Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամ
Gulbenkian.jpg
Տեսակհիմնադրամ
ԵրկիրFlag of Portugal.svg Պորտուգալիա
Հիմնադրված1956, Գալուստ Գյուլբենկյանի կողմից
ՆպատակներԱջակցել գիտության, կրթության, առողջապահության և արվեստի զարգացմանը
Գլխադասային գրասենյակFundação Calouste Gulbenkian, incluindo o parque, a sede, o museu, o CAM e os jardins, Avenidas Novas (Lisbon), Լիսաբոն, Պորտուգալիա
ՏեղագրությունԼիսաբոն, Պորտուգալիա
ԲյուջեՀայկական համայնքների բաժանմունք` 3,5 մլն
ՀիմնադիրԳալուստ Գյուլբենկյան
ՊարգևներԾառայությունների շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Honorary Member of the Order of Prince Henry?, Honorary Member of the Order of Liberty? և Honorary Member of the Military Order of Saint James of the Sword?
Կայքwww.gulbenkian.org

Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամ (արեւմտ․՝ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնադրամ, պորտ.՝ Fundação Calouste Gulbenkian), Պորտուգալիայում գտնվող հիմնադրամ, որի հիմնական նպատակն է աջակցել գիտության, կրթության, առողջապահության և արվեստի զարգացմանը։ Հիմնադրվել է 1956 թվականին Լիսաբոնում՝ հայ մեծահարուստ նավթարդյունաբերող Գալուստ Գյուլբենկյանի (1869-1955 թթ.) կտակի (1953 թ.) համաձայն։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ից տնօրենը Արթուր Սանտոս Սիլվան է[1]։ Հիմնադրամն ունի մասնաճյուղեր Ֆրանսիայում և Միացյալ Թագավորությունում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնադրվել է 1956 թվականին Գալուստ Գյուլբենկյանի կտակի համաձայն։ Կտակում նշված է միայն Սուրբ էջմիածնի Մայր տաճարի նորոգման համար 450 հազար դոլարի հատկացման մասին։ Սակայն կտակարար մարմնի անդամ Գևորգ Եսայանի՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի դստեր ամուսնու ջանքերով հետագայում հիմնադրամում բացվել է նոր՝ Հայկական համայնքների բաժանմունքը (1984-2011 թվականներին տնօրեն՝ Զավեն Եկավյան, 2012-2013 թվականները՝ Աստղիկ Չամքերթեն, 2013 թվականից՝ Ռազմիկ Փանոսյանը[2][3])։ Բաժանմունքի տարեկան բյուջեն շուրջ 3,5 միլիոն դոլար է։

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայկական համայնքների բաժանմունքի բյուջեն կանոնավորապես բաշխվում է Սփյուռքի և Հայաստանի (1984 թվականից) գիտական, առողջապահական, կրթական և մշակութային կազմակերպություններին։ 1988 թվականին բյուջեից 1 միլիոն դոլարի լրացուցիչ օգնություն է հատկացվել երկրաշարժից տուժած շրջաններին։

Գալուստ Գյուլբենկյանի հիմնադրամի միջոցների գերակշիռ մասը տրամադրվում է Պորտուգալիայում և այլ երկրներում մարդասիրական բազմաբնույթ ծրագրերի իրականացման համար։ Ներկայումս միջոցներ է հատկացնում նաև գրահրատարակչական նպատակներով (400 հազար դոլար), որոնք իրականացվում են Երևանում, Անթիլիասում, Հալեպում, Ստամբուլում, Փարիզում և այլուր։ Մեծապես օժանդակել է նաև Մատենադարանին[4]։

Պորտուգալական Partex նավթարդյունաբերական ընկերությունը ամբողջությամբ պատկանում է Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամին (տարեկան բյուջեն ավելի քան 100 միլիոն եվրո)։ Այն Եվրոպական հիմնադրամների ցանց ստեղծարար համագործակցության նպատակով-ի (անգլ.՝ Network of European Foundations for Innovative Cooperation (NEF)) անդամ է[5]։

Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի Գյուլբենկյան այգին և Թանգարանը։

Հիմնադրամը ֆինանսավորում է նաև Պորտուգալիայում իրականացվող գիտահետազոտական աշխատանքներին[6]։

