գլաուկոմայի ( նաև առաջնային փակ անկյուն գլաուկոմա, սուր գլաուկոմա ) ժամանակ ծիածանաթաղանթը առաջ գալով հպվում է տրաբեկուլյար ապարատին և արգելափակում ներակնային հեղուկի արտահոսքը: Այս կոնտակտը ի վերջո վնասում է դրենաժային ֆունկցիան՝ հանգեցնելով ներակնային ճնշման բարձրացման: Ախտանիշերի առաջացման սկիզբն անսպասելի է: Առաջացնում է ցավ և այլ նկատելի նշաններ: Պահանջում է անհետաձգելի բուժում: Ի տարբերություն բաց անկյուն գլաուկոմայի, փակը ծիածանաթաղանթի և եղջերաթաղանթի միջև գտնվող անկյան փակումն է:

Նորմալ ճնշումային գլաուկոմա է, երբ տեսանյարդը վնասվում է, բայց ներակնային ճնշումը նորմալ մակարդակի վրա է (12-22մմ.սս.): Անհատները, ովքեր ընտանեկան պատմությունում նշում են ՆՃԳ-ի դեպքեր, ՆՃԳ-ի ընտանեկան պատմության, ունեն ճապոնացի նախնիներ, նշում են սրտանոթային համակարգի հիվանդություններ կամ Ֆլամերի սինդրոմ, գտնվում են ՆՃԳ-ի զարգացման բարձր ռիսկի խմբում: ՆՃԳ- ի պատճառն անհայտ է:

Երկրորդական գլաուկոմայի դեպքում՝ մեկ այլ հիվանդություն, վնասվածք, դեղամիջոց կամ միջամտություն առաջացնում են աչքի ճնշման բարձրացում, ինչը հանգեցնում է տեսողական նյարդի վնասման և տեսողության կորստի: Կարող է լինել թեթև կամ ծանր: Այն կարող է առաջանալ աչքի վնասվածքի, բորբոքման, ուռուցքի, կատարակտի կամ դիաբետի հետևանքով: Այն կարող է առաջանալ նաև ստերոիդների կիրառման արդյունքում: Բուժումը կախված է գլաուկոմայի բաց անկյուն կամ փակ անկյուն լինելուց:

Կեղծ արտահոսական գլաուկոմայի (նաև PEX, exfoliation glaukoma) ճնշումը պայմանավորված է մանրադիտակային հատիկավոր սպիտակուցային մանրաթելերի կուտակումով, ինչը կարող է արգելափակել ակնային հեղուկի բնականոն արտահոսքը: ԿԱԳ-ն տարածված է Սկանդինավիայում, հիմնականում 70-ից բարձր տարիքում և ավելի հաճախ կանանց մոտ:

Պիգմենտային գլաուկոման (նաև պիգմենտային ցրման սինդրոմը) պայմանավորված է գունակային բջիջներով, որոնք դուրս են պրծնում ծիածանաթաղանթի հետևից և լողում ակնային հեղուկում: Ժամանակի ընթացքում այդ պիգմենտային բջիջները կարող են կուտակվել առաջային խցիկում այնպես, որ այն կարող է խցանել տրաբեկուլյար ցանցը: Սա հազվագյուտ վիճակ է, որն առաջանում է հիմնականում կովկասցիների շրջանում: Ախտահարում է հիմնականում տղամարդկանց 20-ից 40 տարեկան հասակում: Հիվանդների մեծ մասը կարճատես են:

Առաջնային պատանեկան գլաուկոման նորածնային կամ պատանեկան հիվանդություն է, երբ ներակնային ճնշման բարձրացումն առաջանում է ծննդյան պահին կամ անմիջապես դրանից հետո: Այն պայմանավորված է առաջնային խցիկի անկյան զարգացման խանգարմամբ, ինչն էլ խոչընդոտում է ակնային հեղուկի արտահեսքը:

Ուվիտիկ գլաուկոման պայմանավորված է ուվիտիտով, աչքի միջին շերտի՝ ուվեայի այտուցվածությամբ և բորբոքմամբ: Ուվեան ապահովում է ցանցաթաղանթի արյան մատակարարման մեծ մասը: Ուվեիտի ժամանակ առաջացած ներակնային ճնշման բարձրացումը կարող է լինել բորբոքման կամ ստերոիդներով բուժման հետևանք:

Սկրինինգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միացյալ Նահանգների կանխարգելիչ միջոցառումների ծառայությունը 2013 թ.-ին հայտարարեց, որ չկան բավարար ապացույցներ գլաուկոմայի համար սկրինինգ իրականացնելու համար[60]: Հետևաբար, ԱՄՆ-ում ազգային սկրինինգային ծրագիր չկա: Ըստ Ամերիկյան Ակնաբուժության Ակադեմիայի սկրինինգ խորհուրդ է տրվում կատարել սկսած 40 տարեկանից[61]:

Միացյալ Թագավորությունում կա գլաուկոմայի սկրինինգային ծրագիր: Ռիսկի խմբում գտնվող անձանց խորհուրդ է տրվում առնվազն տարին մեկ անգամ անցնել ակնահատակի լայնածավալ հետազոտություններ[62]:


Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլաուկոմայի բուժման ժամանակակից նպատակներն են՝ խուսափել վնասվածքից և նյարդերի վնասումից, ինչպես նաև պահպանել տեսողությունը և հիվանդի կյանքի ընդհանուր որակը՝ նվազագույն կողմնակի ազդեցություններով[63][64]: Այն պահանջում է համապատասխան ախտորոշման տեխնիկա և հետազոտություններ, ինչպես նաև հիվանդի անհատական բուժման ընտրություն: Թեև ներակնային ճնշումը հանդիսանում է գլաուկոմայի հիմնական ռիսկային գործոններից մեկը, այնուամենայնիվ տարբեր դեղաբանական և (կամ) վիրաբուժական միջոցներվ այն իջեցնելը ներկայումս գլաուկոմայի բուժման հիմքն է հանդիսանում: Բաց անկյուն առաջնային գլաուկոմա և ներակնային հիպերտոնիկ հիվանդություն ունեցող անձանց ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ ներակնային ճնշման իջեցմանն ուղղված բուժումը դանդաղեցնում է տեսողության վատացման առաջընթացը[65]:

Գլաուկոմատոզ տեսողական նեյրոպաթիայի անոթային հոսքի և նեյրոդեգեներատիվ տեսություններն հիմք հանդիսացան նեյրոպրոտեկտիվ բուժական ստրատեգիաներին ուղղված ուսումնասիրությունների կատարման համար, որի արդյունքում հայտնաբերված մեթոդներից որոշներն համարվում են անվտանգ և կիրառելի, մինչ մյուսները գտնվում են փորձարարական փուլում:


Դեղորայք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լատանոպրոստ

Ներակնային ճնշումը կարելի է իջեցնել դեղորայքով, սովորաբար աչքի կաթիլներով: Գլաուկոմայի բուժման համար օգտագործվում են դեղերի մի քանի դասեր, յուրաքանչյուր դասի մի քանի դեղամիջոցներ:

