Բբերի լուսային ռեֆլեքս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լուսային ռեֆլեքս, նորմայում
բժշկական հալոգենային գրիչ-լապտեր, որի օգնությամբ ստուգում են բբերի լուսային ռեֆլեքսը

Բբերի լուսային ռեֆլեքս (ԲԼՌ), նաև՝ լուսային ռեակցիա, աչքի ցանցաթաղանթին հասնող լույսի ուժգնությունից կախված բբի տրամագիծը կարգավորող ռեֆլեքս, որի օգնությամբ աչքը հարմարվում է լուսավորության տարբեր մակարդակներին։ Լույսի մեծ ուժգնության դեպքում առաջանում է բբի նեղացում (միոզ, որը նվազեցնում է ցանցաթաղանթին հասնող լույսի ուժգնությունը), իսկ ընկնող լույսի ցածր ուժգնության դեպքում բբերը լայնանում են (միդրիազ, որի դեպքում ցանցաթաղանթին հասնող լույսի ուժգնությունը մեծանում է)։ Այսպիսով` լուսային ռեֆլեքսը կարգավորում է ցանցաթաղանթին հասնող լույսի ուժգնությունը[1]:

Աչքի ցանցաթաղանթի նյարդաբջիջների աքսոնները շարունակվում են դեպի առաջծածկային կորիզներ (լատ.՝ nuclei pretectalis)։ Առաջծածկային կորիզներից նյարդաթելերը խաչվելով և առանց խաչվելու շարունակվում են մինչև Էդինգեր-Վեսֆալի կորիզ (որոշ հեղինակներ այն անվանում են նաև Յակուբովիչի կորիզ[2]), որտեղից սկսվում են նախահանգուցային (պրեգանգլիոնար) պարասիմպաթիկ նյարդաթելերը։ Այս նյարդաթելերը դուրս են գալիս միջին ուղեղից և սինապսավորվում են թարթչային (ցիլիար) հանգույցի պարասիմպաթիկ նյարդաբջիջների հետ, որից դուրս եկող հետհանգուցային (պոստգանգլիոնար) նյարդաթելերը նյարդավորում են ծիածանաթաղանթի սեղմող մկանները[3]:

Մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյարդային ուղիները թարթչային հանգույցում։ Կանաչ - պարասիմպաթիկ ուղիներ, կարմիր - սիմպաթիկ ուղիներ, կապույտ - զգայական ուղիներ

Լուսազգայուն բջիջները ցանցենաենթատեսաթմբային (ռետինոհիպոթալամիկ) ուղու միջոցով կազմում են ռեֆլեկտոր աղեղի առբերիչ (աֆերենտ) ուղին՝ «զգալով» լույսի ուժգնությունը։ Ակնաշարժ նյարդը կազմում է լուսային ռեֆլեքսի արտատար (էֆերենտ) ուղին․ այն խթանում է բիբը նեղացնող մկանների կծկումը[1]։ Ռեֆլեկտոր աղեղի կազմության մեջ մտնում են չորս նյարդաբջիջներ`

Առաջին նյարդաբջիջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեֆլեքսը սկսվում է ցանցենու լուսազգաց հանգուցային բջիջներից, որոնք գրգիռը հաղորդում են տեսանյարդի միջոցով։ Տեսողակայան նյարդը հաղորդակցվում է միջին ուղեղի առաջծածկային կորիզի հետ՝ շրջանցելով կողմնային ծնկաձև կորիզը և տեսողական կեղևը։

Այս «ներքին լուսազգայուն հանգուցային բջիջները» նաև հայտնի են որպես «մելանոպսին պարունակող» բջիջներ և ազդում են նաև ցիրկադային ռիթմի վրա։

Երկրորդ նյարդաբջիջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջծածկային կորիզից սկսվող նյարդաթելերը հասնում են պարասիմպաթիկ Էդինգեր-Վեսֆալի կորիզ, որից դուրս եկող նյարդաթելերը շարունակվում են աջ և ձախ ակնաշարժ նյարդերի կազմում։

Երրորդ նյարդաբջիջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ակնաշարժ նյարդի պարասիմպաթիկ նյարդաթելերը հասնում են թարթչային հանգույցի նյարդաբջիջիներին։

Չորրորդ նյարդաբջիջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թարթչային հանգույցից սկսվող կարճ նյարդաթելերը նյարդավորում են ծիածանաթաղանթի սեղմող մկանները։[1]

Կլինիկական նշանակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Purves, Dale, George J. Augustine, David Fitzpatrick, William C. Hall, Anthony-Samuel LaMantia, James O. McNamara, and Leonard E. White (2008)։ Neuroscience. 4th ed.։ Sinauer Associates։ էջեր 290–1։ ISBN 978-0-87893-697-7 
  2. Ն․ Կ․ Լիսենկով, Վ․ Խ․ Բուշկովիչ, Մ․ Գ․ Պրիվես «Մարդու նորմալ անատոմիայի դասագիրք», «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1974, էջ 369
  3. Kaufman Paul L., Levin Leonard A., Alm Albert (2011)։ Adler's Physiology of the Eye։ Elsevier Health Sciences։ էջ 508։ ISBN 0-323-05714-4