Հիմնադրամին է պատկանում՝

  • Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարանը, որը հիմնվել է Գյուլբենկյանի անձնական հավաքածուի հիման վրա,
  • Ժամանակակից արվեստի թանգարանը (Centro de Arte Moderna), ժամանակակից արվեստի թանգարան,
  • Գյուլբենկյան նվագախումբը, սիմֆոնիկ նվագախումբ, Լիսաբոնի ամենախոշոր նվագախմբերից մեկը,
  • Գյուլբենկյան գրադարանը,
  • Գյուլբենկյան գիտության ինստիտուտը,
  • Հայկական համայնքների բաժանմունքը,
  • Գյուլբենկյան հիմնադրամի այգին, հանրային այգի Լիսաբոնում,
  • Գյուլբենկյան հիմնադրամ ՄԹ, ներկայացուցչություն Միացյալ Թագավորությունում,
  • Ֆրանսիայի պատվիրակություն, ներկայացուցչություն Ֆրանսիայում,
  • Գյուլբենկյան բալետ, 1965 թվականին հիմնադրված պարախումբ, որը սակայն փակվել է 2005 թվականին։

Կառույցը և այգին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնադրամի գլխավոր շենքը և Գալուստ Գյուլբենկյանի արձանը

Հիմնադրամի կառույցը գտնվում է Լիսաբոնի կենտրոնում։ Այգին սկզբնապես եղել է Լիսաբոնի ծայրամասի այգիներից մեկը։ Հիմնադրամի գլխավոր շինությունը բացվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 2-ին, այնտեղ կան գրասենյակներ, դահլիճներ, ցուցասրահներ, թանգարաններ և գրադարաններ։ Ճարտարապետներն են՝ Ռյուի Աթուգուիան, Պեդրո Սիդը և Ալբերտո Պեսոան։ Կառուցվել է մոդերն ոճում[7]։

Այգին բացվել է նույն թվականին, լանդշաֆտը նախագծել է ճարտարապետ Ռիբեյրո Տելեսը խորհրդակցելով հիմնադրամի շենքի ճարտարապետների հետ։ 2010 թվականին կառույցը և այգին դասվել են Պորտուգալիայի մշակութային հուշարձանների թվին։

Ժամանակակից արվեստի թանգարանը (պորտ.՝ Centro de Arte Moderna) նախագծել է անգլիացի ճարտարապետ Լեսլի Մարտինը՝ International style ոճում։ Այս թանգարանը բացվել է 1983 թվականին։

Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թանգարանը բացվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 2-ին[7]՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի կողմից և վերջինիս հավաքածուի հիման վրա։ Թանգարանում կա մոտ 6000 ցուցանմուշներ։ Եվրոպական գեղանկարչության հավաքածուում կարևոր տեղ ունեն 1930-ական թվականներին Էրմիտաժի հավաքածուի վաճառքից Գալուստ Գյուլբենկյանի կողմից ձեռք բերված գործերը (Ռուբենս, Ռեմբրանդտ, Դիրկ Բոուտս

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Eleição por unanimidade - Artur Santos Silva é o novo presidente da Gulbenkian»։ 22-12-2011։ Վերցված է 22-12-2011 
  2. Barsoumian Nanore (հունիսի 13, 2014)։ «A Bold New Plan: Interview with Razmik Panossian»։ Armenian Weekly։ Վերցված է հուլիսի 20, 2014 
  3. «Rasmick Panossian Director of Programming, Rights and Democracy, Montreal»։ University of Winnipeg։ Վերցված է նոյեմբերի 2, 2013 
  4. Gérard Dédéyan (dir.), Histoire du peuple arménien, Privat, Toulouse, 2007 978-2-7089-6874-5, p. 805.
  5. «Network of European Foundations (NEF)»։ Network of European Foundations (NEF)։ հոկտեմբերի 25, 2007։ էջ 5։ Վերցված է ապրիլի 4, 2014 
  6. Angelique Verrecchia (25 մարտ 2015)։ Ambassade de France au Portugal / ADIT, ed.։ «La Fondation Calouste Gulbenkian récompense un jeune chercheur pour ses recherches sur le cerveau»։ www.bulletins-electroniques.com .
  7. 7,0 7,1 Museo Calouste Gulbenkian։ Lissabon: Fundação Calouste Gulbenkian։ 2003։ էջ 9։ ISBN 972-8128-82-7 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png