Այս դեղերից յուրաքանչյուրը կարող է ունենալ տեղային և համակարգային կողմնակի բարդություններ: Դեղորայքի ուղեցույցի պահպանումը կարող է շփոթեցնող և թանկ լինել: Կողմնակի ազդեցությունների առաջացման դեպքում հիվանդը պետք է պատրաստ լինի կա՛մ դրանք հանդուրժելու, կա՛մ բուժող բժշկի հետ բուժումը վերանայելու: Սկզբում գլաուկոմայի կաթիլները կարող են սկսել կաթեցնել մեկ, կամ երկու աչքում[66]: Կաթիլների կիրառման պահից սկսած կարող է առաջանալ թարթիչների աճ և կոպերի հիպերպիգմենտացիա[67]:


Այժմ քննարկվում են նաև տարբեր տեղային և համակարգային դեղերի հնարավոր նեյրոպրոտեկտիվ ազդեցությունները[68] [69] [70] [71]:

Լազերային վիրահատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգոն լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան (ALT) կարող է օգտագործվել բաց անկյուն գլաուկոմայի բուժման նպատակով: Սակայն այն ժամանակավոր լուծում է, այլ ոչ հիվանդության բուժում: 50 μմ արգոն լազերն ուղղվում է դեպի տրաբեկուլյար խողովակ, նպաստելով խողովակի բացմանն ու ապահովելով ավելի շատ ներակնային հեղուկի արտահոսք: Ավանդական լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան օգտագործում է ջերմային արգոն լազերներ:

Նորագույն լազերային վիրահատությունն օգտագործում է սառը լազերներ, ապահովելու համար հեղուկի դրենաժը: Կա նաև մեկ այլ նորագույն միջամտություն՝ սելեկտիվ լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան (SLT), որն օգտագործում է 532նմ, կրկնակի հաճախականությամբ Nd:YAG լազեր, որի թիրախը տրաբեկուլյար խողովակի բջիջների մելանին պիգմենտն է: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ սելեկտիվ լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան (SLT) ունի նույն էֆեկտիվությունն ինչ արգոն լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան: Տարբերությունն այն է, որ սելեկտիվ լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան պետք է կրկնել երեքից չորս անգամ, մինչդեռ արգոն լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան՝ միայն մեկ:

Nd: YAG լազերային ծայրամասային իրիդոտոմիան (LPI) կարող է օգտագործվել այն դեպքում, երբ հիվանդի մոտ առկա է փականկյուն գլաուկոմա կամ պիգմենտային ցրված սինդրոմ: Լազերային իրիդոտոմիայի ժամանակ լազերային էներգիայի միջոցով անցք է բացվում ծիածանաթաղանթի վրա: Սա ապահովում է ճնշումների հավասարեցում ծիածանաթաղանթի երկու կողմերում: Նեղ անկյան դեպքում այն կարող է բացել տրաբեկուլյար խողովակը: Լազերային իրիդոտոմիան նվազեցնում է սուր փակ անկյուն գլաուկոմայի առաջացման ռիսկը: Շատ դեպքերում այն նվազեցնում է նաև քրոնիկ փակ անկյուն գլաուկոմայի առաջացման ռիսկը, որը կարող է բերել ծիածանաթաղանթի միաձուլմանը տրաբեկուլյար ապարատին:

Դիոդային լազերային ցիկլոաբլացիան նվազեցնում է ներակնային ճնշումը՝ ոչնչացնելով թարթչային էպիթելը, որը պատասխանատու է հեղուկի սեկրեցիայի համար[72]:

Վիրահատական բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլաուկեմայի բուժման համար կիրառվող վիրահատություն,որի ժամանակ անցք է բացվում տրաբեկուլյար ապարատի վրա՝ նպաստելով ներակնային հեղուկի արտահոսքի և ճնշման իջեցման:

Գլաուկոմայի բուժման համար կիրառվում են ինչպես լազերային, այնպես էլ սովորական վիրահատություններ: Վիրահատությունն հանդիսանում է բնածին գլաուկոմայով հիվանդների բուժման առաջնային ընտրության միջոց[73]: Ընդհանրապես, այս վիրահատությունները հիվանդության ժամանակավոր լուծում են հանդիսանում, քանի որ գլաուկոմայի բուժման մեթոդ դեռ չկա:

Կանալոպլաստիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանալոպլաստիկան միկրոկատետրի կիրառմամբ միջամտություն է: Կանալոպլաստիկայի ժամանակ կտրվածք է արվում Շլեմյան ծորան մուտք ապահովելու համար: Միկրոկատետրը շրջանաձև անցկացվում է ծիածանաթաղանթի շուրջ, լայնացնելով հիմնական դրենաժային ծորանն ու հավաքող ուղիները, ստերիլ գելային նյութի ներարկմամբ: Այնուհետև կատետրը հանվում է, տեղադրվում կար: Ծորանը լայնացնելուց հետո ներակնային ճնշումը կարող է իջնել անհայտ պատճառներով, քանի որ Շլեմյան ծորանը գլաուկոմայով կամ առողջ աչքում չունի հեզուկի էական դիմադրություն: Միջամտությունից հետո արդյունքը երկար չի պահպանվում[74][75]:


Տրաբեկուլէկտոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլաուկոմայի բուժման համար կիրառվող ամենատարածված վիրահատությունը տրաբեկուլէկտոմիան է: Վիրահատության ժամանակ սկլերայի պատում ձևավորվում է լաթ, որի տակ բացվում է պատուհան՝ տրաբեկուլյար ապարատից մի հատված հեռացնելու համար: Սկլերային լաթն այնուհետև սահուն կերպով տեղն է դրվում, իսկ բացվածքի միջոցվ հեղուկը դուրս է գալիս աչքից, ինչը հանգեցնում է ներակնային ճնշման իջեցման և աչքի մակերևույթին փխրուն կամ հեղուկ պղպջակների ձևավորման:

Վիրահատությունից հետո բացվածքի վրա կամ շուրջ կարող է ձևավորվել սպի՝ պատճառ հանդիսանալով վիրահատության արդույավետության նվազման: Սովորաբար վիրահատությունից հետո վերքի վրա դրվում է սպունգ՝ ներծծված քիմիոթերապևտիկ միջոցներով, ինչպիսիք են՝ միտոմիցին-C-ն կամ 5-ֆլուրուրացիլը, ֆիբրոբլաստների տարբերակումն ընկճելու միջոցով սպիացումը կանխելու համար: Տրաբեկուլյար ապարատի սպիացումը կանխելու ժամանակակից այլընտրանքային միջոց է հանդիսանում ոչ քիմիոթերապևտիկ պրեպարատ օլոգեն կոլագենային մատրիքսը: Այս միջոցի օգտագործումը կլինիկայում ցույց է տվել, որ այն բարձրացնում է վիրահատության արդյունավետությունը[76][77][78][79]: Կոլագենային մատրիքսը կանխում է սպիացումը՝ ֆիբրոբլաստների տարբերակումը կարգավորելու,նաև վերքի կծկումն ու սոսնձումը մեխանիկորեն կանխելու ճանապարհով:

Գլաուկոմայի դրենաժային իմպլանտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պրոֆեսոր Էնթոնի Մոլտենոն մշակեց գլաուկոմայի դրենաժային առաջին իմպլանտը 1966 թվականին Քեյփթաունում[80]: Այդ ժամանակից ի վեր մի շարք իմպլանտների մոդելներ են հաջորդել բնօրինակին, օրինակ՝ Բերվելդտի խողովակ շունտը, փականային իմպլանտներից՝ Ահմեդի իմպլանտը, ExPress Mini շունտը և հաջորդ սերնդի Մոլտենո իմպլանտները: Սրանք նախատեսված են այն գլաուկոմայով հիվանդների համար, ովքեր չեն պատասխանում բուժման մյուս մեթոդներին: Հոսքային խողովակը տեղադրվում է աչքի առաջային խցիկ, որից հետո շաղկապենու տակ տեղադրվում է թիթեղ, որը թույլ է տալիս ներակնային հեղուկին հոսել աչքից դուրս դեպի խողովակի արտափքվածք (փուչիկ):

  • Առաջին սերնդի Մոլտենո և այլ ոչ փակային իմպլանտները երբեմն պահանջում են խողովակի հավելյալ կապում՝ մինչև փուչիկը ձևավորվի և փոքր-ինչ պատվի ֆիբրոզ թաղանթով[81]: Սա անում են նրա համար, որ խուսափեն հետվիրահատական հիպոտոնիայից՝ հետվիրահատական շրջանում ներակնային ճնշման հանկարծակի իջեցումից:
  • Փականային իմպլանտները, ինչպիսին է օրինակ՝ Ահմեդի գլաուկոմային փականը, իրենց մեխանիկական փականների շնորհիվ օգնում են կարգավորել հետվիրահատական հիպոտոնիան:
  • Ab interno տիպի իմպլանտները, ինչպիսին է Xen Gel Stent իմպլանտը, հանդիսանում են տրանսսկլերալ իմպլանտներ, որոնք տեղադրվում են ներքին եղանակով և ապահովում են ներակնային հեղուկի հոսքը դեպի Տենոնի տարածություն՝ ստեղծելով ենթաշաղկապենային դրենաժ՝ փուչիկի նման[82][83]: Այս իմպլանտները տրանսսկլերալ են և տարբերվում են այլ ab inetrno իմպլանտներից, որոնք չեն ստեծում տրանսսկլերալ դրենաժ, օրինակ՝ iStent, CyPass, կամ Hydrus իմպլանտները[84]:

Շաղկապենու այն հատվածը, որով անցնում է շունտը, ենթարկվում է հարաճող սպիացման, որի հետևանքով այն հաստանում է և կարող է խոչընդոտ հանդիսանալ ներակնային հեղուկի ֆիլտրացիայի համար: Սրա համար օգտագործվում են կանխաչգելիչ միջոցառումներ, մանսավորապես հակաֆիբրոտիկ դեղամիջոցներ՝ 5-ֆլուրոուրացիլ կամ միտոմիցին-5 (միջամտության ընթացքում), կամ այլ ոչ հակաֆիբրոտիկ դեղամիջոցներ՝ կոլագենային մատրիքսային իմպլանտ[85][86], կամ հետագայում կատարում են կրկնակի վիրահատական միջամտություն[87]: Գլաուկոմատոզ կույր և ցավոտ աչքի, ինչպես նաև գլաուկոմայի որոշ դեպքերում խորհուրդ է տրվում կատարել ցիկլոկրիոթերապիա[88]:


Լազեր-ասոցացված չթափանցող խոր սկլերէկտոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլաուկոմայի բուժման ներկայիս ամենատարածված մեթոդը տրաբեկուլէկտոմիան է, որի ժամանակ հատվում է սկլերան՝ ներակնային ճնշումը նվազեցնելու նպատակով:

Չթափանցող խորը սկլերէկտոմիայի (ՉԹԽՍ) վիրահատությունը նման, բայց ձևափոխված միջամտություն է, որի դեպքում սպիտակուցային թաղանթի լաթի տակ անցքի միջոցով տրաբեկուլյար ցանց անցկացնելու փոխարեն ստեղծվում և բացազատվում է սպիտակուցային թաղանթի երկրորդ ավելի խորանիստ լաթը, ինչից հետո հատվում է Շլեմյան խողովակի վերին պատը, ինչի շնորհիվ հնարավոր է լինում առանց աչքը թափածակելու ապահովել ներակնային հեղուկի հոսք, որի հետևանքով էլ ներակնային ճնշումն իջնում է։ Ապացուցված է, որ ՉԹԽՍ-ն ունի ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ քան տրաբեկուլէկտոմիան[89]։ Այնուամենայնիվ, ՉԹԽՍ-ն իրականացվում է ձեռքով և պահանջում է ավելի բարձր մակարդակի հմտություններ նաև գործիքներով աշխատելու համար[փա՞ստ]։ Սպիտակուցային թաղանթի խորը բացազատումից հետո վերքի կպումներից խուսափելու և լավ արդյունքի հասնելու համար ՉԹԽՍ-ն հաճախ իրականացվում է տարբեր բիոհամատեղելի սփեյսերներ և սարքեր օգտագործելով, ինչպիսին են ՝ Aquaflow կոլագենային վիրախծուծ[90], օլոգեն կոլագենային մատրիքս[77][91][92], կամ Xenoplast գլաուկոմային իմպլանտ[93]։

Լազերով օժանդակված ՉԹԽՍ-ն իրականացվում է CO2 լազերային համակարգի օգնությամբ։ Լազերի վրա հիմնված համակարգը ինքնավերահսկվող է, այն դադարում է գործել երբ հասնում ենք սպիտակուցային թաղանթի ցանկալի հաստությանը և ներակնային հեղուկի ադեկվատ դրենաժին։ Այս ինքնավերահսկվող համակարգի միջոցով աբլացիան ինքն իրեն դադարում է,երբ CO2 լազերը կոնտակտի մեջ է մտնում ներակնային հեղուկի հետ, ինչը լինում է այն ժամանակ, երբ լազերը հասնում է մնացորդային չվնասված շերտի օպտիմալ հաստությանը։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բաց անկյուն գլաուկոման չբուժվելու դեպքում նորմալ տեսողությունից կուրության անցումը տևում է մոտ 25ից 70 տարի[94]: Ներակնային ճնշումը նույնպես դեր ունի,բարձր ներակնային ճնշումը կրճատում է այս ժամանակը[95]:

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 թ.-ին 100.000 բնակչի հաշվով գլաուկոմայի հաշմանդամություն ունեցողների թիվը
     տվյալներ չկան       20ից փոքր      20–43      43–66      66–89      89–112      112–135      135–158      158–181      181–204      204–227      227–250       250ից ավել

2010-ի տվյալներով աշխարհում բաց անկյուն գլաուկոմայի 44.7մլն դեպք է արձանագրվել[96]: Նույն տարում ԱՄՆ-ում բաց անկյուն գլաուկոմայով 2.8մլն հիվանդ կար[96]: Կանխատեսվում է, որ 2020թ-ին աշխարհում 58.6մլն, իսկ ԱՄՆ-ում 3.4մլն գլաուկոմայով հիվանդ կլինի[96]:

Ամբողջ աշխարհում և ԱՄՆ-ում գլաուկոման կուրության երկրորդ հիմնական պատճառն է[97]: Կատարակտն ավելի հաճախ հանդիպող պատճառն է: Գլաուկոման նաև աֆրոամերիկացիների կուրության առաջատար պատճառն է, ովքեր ունեն առաջնային բաց անկյունային գլաուկոմայի ավելի բարձր ռիսկ[98] [99]:

Մետա-վերլուծությունը, որը տպագրվել է 2009-ին գտել է, որ առաջնային բաց անկյուն գլաուկոմա ունեցող մարդիկ չունեն ավելի բարձր մահացության ցուցանիշ, կամ սրտանոթային մահվան ավելի բարձր ռիսկ[100]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աչքի հիվանդությունների ժամանակ ներակնային ճման բարձրացման և գլաուկոմայի միջև կապն առաջին անգամ նկարագրել է անգլիացի գիտնական Ռիչարդ Բանիստերը 1622թ.-ին[101]: Դեռևս 1806թ.-ին Բոստոնում Ջոն Քոլինս Ուորները բուժում էր փակ անկյուն գլաուկոման[102]: 1851 թվականին Հերման Հելմհոլթզի կողմից օֆթալմոսկոպի գյուտը հնարավորություն տվեց ակնաբույժներին առաջին անգամ հայտնաբերել գլաուկոմայի ախտաբանական առանձնահատկությունը՝ տեսանյարդի գլխի էքսկավացիան` ցանցաթաղանթի գանգլիոնային բջիջների կորստի պատճառով: Ներակնային ճնշումը չափելու համար առաջին հուսալի գործիքը հայտնագործել է նորվեգացի ակնաբույժ Հջալմար Ավգուստ Շիայցցը 1905 թվականին: Մոտ կես դար անց, Հանս Գոլդմանը Բեռնում, Շվեյցարիայում, ստեղծեց իր տոնոմետրը, որը մինչ այսօր էլ, չնայած ախտորոշման ոլորտում առկա բազմաթիվ նորամուծությունների, համարվում է ախտորոշման ոսկե ստանդարտ: 20-րդ դարի վերջին ներակնային ճնշումից բացի հայտնաբերված այլ պաթոմեխանիզմները, ինչպիսին է՝ ցանցաթաղանթի և տեսանյարդի գլխի արյան մատակարարման անբավարարությունը, որը հաճախ կապված է ցածր կամ անկանոն արյան ճնշման հետ, հայտնաբերվեցին և հանդիսացան ուսումնասիրման նոր առարկա[103]: Ներակնային ճնշումն իջեցնող առաջին դեղը ՝ պիլոկարպինը, ներկայացվել է 1870-ականներին: Վաղ վիրահատական մեթոդներից իրիդէկտոմիան, այժմ փոխարինվում են նվազ ինվազիվ մեթոդներով, ինչպիսիք են՝ փոքր ինպլանտները, MIGS-ի (միկրո ինվազիվ գլաուկոմային վիրահատություններ) լայն տարբերակները:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Գլաուկոմա» բառը ծագում է հին հունարեն γλαύκωμα[104] կամ γλαυκóς[105] բառից, որը նկարագրում է աչքի գույն, որը մուգ չէ (օրինակ՝ կապույտ, կանաչ, բաց մոխրագույն): Հիպոկրատի ժամանակներում, որպես γλαυκóς նկարագրվում էին այն աչքերը, որոնք հիվանդության պատճառով մոխրագույն շաղկապենի կամ կանաչավուն բիբ ունեին (երբեմն դիտվում է փակ անկյուն գլաուկոմայի ժամանակ)[106][107]:


Հետազոտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտնականներն հետևում են գլաուկոմայով հիվանդի աչքերի շարժումներին ՝ մեքենա վարելու ընթացքւմ:

Rho կինազի ինհիբիտորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Rho կինազի ինհիբիտորները, ինչպիսիք են՝ ripasudil -ը, արգելակում են ակտինի միկրոխողովակները, հանգեցնելով տրաբեկուլյար ապարատի մորֆոլոգիական փոփոխությունների, որն էլ բերում է ներակնային հեղուկի արտահոսքի նվազման[108]:

Նեյրոպրոտեկտիվ ագենտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Cochrane համակարգային ուսումնասիրությունը 2013 թ.-ին համեմատեց բրիմոնիդինի և թիմոլոլի ազդեցությունները մեծահասակների մոտ՝ բաց անկյուն գլաուկոմայի առաջընթացը դանդաղեցնելու մեջ[109]: Արդյունքներն արձանագրեցին ավելի քիչ տեսողության վատացման առաջընթաց բրիմոնիդին օգտագործած հետազոտվողների մոտ: Այնուամենայնիվ, արդյունքները նշանակալի չէին ՝ սահմանափակ ապացույցների պատճառով[109]: Նույնն էին ներակնային ճնշման տվյալները և՛ թիմոլոլ, և՛ բրիմոնիդին օգտագործած հետազոտվողների մոտ: Դեղորայքի կողմնակի ազդեցություններ նկարագրվել էր բրիմոնիդին օգտագործողների հետազոտական խմբում[109]:

Կանեփ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1970-ականների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կանեփի օգտագործումը կարող է նվազեցնել ներակնային ճնշումը[110] [111] [112]: 1978-ից մինչև 1984 թթ. ԱՄՆ-ի Ազգային Ակնաբուժական ինստիտուտը աջակցում էր հետազոտությունների անցկացմանը, որոշելու, արդյոք մարիխուանան կամ դրա արդյունքում ստացված դեղերը կարող են արդյունավետ լինել գլաուկոմայի բուժման համար: Այս ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մարիխուանայի որոշ ածանցյալներ իջեցում են ներարկային ճնշումը՝ բերանային, ներերակային օգտագործելու կամ ծխելու դեպքում, բայց ոչ տեղային աչքի մեջ կաթեցնելու դեպքում:  

2003 թ.-ին Ամերիկյան Ակնաբուժության Ակադեմիան հրապարակեց դիրքորոշում, ըստ որի, կանեփը նշանակվող դեղորայքից ավելի արդյունավետ չէ: Ավելին, ոչ մի գիտական ապացույց չի հայտնաբերվել, որը ցույց է տալիս կանեփի օգուտների և/կամ ցածր ռիսկի մասին գլաուկոմայի բուժման ժամանակ, այլ լայն դեղերի տեսականու համեմատությամբ[113] [114]:

2010 թվականին Ամերիկյան Գլաուկոմա ընկերությունը հրապարակեց պաշտոնաթերթ, որը վարկաբեկում էր կանեփի օգտագործումը որպես բարձր ներակնային ճնշման լեգիտիմ բուժում՝ դրա բուժման կարճատևությամբ և կյանքի որակը սահմանափակող կողմնակի ազդեցություններով պայմանավորված[115]:

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 «Facts About Glaucoma»։ National Eye Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 28 March 2016-ին։ Վերցված է 29 March 2016 
  2. 2,0 2,1 Mantravadi AV, Vadhar N (September 2015)։ «Glaucoma»։ Primary Care 42 (3): 437–49։ ISSN 0095-4543։ PMID 26319348։ doi:10.1016/j.pop.2015.05.008 
  3. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH2016Fact անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Mantravadi AV, Vadhar N (September 2015)։ «Glaucoma»։ Primary Care 42 (3): 437–49։ ISSN 0095-4543։ PMID 26319348։ doi:10.1016/j.pop.2015.05.008 
  5. Rhee Douglas J. (2012)։ Glaucoma (2 ed.)։ Philadelphia: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 180։ ISBN 9781609133375։ OCLC 744299538 
  6. Mi Xue-Song, Yuan Ti-Fei, So Kwok-Fai (16 September 2014)։ «The current research status of normal tension glaucoma»։ Clinical Interventions in Aging 9: 1563–71։ PMC 4172068։ PMID 25258525։ doi:10.2147/CIA.S67263 
  7. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NIH2016Fact3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  8. 8,0 8,1 «Facts About Glaucoma»։ National Eye Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 28 March 2016-ին։ Վերցված է 29 March 2016 
  9. Vass C., Hirn C., Sycha T., Findl O., Bauer P., Schmetterer L. (2007-10-17)։ «Medical interventions for primary open angle glaucoma and ocular hypertension»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD003167։ ISSN 1469-493X։ PMID 17943780։ doi:10.1002/14651858.CD003167.pub3 
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Mantravadi AV, Vadhar N (September 2015)։ «Glaucoma»։ Primary Care 42 (3): 437–49։ ISSN 0095-4543։ PMID 26319348։ doi:10.1016/j.pop.2015.05.008 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Mantravadi AV, Vadhar N (September 2015)։ «Glaucoma»։ Primary Care 42 (3): 437–49։ ISSN 0095-4543։ PMID 26319348։ doi:10.1016/j.pop.2015.05.008 
  12. GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. (8 October 2016)։ «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015»։ Lancet 388 (10053): 1545–1602։ PMC 5055577 ։ PMID 27733282։ doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6 
  13. «Facts About Glaucoma»։ National Eye Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 28 March 2016-ին։ Վերցված է 29 March 2016 
  14. (Press release) 
  15. Resnikoff Serge, Pascolini Donatella, Etya'Ale Daniel, Kocur Ivo, Pararajasegaram Ramachandra, Pokharel Gopal P., Mariotti Silvio P. (2004)։ «Global data on visual impairment in the year 2002»։ Bulletin of the World Health Organization 82 (11): 844–51։ PMC 2623053։ PMID 15640920։ doi:10.1590/S0042-96862004001100009 (inactive 2019-03-24)։ Արխիվացված օրիգինալից 12 December 2013-ին 
  16. Leffler CT, Schwartz SG, Giliberti FM, Young MT, Bermudez D (2015)։ «What was Glaucoma Called Before the 20th Century?»։ Ophthalmology and Eye Diseases 7: 21–33։ ISSN 1179-1721։ PMC 4601337։ PMID 26483611։ doi:10.4137/OED.S32004։ Արխիվացված օրիգինալից 23 April 2016-ին 
  17. «Evolution and impact of eye and vision terms in written English»։ JAMA Ophthalmology 131 (12): 1625–31։ 2013։ PMID 24337558։ doi:10.1001/jamaophthalmol.2013.917։ Արխիվացված օրիգինալից 23 December 2014-ին 
  18. «Relationship between intraocular pressure and primary open angle glaucoma among white and black Americans. The Baltimore Eye Survey»։ Archives of Ophthalmology 109 (8): 1090–95։ August 1991։ PMID 1867550։ doi:10.1001/archopht.1991.01080080050026 
  19. «Complementary and alternative medicine for glaucoma»։ Survey of Ophthalmology 46 (1): 43–55։ 2001։ PMID 11525790։ doi:10.1016/S0039-6257(01)00233-8 
  20. Li M, Wang, M, Guo, W, Wang, J, Sun, X (March 2011)։ «The effect of caffeine on intraocular pressure: a systematic review and meta-analysis»։ Graefe's Archive for Clinical and Experimental Ophthalmology = Albrecht von Graefes Archiv für Klinische und Experimentelle Ophthalmologie 249 (3): 435–42։ ISSN 1435-702X։ PMID 20706731։ doi:10.1007/s00417-010-1455-1 
  21. «Primary angle closure glaucoma in Chinese and Western populations»։ Chinese Medical Journal 115 (11): 1706–15։ November 2002։ PMID 12609093։ Արխիվացված օրիգինալից 21 December 2016-ին 
  22. Dorairaj Syril, Tsai James C., Grippo Tomas M. (2012)։ «Changing Trends of Imaging in Angle Closure Evaluation»։ ISRN Ophthalmology 2012: 597124։ PMC 3914273։ PMID 24558589։ doi:10.5402/2012/597124 
  23. Cheng JW, Zong Y, Zeng YY, Wei RL (2014)։ «The prevalence of primary angle closure glaucoma in adult Asians: a systematic review and meta-analysis.»։ PLOS One 9 (7): e103222։ PMC 4110010։ PMID 25057993։ doi:10.1371/journal.pone.0103222 
  24. «Lens extraction for chronic angle-closure glaucoma»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 3 (3): CD005555։ 2006։ PMC 4438535։ PMID 16856103։ doi:10.1002/14651858.CD005555.pub2 
  25. Myron Yanoff, Jay S. Duker (2009)։ Ophthalmology (3rd ed.)։ Mosby Elsevier։ էջ 1096։ ISBN 9780323043328 
  26. Մենդելյան ժառանգում (OMIM) GLAUCOMA, PRIMARY OPEN ANGLE; POAG -137760
  27. Fernández-Martínez Lorena, Letteboer Stef, Mardin Christian Y., Weisschuh Nicole, Gramer Eugen, Weber Bernhard Hf, Rautenstrauss Bernd, Ferreira Paulo A., Kruse Friedrich E. (April 2011)։ «Evidence for RPGRIP1 gene as risk factor for primary open angle glaucoma»։ European Journal of Human Genetics 19 (4): 445–451։ ISSN 1476-5438։ PMC 3060327։ PMID 21224891։ doi:10.1038/ejhg.2010.217 
  28. Մենդելյան ժառանգում (OMIM) GLAUCOMA, NORMAL TENSION, SUSCEPTIBILITY TO -606657
  29. «Aqueous Flow and the Glaucoma»։ Mimbar Ilmiah Oftalmologi Indonesia 2: 12–15։ 2005 
  30. «A 5-year-old girl who failed her school vision screening. Case presentation of Persistent fetal vasculature (PFV), also called persistent hyperplastic primary vitreous (PHPV)»։ Digital Journal of Ophthalmology։ Արխիվացված օրիգինալից 11 January 2009-ին 
  31. «Outcomes in persistent hyperplastic primary vitreous»։ Br J Ophthalmol 89 (7): 859–63։ July 2005։ PMC 1772745։ PMID 15965167։ doi:10.1136/bjo.2004.053595 
  32. «Haploinsufficient Bmp4 ocular phenotypes include anterior segment dysgenesis with elevated intraocular pressure»։ BMC Genet. 2: 18։ 2001։ PMC 59999։ PMID 11722794։ doi:10.1186/1471-2156-2-18 
  33. Alguire P (1990)։ «The Eye Chapter 118 Tonometry>Basic Science»։ Clinical methods: the history, physical, and laboratory examinations (3rd ed.)։ London: Butterworths։ ISBN 978-0-409-90077-4 
  34. «Oxygen and blood flow: players in the pathogenesis of glaucoma»։ Mol. Vis. 14: 224–33։ 2008։ PMC 2267728։ PMID 18334938։ Արխիվացված օրիգինալից 9 June 2008-ին 
  35. «Ganglion cell death in glaucoma: what do we really know?»։ Br J Ophthalmol 83 (8): 980–6։ August 1999։ PMC 1723166։ PMID 10413706։ doi:10.1136/bjo.83.8.980 
  36. «History of neuroprotection and rationale as a therapy for glaucoma»։ Am J Manag Care 14 (1 Suppl): S11–4։ February 2008։ PMID 18284310։ Արխիվացված օրիգինալից 7 April 2012-ին 
  37. «Disease progression and the need for neuroprotection in glaucoma management»։ Am J Manag Care 14 (1 Suppl): S15–9։ February 2008։ PMID 18284311։ Արխիվացված օրիգինալից 7 April 2012-ին 
  38. «Retinal ganglion cell neuroprotection in a rat model of glaucoma following brimonidine, latanoprost or combined treatments»։ Exp. Eye Res. 86 (5): 798–806։ May 2008։ PMID 18394603։ doi:10.1016/j.exer.2008.02.008 
  39. Cantor LB (December 2006)։ «Brimonidine in the treatment of glaucoma and ocular hypertension»։ Ther Clin Risk Manag 2 (4): 337–46։ PMC 1936355։ PMID 18360646։ doi:10.2147/tcrm.2006.2.4.337 
  40. Schwartz M (June 2007)։ «Modulating the immune system: a vaccine for glaucoma?»։ Can J Ophthalmol 42 (3): 439–41։ PMID 17508041։ doi:10.3129/I07-050 
  41. Morrison JC (2006)։ «INTEGRINS IN THE OPTIC NERVE HEAD: POTENTIAL ROLES IN GLAUCOMATOUS OPTIC NEUROPATHY (AN AMERICAN OPHTHALMOLOGICAL SOCIETY THESIS)»։ Trans Am Ophthalmol Soc 104: 453–77։ PMC 1809896։ PMID 17471356 
  42. «Optic nerve hydropic axonal degeneration and blocked retrograde axoplasmic transport: histopathologic features in human high-pressure secondary glaucoma»։ Arch. Ophthalmol. 125 (3): 347–53։ March 2007։ PMID 17353405։ doi:10.1001/archopht.125.3.347 
  43. «Accelerated Aging in Glaucoma: Immunohistochemical Assessment of Advanced Glycation End Products in the Human Retina and Optic Nerve Head»։ Invest. Ophthalmol. Vis. Sci. 48 (3): 1201–11։ March 2007։ PMC 2492883։ PMID 17325164։ doi:10.1167/iovs.06-0737 
  44. «Regulation of FOXC1 stability and transcriptional activity by an epidermal growth factor-activated mitogen-activated protein kinase signaling cascade»։ J Biol Chem 281 (15): 10098–104։ April 2006։ PMID 16492674։ doi:10.1074/jbc.M513629200 
  45. «Issue on neuroprotection»։ Can. J. Ophthalmol. 42 (3)։ June 2007։ ISSN 1715-3360։ Արխիվացված է օրիգինալից 12 May 2007-ին 
  46. Pardianto G et al. Some difficulties on Glaucoma. Mimbar Ilmiah Oftalmologi Indonesia. 2006;3: 49–52.
  47. «How to assess a patient for glaucoma»։ Community Eye Health 19 (59): 36–7։ September 2006։ PMC 1705629։ PMID 17491713 
  48. «Optic nerve head and fibre layer imaging for diagnosing glaucoma»։ Cochrane Database Syst Rev 11 (11): CD008803։ 2015։ PMC 4732281։ PMID 26618332։ doi:10.1002/14651858.CD008803.pub2 
  49. Johnson, Chris A. The use of a visual illusion to detect glaucoma. In Visual Perception: The Influence of H. W. Leibowitz, eds. Andre, J., Owens, D. A., and Harvey, Jr., L. O. (2003); 45–56. Washington, D.C.: The American Psychological Association.
  50. Pardianto G et al. Some difficulties on Glaucoma. Mimbar Ilmiah Oftalmologi Indonesia. 2006;3: 49–52.
  51. Foundation, G. R. (n.d.)։ «Five common Glaucoma Tests»։ Glaucoma.org։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին։ Վերցված է 20 February 2014 
  52. «Nerve Fiber Analysis»։ Glaucoma Associates of Texas։ White Rabbit Communications, Inc։ 2010։ Արխիվացված է օրիգինալից 26 March 2013-ին։ Վերցված է 9 December 2012 
  53. Paton D, Craig JA, Craig (1976)։ «Glaucomas. Diagnosis and management»։ Clin Symp 28 (2): 1–47։ PMID 1053095 
  54. Logan, Carolynn M., Rice, M. Katherine (1987)։ Logan's Medical and Scientific Abbreviations։ Philadelphia: J. B. Lippincott Company։ էջ 3։ ISBN 978-0-397-54589-6 
  55. «Primary Open-Angle Glaucoma: Glaucoma: Merck Manual Professional»։ Merck.com։ Արխիվացված օրիգինալից 28 November 2010-ին։ Վերցված է 24 January 2011 
  56. «Anti-vascular endothelial growth factor for neovascular glaucoma»։ Cochrane Database Syst Rev 10 (10): CD007920։ 2013։ PMC 4261636։ PMID 24089293։ doi:10.1002/14651858.CD007920.pub2 
  57. Pardianto G, Difficulties on glaucoma in Mimbar Ilmiah Oftalmologi Indonesia.2006;3: 48–9.Կաղապար:Vs
  58. Arthur J. Sit, MD (23 April 2006)։ «Many types of glaucoma, one kind of damage to optic nerve»։ Chicago Tribune։ Արխիվացված է օրիգինալից 6 October 2012-ին։ Վերցված է 18 August 2015։ «Glaucoma is a broad term for a number of different conditions that damage the optic nerve, the 'cable' that carries visual information from the eye to the brain, thereby causing changes in vision.» 
  59. «Primary Open-Angle Glaucoma: Glaucoma: Merck Manual Professional»։ Merck.com։ Արխիվացված օրիգինալից 28 November 2010-ին։ Վերցված է 24 January 2011 
  60. Moyer Virginia A. (9 July 2013)։ «Screening for Glaucoma: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement»։ Annals of Internal Medicine 159 (7): I–28։ PMID 23836133։ doi:10.7326/0003-4819-159-6-201309170-00685 
  61. Mantravadi AV, Vadhar N (September 2015)։ «Glaucoma»։ Primary Care 42 (3): 437–49։ ISSN 0095-4543։ PMID 26319348։ doi:10.1016/j.pop.2015.05.008 
  62. «Glaucoma – National Institutes of Health»։ Nihseniorhealth.gov։ Արխիվացված օրիգինալից 25 December 2010-ին։ Վերցված է 24 January 2011 
  63. Noecker RJ (June 2006)։ «The management of glaucoma and intraocular hypertension: current approaches and recent advances»։ Ther Clin Risk Manag 2 (2): 193–206։ PMC 1661659։ PMID 18360593։ doi:10.2147/tcrm.2006.2.2.193 
  64. «Practical approach to medical management of glaucoma»։ Indian J Ophthalmol 56 (3): 223–30։ 1 May 2008։ PMC 2636120։ PMID 18417824։ doi:10.4103/0301-4738.40362 
  65. Vass C., Hirn C., Sycha T., Findl O., Bauer P., Schmetterer L. (2007-10-17)։ «Medical interventions for primary open angle glaucoma and ocular hypertension»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (4): CD003167։ ISSN 1469-493X։ PMID 17943780։ doi:10.1002/14651858.CD003167.pub3 
  66. «Interpretation of uniocular and binocular trials of glaucoma medications: an observational case series»։ BMC Ophthalmol 7: 17։ 2007։ PMC 2093925։ PMID 17916260։ doi:10.1186/1471-2415-7-17 
  67. «Topical medication instillation techniques for glaucoma»։ Cochrane Database Syst Rev 2: CD010520։ 2017։ PMC 5419432 ։ PMID 28218404։ doi:10.1002/14651858.CD010520.pub2 
  68. «Complementary and alternative medicine for glaucoma»։ Survey of Ophthalmology 46 (1): 43–55։ 2001։ PMID 11525790։ doi:10.1016/S0039-6257(01)00233-8 
  69. Ritch R (June 2007)։ «Natural compounds: evidence for a protective role in eye disease»։ Can. J. Ophthalmol. 42 (3): 425–38։ PMID 17508040։ doi:10.3129/I07-044 
  70. «Erythropoietin: a candidate neuroprotective agent in the treatment of glaucoma»։ J Glaucoma 16 (6): 567–71։ September 2007։ PMID 17873720։ doi:10.1097/IJG.0b013e318156a556 
  71. «Is there more to glaucoma treatment than lowering IOP?»։ Surv Ophthalmol 52 (Suppl 2): S174–79։ November 2007։ PMID 17998043։ doi:10.1016/j.survophthal.2007.08.013 
  72. Pardianto G et al. Some difficulties on Glaucoma. Mimbar Ilmiah Oftalmologi Indonesia. 2006;3: 49–52.
  73. Մենդելյան ժառանգում (OMIM) Glaucoma, Congenital: GLC3 Buphthalmos -231300
  74. «Circumferential viscodilation and tensioning of Schlemm's canal (canaloplasty) with temporal clear corneal phacoemulsification cataract surgery for open-angle glaucoma and visually significant cataract: one-year results»։ J Cataract Refract Surg 34 (3): 433–40։ March 2008։ PMID 18299068։ doi:10.1016/j.jcrs.2007.11.029 
  75. «Canaloplasty: circumferential viscodilation and tensioning of Schlemm's canal using a flexible microcatheter for the treatment of open-angle glaucoma in adults: interim clinical study analysis»։ J Cataract Refract Surg 33 (7): 1217–26։ July 2007։ PMID 17586378։ doi:10.1016/j.jcrs.2007.03.051 
  76. Yuan F, Li L, Chen, Yan, Wang (2015)։ «Biodegradable 3D-Porous Collagen Matrix (Ologen) Compared with Mitomycin C for Treatment of Primary Open-Angle Glaucoma: Results at 5 Years»։ Journal of Ophthalmology 2015 (637537): 1–7։ PMC 4452460։ PMID 26078875։ doi:10.1155/2015/637537 
  77. 77,0 77,1 Dada Tanuj, Amit S, Saptorshi M, Meenakshi G (May 2013)։ «Combined Subconjunctival and Subscleral ologen Implant Insertion in Trabeculectomy»։ Eye 27 (7): 889։ PMC 3709396։ PMID 23640614։ doi:10.1038/eye.2013.76 
  78. Cillino S, Casuccio A, Di Pace F, Cagini C, Ferraro LL (Mar 2016)։ «Biodegradable collagen matrix implant versus mitomycin-C in trabeculectomy: five-year follow-up»։ BMC Ophthalmol. 16 (24): 24։ PMC 4779569։ PMID 26946419։ doi:10.1186/s12886-016-0198-0 
  79. «Cyclodialysis-enhanced trabeculectomy with triple Ologen implantation»։ Eur J Ophthalmol. 26 (1): 95–7։ 2016։ PMID 26044372։ doi:10.5301/ejo.5000633 
  80. «Eyelights Newsletter: About Glaucoma New Zealand»։ Glaucoma.org։ Արխիվացված օրիգինալից 13 January 2015-ին։ Վերցված է 20 February 2014 
  81. «The vicryl tie technique for inserting a draining implant in the treatment of secondary glaucoma»։ Aust N Z J Ophthalmol 14 (4): 343–54։ November 1986։ PMID 3814422։ doi:10.1111/j.1442-9071.1986.tb00470.x 
  82. Lewis RA (Aug 2014)։ «Ab interno approach to the subconjunctival space using a collagen glaucoma stent.»։ J Cataract Refract Surg 40 (8): 1301–6։ PMID 24943904։ doi:10.1016/j.jcrs.2014.01.032 
  83. «Xen Gel Stent»։ AqueSys։ AqueSys։ Արխիվացված օրիգինալից 29 June 2015-ին։ Վերցված է 27 June 2015 
  84. «Advances in Glaucoma Filtration Surgery»։ Glaucoma Today։ Արխիվացված օրիգինալից 29 June 2015-ին։ Վերցված է 27 June 2015 
  85. Rosentreter Andre, Andre M. Schild, Sven Dinslage, Thomas S. Dietlein (Jan 2011)։ «Biodegradable implant for tissue repair after glaucoma drainage device surgery»։ J Glaucoma 21 (2): 76–8։ PMID 21278584։ doi:10.1097/IJG.0b013e3182027ab0 
  86. Rosentreter Andre, Anne C. Mellein, Walter W. Konen, Thomas S. Dietlein (Sep 2010)։ «Capsule excision and ologenTM implantation for revision after glaucoma drainage device surgery»։ Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol 248 (9): 1319–24։ PMID 20405139։ doi:10.1007/s00417-010-1385-y 
  87. Rosentreter A, Mellein AC, Konen WW, Dietlein TS (2010)։ «Capsule excision and ologenTM implantation for revision after glaucoma drainage device surgery»։ Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol 248 (9): 1319–24։ PMID 20405139։ doi:10.1007/s00417-010-1385-y 
  88. «Some difficulties on Glaucoma»։ Mimbar Ilmiah Oftalmologi Indonesia 3: 49–50։ 2006 
  89. Chiselita D (2001)։ «Non-penetrating deep sclerectomy versus trabeculectomy in primary open-angle glaucoma surgery.»։ Eye 15 (Pt 2): 197–201։ PMID 11339590։ doi:10.1038/eye.2001.60 
  90. Iqbal "Ike" K. Ahmed (1 September 2005)։ «Making the Case for Nonpenetrating Surgery»։ Review of Ophthamology 12 (9)։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 October 2007-ին 
  91. Aptel F, Dumas S, Denis P (2009)։ «Ultrasound biomicroscopy and optical coherence tomography imaging of filtering blebs after deep sclerectomy with new collagen implant»։ Eur J Ophthalmol 19 (2): 223–30։ PMID 19253238։ doi:10.1177/112067210901900208 
  92. Matthew SJ, Sarkisian S, Nathan B, James MR (2012)։ «Initial experience using a collagen matrix implant (ologen) as a wound modulator with canaloplasty: 12 month results»։ Ft. Lauderdale: ARVO Congress 
  93. «Biological drainage – Xenoplast in glaucoma surgery (experimental and 10-year of clinical follow-up)»։ Copenhagen: EGS Congress։ 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 17 October 2013-ին 
  94. Heijl Anders, Bengtsson, Boel, Hyman, Leslie, Leske, M. Cristina (Dec 2009)։ «Natural History of Open-Angle Glaucoma»։ Ophthalmology (Submitted manuscript) 116 (12): 2271–76։ PMID 19854514։ doi:10.1016/j.ophtha.2009.06.042 
  95. «Glaucoma»։ Coopereyecare.com։ 25 July 2013։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2013-ին։ Վերցված է 20 February 2014 
  96. 96,0 96,1 96,2 Quigley H A, Broman, AT (March 2006)։ «The number of people with glaucoma worldwide in 2010 and 2020»։ British Journal of Ophthalmology 90 (3): 262–67։ PMC 1856963։ PMID 16488940։ doi:10.1136/bjo.2005.081224 
  97. Mantravadi AV, Vadhar N (September 2015)։ «Glaucoma»։ Primary Care 42 (3): 437–49։ ISSN 0095-4543։ PMID 26319348։ doi:10.1016/j.pop.2015.05.008 
  98. Sommer Alfred, Tielsch, James M., Katz, Joanne, Quigley, Harry A., Gottsch, John D., Javitt, Jonathan C., Martone, James F., Royall, Richard M., Witt, Kathe A. (14 Nov 1991)։ «Racial Differences in the Cause-Specific Prevalence of Blindness in East Baltimore»։ New England Journal of Medicine 325 (20): 1412–17։ PMID 1922252։ doi:10.1056/NEJM199111143252004 
  99. «Glaucoma and Marijuana use»։ National Eye Institute։ 21 June 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 27 December 2009-ին 
  100. Akbari M., Akbari, S., Pasquale, L. R. (February 2009)։ «The Association of Primary Open-angle Glaucoma With Mortality: A Meta-analysis of Observational Studies»։ Archives of Ophthalmology 127 (2): 204–10։ PMID 19204241։ doi:10.1001/archophthalmol.2008.571 
  101. Richard Bannister: Treatise of One Hundred and Thirteen Diseases of the Eyes and Eyelids. London 1622
  102. «Ophthalmology in North America: Early Stories (1491-1801)»։ Ophthalmology and Eye Diseases 9: 1–51։ 2017։ PMC 5533269 ։ PMID 28804247։ doi:10.1177/1179172117721902 
  103. Daniel Albert and Diane Edwards: The History of Ophthalmologist. Cambridge, Mass. 1996
  104. Harper Douglas։ «glaucoma»։ Online Etymology Dictionary 
  105. Կաղապար:LSJ.
  106. Leffler CT, Schwartz SG, Giliberti FM, Young MT, Bermudez D (2015)։ «What was Glaucoma Called Before the 20th Century?»։ Ophthalmology and Eye Diseases 7: 21–33։ ISSN 1179-1721։ PMC 4601337։ PMID 26483611։ doi:10.4137/OED.S32004։ Արխիվացված օրիգինալից 23 April 2016-ին 
  107. «The early history of glaucoma: the glaucous eye (800 BC to 1050 AD)»։ Clinical Ophthalmology 9: 207–15։ 2015։ PMC 4321651։ PMID 25673972։ doi:10.2147/OPTH.S77471։ Արխիվացված օրիգինալից 26 February 2015-ին 
  108. Sean K Wang, Robert T Chang (2014)։ «An emerging treatment option for glaucoma: Rho kinase inhibitors»։ Clin Ophthalmol 8: 883–89։ PMC 4025933։ PMID 24872673։ doi:10.2147/OPTH.S41000 
  109. 109,0 109,1 109,2 Sena DF, Lindsley K (2017)։ «Neuroprotection for treatment of glaucoma in adults»։ Cochrane Database Syst Rev 1: CD006539։ PMC 5370094 ։ PMID 28122126։ doi:10.1002/14651858.CD006539.pub4 
  110. Joy J. E., Watson Jr. S. J., Benson Jr. J. A. (1999)։ Marijuana and Medicine: Assessing the Science Base։ Nap.edu։ PMID 25101425։ doi:10.17226/6376։ Արխիվացված օրիգինալից 25 February 2014-ին։ Վերցված է 20 February 2014 
  111. Marijuana and Medicine: Assessing the Science Base (1999), Institute of Medicine, National Academies Press։ Nap.edu։ doi:10.17226/6376։ Արխիվացված օրիգինալից 20 January 2012-ին։ Վերցված է 22 June 2011 
  112. «Complementary Therapy Assessment: Marijuana in the Treatment of Glaucoma»։ American Academy of Ophthalmology։ Վերցված է 4 May 2011 
  113. «Complementary Therapy Assessment: Marijuana in the Treatment of Glaucoma»։ American Academy of Ophthalmology։ Վերցված է 4 May 2011 
  114. «Complementary Therapy Assessments : American Academy of Ophthalmology»։ One.aao.org։ Վերցված է 24 January 2011 
  115. «American glaucoma society position statement: marijuana and the treatment of glaucoma»։ J. Glaucoma 19 (2): 75–6։ February 2010։ PMID 20160576։ doi:10.1097/IJG.0b013e3181d12e39 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]